درد شانه و کتف یکی از شایعترین مشکلاتی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود تجربه میکنند. این درد میتواند ناشی از آسیب، استفاده نادرست از عضلات، یا بیماریهای مختلفی باشد که مفصل شانه را تحت تأثیر قرار میدهد.
شناخت آناتومی مفصل شانه
برای درک بهتر دلایل درد شانه و کتف، باید با ساختار این ناحیه آشنا شویم. مفصل شانه یکی از پرتحرکترین مفاصل بدن است که از سه استخوان اصلی تشکیل شده است: استخوان بازو (هومروس)، استخوان کتف (اسکاپولا)، و استخوان ترقوه (کلاویکل). این مفصل به دلیل حرکتهای متنوعی که دارد، مستعد آسیبدیدگی و درد است. تاندونها، عضلات و لیگامانها نیز نقش کلیدی در پایداری و حرکت شانه دارند.
علل درد شانه
دلایل بسیاری بر ایجاد درد شانه وجود دارند که لزوماً همه آن ها، ربطی به مفصل شانه یا بخش های مرتبط با آن ندارند.
آرتریت استخوانی
غضروف، یک نوع بافت نرم و بالشتک مانند است که دو سر یک استخوان را (در محل مفصل) میپوشاند. غضروفی که سالم و طبیعی باشد، به مفصل کمک میکند تا به طور طبیعی و سالم، حرکت داشته باشد. آرتریت استخوانی (استئوآرتریت)، زمانی رخ میدهد که این غضروف ها در اثر حوادث و یا آسیب، دچار پارگی و یا آسیب شوند.
التهاب کپسول شانه
غشاء سینوویال شانه، ممکن است دچار التهاب گردد. التهاب این غشاء ممکن است در اثر یک آسیب دیدگی و یا دلایل دیگری، به وجود آید.
“شانه یخ زده“، زمانی رخ میدهد که کپسول های شانه ضخیم شده و نتیجتاً ملتهب و سخت میگردد. همچنین ممکن است مایع سینوویال کمی برای روان سازی مفصل، موجود باشد. در نتیجه، حرکت دادن شانه، امری دشوار میشود. اگر شانه دچار بی حرکتی شود، شانه یخ زده ممکن است در نتیجه بیماری دیگری به وجود آید. گاهی اوقات، علت شانه درد ممکن است معلوم نباشد.
بورس ملتهب شده
“بورس ها”، کیسه های نازک حاوی مایع سینوویال هستند که سطح داخلی آن ها نیز با پرده (غشاء) سینوویال پوشانیده شده است. دردی که مرتبط با بورس ملتهب شده میباشد نیز در ناحیه شانه میتواند حس شود. این بورس ها، اصطکاک بین دو ساختار مانند: استخوان ها، تاندون ها و ماهیچه را کاهش میدهند. معمولاً با انجام یک سری حرکات بدنی تکرارشونده، این بورس های واقع شده در ناحیه شانه، که بین تاندون شانه و لبه استخوانی شانه (آکرومیون) میباشند، دچار التهاب میگردند.
کشیدگی و آسیب به رباط ها
رباط ها، بافت هایی نرم هستند که یک استخوان را به استخوان دیگر متصل میکنند. از طریق ثابت نگه داشتن استخوان ها در جای خود، ساختار شانه را به خوبی حفظ میکنند. اگر این رباط ها دچار آسیب دیدگی و یا کشیدگی (sprain) شوند، باعث ایجاد درد خواهند شد. شاید این به خاطر بیرون زدگی تمام یا قسمتی از استخوان ” هومروس ” از کاسه مفصلی خود باشد.
این رباط ها ممکن است گاهاً دچار پارگی شوند؛ که خود این عارضه ممکن است به علت یک آسیب دیدگی (مثلاً: افتادن روی بازویی که به بیرون دراز است) و یا انجام حرکات تکراری (مثل بازی کریکت که در آن دائماً باید توپ را پرتاب کرد)، ایجاد شده باشد.
