سیاتیک چیست| علت، نشانه‌ها و درمان

سیاتیک ممکن است ناشی از چندین عامل مختلف باشد از جمله:

فتق یا لغزش دیسک

فتق یا لغزش دیسک که باعث فشار روی ریشه عصبی میشود، شایع ترین علت سیاتیک است. حدود یک درصد تا پنج درصد از همه افراد در یک مرحله از زندگی دچار فتق دیسک میشوند. دیسک ها به عنوان ضربه گیر بین مهره های ستون فقرات قرار دارند. فشار مهره ها میتواند باعث برآمدگی (فتق) مرکز ژل مانند دیسک از طریق ضعف در دیواره ی بیرونی آن شود. هنگامی که مهره ای در قسمت کمر دچار فتق میشود، میتواند روی عصب سیاتیک فشار وارد کند.

بیماری دژنراتیو دیسک

بیماری دژنراتیو دیسک، ساییدگی طبیعی دیسک های بین مهره های ستون فقرات است. فرسودگی دیسک ها ارتفاع آنها را کوتاه میکند و منجر به باریک شدن مسیر های عصبی (تنگی نخاع) میشود. تنگی نخاع میتواند باعث ایجاد فشار روی ریشه های عصبی که در حال خروج از ستون فقرات هستند شود.

تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی یعنی باریک شدن غیر طبیعی کانال نخاعی. این وضعیت فضای موجود برای نخاع و اعصاب را کاهش میدهد.

لغزش مهره کمر

لغزش مهره دهانه ای که عصب از آن خارج میشود را تنگ میکند. وقتی استخوان ستون فقرات کشیده میشود میتواند عصب سیاتیک را فشرده کند.

سندرم پیریفورمیس

سندرم پیریفورمیس زمانی ایجاد میشود که عضله پیریفورمیس یعنی عضله کوچک که در انتهای لگن قرار دارد سفت یا اسپاسم میشود. این وضعیت میتواند عصب سیاتیک را فشرده کرده و آن را تحریک کند. سندرم پیریفورمیس یک اختلال عصبی عضلانی است که تنها در برخی موارد نادر رخ میدهد.

سندرم دم اسب

سندرم دم اسب یک بیماری نادر اما جدی است که روی اعصاب انتهای نخاع به نام دم اسبی تأثیر میگذارد. این سندرم باعث درد ساق پا، بی حسی اطراف مقعد و از دست دادن کنترل روده و مثانه میشود.

سایر علل

علل دیگر عبارتند از :

• آرتروز: گاهی مهره های سالخورده دچار خار های استخوانی میشوند و اعصاب کمر را تحت تأثیر قرار میدهند.
• آسیب ناشی از برخورد ضربه به ستون فقرات کمری یا عصب سیاتیک.
• تومورهای کانال نخاعی کمری که عصب سیاتیک را فشرده میکنند.

عوامل خطر سیاتیک

موارد زیر شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد:

• آسیب آسیب قبلی: آسیب به کمر یا ستون فقرات شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد.
• افزایش سن: با افزایش سن به طور طبیعی بافت استخوانی و دیسک های ستون فقرات فرسوده میشوند. افزایش سن میتواند اعصاب را در معرض خطر آسیب دیدگی یا تحت فشار تغییرات و جابجایی استخوان، دیسک ها و رباط ها قرار دهد.
• اضافه وزن: هر چه وزن بیشتر باشد فشار بیشتری به عضلات کمر وارد میشود و میتواند منجر به کشیدگی، درد و سایر مشکلات کمر شود.
• ضعف عضلات: هر چه عضلات پشت و شکم قوی تر باشند بیشتر از کمر حمایت میکنند.
• فعالیت های فیزیکی سنگین: مشاغلی که به بلند کردن اجسام سنگین یا نشستن طولانی مدت نیاز دارند ممکن است خطر ابتلا به مشکلات کمر را افزایش دهند.
• رعایت نکردن نکات صحیح در ورزش های سنگین: اگر وزنه برداری یا سایر ورزش های قدرتی را به درستی انجام ندهید ممکن است در معرض ابتلا به سیاتیک قرار گیرید.
• دیابت: ابتلا به دیابت احتمال آسیب عصبی را افزایش میدهد و در نتیجه احتمالاً ابتلا به سیاتیک هم بیشتر میشود.
• آرتروز: آرتروز میتواند به ستون فقرات و در نتیجه اعصاب آسیب بزند.
• نداشتن فعالیت بدنی: نشستن طولانی مدت و ورزش نکردن و بی تحرکی عضلات و نداشتن انعطاف میتواند خطر ابتلا به سیاتیک را افزایش دهد.
• مصرف سیگار: نیکوتین موجود در سیگار میتواند به بافت ستون فقرات آسیب برساند، استخوان ها را ضعیف کند و باعث فرسایش دیسک های مهره ای شود.

علائم

سیاتیک باعث به وجود آمدن مشکلات زیادی می‌ شود از جمله:

• احساس بی خوابی
• افزایش التهاب عصب سیاتیک
• از دست دادن توان حرکت
• ممنوعیت راه رفتن
• درد
• تغییر حسی
• ضعف

درد سیاتیک شبیه به گرفتگی سنگین در قسمت پاها نیز می باشد.