ضربه مستقیم به شانه میتواند منجر به کشیدگی (رگ به رگ شدن) مفصل ” آکرومیو کلاویکولار – مفصل سرشانه ای ترقوه ای ” شود. این نوع از آسیب، اغلب در افرادی رخ میدهد که ورزش های تماسی انجام میدهند؛ مانند فوتبال که مستقیماً ممکن است به شانه ضربه ناگهانی زده شود. البته به دلیل افتادن از جایی نیز میتواند رخ دهد.
به گروهی از تاندون ها و ماهیچه ها که شانه را ثابت و در جای اصلی خود نگه داشته و کمک به حرکت شانه و بازوان میکنند، ” کاف روتاتور ” گفته میشود. پارگی تاندون کاف روتاتور، به علت آسیب دیدگی (مثلاً، شکستگی استخوان ترقوه) و یا در اثر افزایش سن ممکن است رخ دهد.
گردن و بالای کمر
مشکلات ناشی از مفاصل و اعصاب نواحی گردن و بالای کمر، نیز میتوانند منبع درد شانه باشند. درد گردن و بالای کمر، معمولاً از قسمت پشتی مفصل شانه شروع به حس شده و تا بالای بازوان نیز احساس این درد ادامه مییابد.
آسیب دیدگی عصب آگزیلار
عصب آگزیلار، در اثر دررفتگی شانه و یا شکستگی استخوان هومروس، ممکن است دچار آسیب دیدگی شود و نتیجتاً میتواند باعث ضعف در حرکت دادن بازو به سمت خارج از بدن شود.
درد ارتجاعی (درد جایی از بدن که علت آن در جای دیگر است)
درد شانه ممکن است به علت ناراحتی های دیگری که در نواحی شکم، قلب و ریه ها، وجود دارند، رخ بدهد.
علائم و نشانههای درد شانه
درد شانه و کتف میتواند با علائم مختلفی همراه باشد که ممکن است از یک درد خفیف و مزمن تا درد شدید و ناتوانکننده متغیر باشد. برخی از نشانههای معمول شامل موارد زیر هستند:
- درد هنگام حرکت دادن شانه
- کاهش دامنه حرکتی
- ضعف عضلات شانه
- تورم و التهاب در ناحیه شانه
- درد هنگام خوابیدن روی شانه آسیبدیده
تشخیص
پزشکانی که متخصص در درمان دردهای شانه میباشند، این تخصص را دارند که به خوبی علل و شرایط ایجاد درد در بیماران را شناسایی کنند. آن ها این تشخیص ها را با انجام دادن کار های زیر، میدهند:
- راجع به درد شانه شما سؤالاتی میپرسند از قبیل: دلایل احتمالی، داشتن سابقه این نوع از درد، عوامل محرک درد شما، عوامل تسکین درد شما.
- انجام دادن آزمایشات کامل فیزیکی
پزشکان با جمعآوری این اطلاعات میتوانند تشخیص دهند که آیا نواحی دیگر در قسمت شانه نیز درگیر در این درد هستند یا خیر. گاهی نیز انجام آزمایشات و بررسی های بیشتری را پیشنهاد میکنند.
دانستن این واقعیت بسیار اهمیت دارد که این بررسی ها، تغییراتی که در اثر سن (حتی در 45 سالگی) در شانه افراد ایجاد میشوند را نشان میدهند و نه آسیب هایی که شانه به خود دیده است. خود پزشک اگر مهارت کافی را داشته باشد، میتواند تفاوت این دو را برای شما شرح دهد.
X-ray
تصاویر اشعه ایکس، استخوان ها و مفاصل را در فرد نشان میدهند. همچنین هر نوع تغییری که در اثر آرتریت مفصل شانه یا شکستگی، به وجود آید را نیز نشان میدهد. با این حال، عکس های اشعه ایکس، هیچ تغییراتی در بافت های نرم مانند ماهیچه ها و تاندون ها را نشان نمیدهند.
اولتراسوند
اولتراسوند به طور معمول برای تشخیص پارگی و التهاب تاندون کاف روتاتور، استفاده میشود. هرچند که استفاده از این روش کمک شایانی به یافتن نشانه هایی از علت درد میکند، ولی باز هم روش قطعی تشخیص علت درد شانه شما نمیباشد.
اگر برای شما استفاده از اولتراسوند تجویز شده است، یک تصویربردای اشعه ایکس نیز در کنار آن برای بیمار تجویز خواهد شد. هر دوی این تصویربرداری ها در کنار هم میتوانند اطلاعات تشخیصی کافی را از وضعیت تاندون ها و مفاصل ناحیه شانه، فراهم کنند.
اسکن های MRI و CT
اسکن های CT و MRI، معمولاً اولین آزمایشاتی نخواهند بود که برای تشخیص درد شانه استفاده میشوند. زمانی باید این آزمایشات را انجام دهید که، پزشک شک بر وجود شکستگی دارد و یا اگر بیمار دچار یک حادثه شده باشد. این آزمایشات تصویربرداری، وسعت آسیب دیدگی و اینکه آیا انجام ارزیابی ها و درمان های بیشتری توسط جراح، نیاز است یا خیر را تعیین میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
علائم بیشتر بیماریهایی که منجر به شانه درد میشوند با استراحت و درمانهای خانگی پس از گذشت چند روز کمرنگتر شده و نهایتاً بهبود مییابند، اما در صورت تجربه یکی از موارد زیر، بهتر است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید:
- درد شانه همراه با تب، تورم یا قرمزی
- مشکلات حرکت شانه
- درد، بیش از ۲ تا ۴ هفته، حتی پس از درمان خانگی
- تورم شانه
- رنگ قرمز یا آبی پوست، در ناحیه شانه
- اگر بیش از یک بار، شانه درد داشته باشید.
- اگر شانه، بازو یا دست شما، در یک سمت، ضعیفتر از سمت دیگر باشد.
- اگر در رفتگی دارید یا احساس میکنید که، شانه شما به بیرون منحرف شده است.
- اگر درد شدید در هر دو شانه ایجاد شود.
- همچنین اگر در ناحیه ران درد داشته باشید.
درمان
دارودرمانی
داروهایی چون پاراستامول و دوزهای پایین از ضدالتهابهایی مانند: قرص و ژل های ایبوپروفن، کمک شایانی به کنترل درد بیمار به هنگام تلاش برای حفظ عملکرد خود، میکنند. اگر بیماری قلبی و کلیوی و یا حتی فشار خون دارید، حتماً قبل از استعمال این داروها، با پزشک خود مشورت کنید. لازم است بدانید که دارودرمانی، روش دائمی رفع درد شانه در شما نخواهد بود. اگر دردتان ادامه دار شد، روش های درمانی دیگر را از پزشک خود جویا شوید.
اوزون تراپی
در مواردی که بسیاری از درمانهای سنتی باعث بهبود یا تسکین کامل درد نشوند، اوزون تراپی از تزریق موضعی اوزون، برای بازسازی بافت جدید در مناطقی که آسیب دیده است، استفاده میکنند. بیش از هفتاد سال است که اوزون در پزشکی استفاده میشود. این یک مولکول طبیعی است که از سه اتم اکسیژن تشکیل شده است. اتمهای اکسیژن، معمولاً به صورت جفت با هم ترکیب میشوند، زیرا به این ترتیب بسیار پایدارتر هستند. سومین اتم اکسیژن موجود در اوزون، به آن ظرفیت بسیار بیشتری برای تاثیر بر بهبودی، نسبت به هر ماده طبیعی دیگری میدهد. پرولوزون تراپی، از قدرت اکسیژن برای تحریک بدن، در جهت التیام خود استفاده میکند. برای تمام انواع دردهای اسکلتی-عضلانی و مفاصل، از جمله بسیاری از دردهای شانه، بسیار عالی است. اوزون درمانی در بسیاری از پاتولوژیهای شانه، مانند بورسیت ساب آکرومیال، تاندونیت کلسیفیه، کپسولیت چسبنده و پارگی جزئی روتاتور کاف، استفاده شده، که نتایج مثبتی ارائه داده است.
شاک ویو تراپی
بیشتر درمانها فقط روی آسیبهای جدید، که فقط چند روز یا هفته، از آن میگذرد، تأثیر میگذارند. هنگامی که بافت اسکار شکل میگیرد و بهبودی متوقف میشود (مزمن میشود)، بدن در معرض آسیب است.
شاک ویو، که برای شکستن سنگهای کلیه ساخته شده است، میتواند بافت اسکار را تجزیه کند و رشد رگهای خونی جدید را تحریک نماید، عملکرد مناسب ماهیچهها را تقویت کرده و بدن روند بهبودی را از سر میگیرد.
در مورد صدماتی که برای ماهها یا سالها باقی مانده است، شاک ویو بسیار مفید است. اگر آسیبهای مزمن شانه دارید، امید خود را از دست ندهید، زیرا شاک ویو، یکی از موثرترین گزینههای فیزیوتراپی است.
لیزر درمانی
در حال حاضر، لیزر درمانی با قدرت بالا، به یک روش مهم برای درمان شانه درد، تبدیل شده است، زیرا یک راه حل درمانی موثر، ایمن، غیر تهاجمی و بدون درد ارائه میدهد.
فیزیوتراپی
یکی از اولین رویکردهای درمانی برای بهبود درد شانه، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت هایی است که درد را بدتر و بیشتر میکنند. تمرینات فیزیوتراپی با هدف از بین بردن مشکلاتی چون خشکی و ضعف عضلانی، انجام میگیرند. هدف دیگر انجام این نوع از تمرینات، اصلاح الگوهای حرکتی فعالیت هایی مانند کار کردن، ورزش کردن و کارهای روزانه میباشد تا بیمار بعد از اصلاح این دسته از رفتار های حرکتی خود، بتواند به خوبی بهبود یافته و به انجام امورات روزانه اش برگردد.
پوزیشن های بدنی
پوزیشن های بدنی نامناسب و عادات کاری اشتباه مانند، خم شدن به جلو هنگامیکه پشت میز نشسته اید، درد شانه شما را بدتر خواهد کرد. از نکات زیر بهره ببرید :
- زمانیکه نسشته اید، از خم شدن به جلو و تکیه دادن روی بازوانتان بیش از اندازه، خودداری کنید.
- سعی کنید شانه هایتان را ریلکس کرده و دستان خود را به طرفین رها کنید تا اینکه دائماً آن ها را منقبض و چسبیده به خود نگاه دارید؛ علی الخصوص اگر احساس درد در گردن دارید.
- هرازگاهی حالت نشستن خود را تغییر دهید.
- در حالت عمودی و صاف بنشینید.
- برای قسمت کمر خود از یک بالشت یا کوسن و یا حتی صندلی هایی که گودی کمرتان را پر میکنند، استفاده کنید.
- از یک آینه برای تمرین نگه داشتن شانه ها به عقب و پایین، استفاده کنید. روی کتف های خود تمرکز کرده و قفسه سینه را ثابت نگه داشته و در همین حال، کتف ها (شانه ها) را به سمت عقب و پایین هل دهید.
اگر زمانیکه دراز میکشید، درد شانه سراغتان میآید :
- به پهلویی که خوابیدن به آن سمت باعث درد نمیشود دراز کشیده و یک بالشت زیر گردن خود قرار دهید.
- از یک بالشت که تا شده باشد، برای حمایت از بازوی آسیب دیده خود استفاده کنید.
- یک بالشت دیگر را نیز در پشت کمر خود بگذارید تا از چرخیدن و دراز کشیدن روی بازوی آسیب دیده، جلوگیری کند.
- اگر ترجیح میدهید طاق باز بخوابید، زیر بازوی آسیب دیده خود، 1 الی 2 بالشت قرار دهید.
پیشگیری از شانه درد
ورزشهایی که در بخشهای پیشین معرفی کردیم میتوانند تاثیر بسیاری بر نرم شدن مفصلها و اصلاح حالت بدن برای پیشگیری از شانه درد داشته باشند. اما برای پیشگیری از شانه درد باید موارد بیشتری را در نظر داشت و رعایت کرد. مهمترین این موارد به شرح زیر هستند:
- عضلات شانههای خود را تمرین دهید
تقویت عضلات اطراف شانه، به ثابت نگه داشتن آن و محافظت از شانه در برابر آسیب، کمک میکند. اما برای انجام این کار، نیازی به تجهیزات ورزشی پیچیده ندارید. ورزشهای ویلیامز، در انجام تمرینات با باندهای الاستیک، که باعث افزایش تدریجی و پیوسته مقاومت، در طول یک حرکت میشود، عمل میکند.
- روی انعطاف پذیری کار کنید
کشش روزانه میتواند به حفظ انعطاف پذیری شانه، و دامنه حرکتی خوب کمک کند، که تا حدی از شانه در برابر آسیب محافظت میکنند. به همین دلیل است که بعضی از پزشکان، تمرین یوگا را پیشنهاد میکنند که قدرت و تعادل را نیز بهبود میبخشد، که باعث جلوگیری از افتادنهایی میگردند که میتوانند منجر به شکستگی شوند.
- همیشه بدن را گرم کنید
اگر سه دقیقه قبل از برنامهریزی برای مسابقه در زمین تنیس حاضر شوید و شروع به بازی کنید، عملاً مشکل شانه را برای خود پیریزی میکنید. وقتی میخواهید در فعالیتهای ورزشی شرکت کنید، ابتدا خود را گرم کنید. یک برنامه روتین، قبل از فعالیت، ممکن است شامل تمرینات کاردیو (هوازی)، مانند جامپینگ جک، به علاوه بعضی از تمرینات کششی و روتاتور کاف باشد که در تمرینات تناسب اندام خود انجام میدهید.
- حفظ تعادل را تمرین کنید
در حالی که ورزش برای شانههای شما خوب است، انجام بیش از حد، به ویژه همراه با تکنیک ضعیف، میتواند خطر آسیب را افزایش دهد. به عنوان مثال، قرار دادن شانه در موقعیت فشار شدید و سپس بارگذاری آن با مقاومت، میتواند روتاتور کاف شما را در معرض فشار زیادی قرار دهد؛ احتمالاً بیشتر از آن که بتواند تحمل کند. فرض کنید در حال انجام یک حرکت فشاری هستید، احتمالاً بهتر است قفسه سینه خود را تا انتها به سمت زمین نبرید، زیرا شانههای شما به طور قابل توجهی کشیده میشوند و سپس کل وزن بدن خود را به سمت بالا فشار میدهید. بهتر است که طوری بایستید که آرنجهایتان موازی با بدنتان باشند.
- ارگونومی خود را بهبود بخشیدظ
اگر از رایانه استفاده میکنید، نحوه نشستن پشت میز، میتواند تفاوت زیادی ایجاد کند. فعالیتهای تکراری، حتی چیزی به ظاهر بی ضرر، مانند استفاده از ماوس کامپیوتر، میتواند بر شانهها تأثیر بگذارد. بهتر است میز کامپیوترتان نسبتاً بلند باشد، تا شانههایتان دائماً کشیده نشود. صاف نشستن نیز مهم است، زیرا قوز کردن روی صندلی، میتواند منجر به سفت شدن عضلات شود و بر حرکت شانههای شما تأثیر بگذارد.