رگ سیاتیک نیز یکی از راه هایی است که ممکن است در قسمت هایی از بدن به وجود بیاید اما اصلی ترین عصب سیاتیک در قسمت کمر و قسمت ابتدایی باسن است.

علائم سیاتیک برای هر ریشه عصبی

اغلب در اثر فشار ریشه عصب سیاتیک L4 ،L5 و S1 علائم سیاتیک خود را نشان می‌دهند.

سیاتیک ریشه عصب L4

• درد لگن، ران، داخل زانو و ساق پا
• بی‌حسی ساق پا
• ضعف عضلات ران و لگن
• کاهش رفلکس حرکتی زانو

سیاتیک ریشه عصب L5

• درد باسن، بیرون ران، ساق پا
• بی‌حسی در پوست رو و بین انگشت شصت پا و انگشت دوم
• ضعف عضله‌ی باسن و ساق پا
• ناتوانی در حرکت دادن مچ پا و انگشت شصت پا

سیاتیک ریشه عصب S1

• درد باسن، پشت ساق پا و کنارپا
• بی‌حسی در انگشتان سوم، چهارم و پنجم پا
• ناتوانی در بلند کردن پا از روی زمین یا موقع راه رفتن روی نوک پا
• ضعف عضلات باسن و کف پا
• کاهش رفلکس حرکتی مچ پا

فرق درد سیاتیک با درد دیسک کمر

بسیاری از افراد تصور می‌ کنند که درد سیاتیک و دیسک کمر یک بیماری واحد هستند، اما در واقع این دو مشکل، تفاوت‌ های مهمی با هم دارند. سیاتیک نوعی درد است که در اثر فشار یا تحریک عصب سیاتیک ایجاد می‌شود و معمولاً از ناحیه پایین کمر شروع شده و به باسن، پشت ران و ساق پا تیر می‌ کشد. در حالی که دیسک کمر، به بیرون‌ زدگی یا پارگی دیسک بین‌ مهره‌ای در ستون فقرات گفته می‌شود که ممکن است یا ممکن نیست منجر به درد سیاتیک شود.

درد سیاتیک معمولاً به‌ صورت تیر کشیدن یک‌ طرفه در پا احساس می‌شود و ممکن است با گزگز، بی‌ حسی یا ضعف عضلانی همراه باشد. اما درد ناشی از دیسک کمر اغلب در ناحیه کمر باقی می‌ماند و شدت آن با خم شدن، نشستن طولانی یا بلند کردن اجسام سنگین بیشتر می‌شود. نکته مهم این است که هر دیسک کمری الزاماً باعث سیاتیک نمی‌ شود، ولی بسیاری از موارد سیاتیک به دلیل دیسک‌ های بیرون‌ زده یا آسیب‌ دیده به‌وجود می‌آیند.

تشخیص دقیق اینکه درد بیمار ناشی از دیسک کمر است یا سیاتیک، نیاز به معاینه بالینی و گاهی تصویر برداری مانند MRI دارد. درمان نیز بر اساس علت اصلی درد تعیین می‌شود. اگر فردی دچار درد سیاتیکی ناشی از دیسک کمر باشد، برنامه درمانی باید هم عصب را آزاد کند و هم دیسک را بهبود ببخشد. درک تفاوت این دو درد، به انتخاب روش درمانی مؤثر تر و جلوگیری از عود مجدد کمک زیادی می‌کند

تشخیص سیاتیک

پزشک ابتدا وضعیت سلامتی شما را بررسی میکند. بعد با شما درباره علائمتان صحبت میکند. در طول معاینه فیزیکی از شما خواسته میشود که راه بروید تا پزشک عملکرد ستون فقرات شما را بسنجد. ممکن است از شما خواسته شود که روی انگشتان پا و پاشنه پا راه بروید تا قدرت عضلات ساق پا بررسی شود. پزشک شما همچنین ممکن است تست بلند کردن پا را امتحان کند. برای این تست شما باید به پشت دراز بکشید و پاهای خود را صاف نگه دارید. پزشک به آرامی هر پا را بالا میاورد و نقطه شروع درد را بررسی میکند. این آزمایش به تشخیص دقیق اعصاب آسیب دیده کمک میکند و مشخص میکند که آیا دیسک های شما مشکلی دارند یا خیر. همچنین از شما خواسته میشود که کشش های حرکتی دیگری برای مشخص کردن درد و بررسی انعطاف پذیری و قدرت عضلات انجام دهید. بسته به آنچه پزشک شما در طول معاینه فیزیکی متوجه میشود ممکن است برای شما تصویر برداری و سایر آزمایشات را تجویز کند که عبارتند از:

• اشعه ایکس ستون فقرات برای بررسی شکستگی های ستون فقرات، مشکلات دیسک، عفونت، تومور ها و خارهای استخوانی
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن برای گرفتن تصاویر دقیق از استخوان و بافت های نرم پشت. ام آر آی میتواند فشار روی عصب، فتق دیسک و هر مشکل آرتروزی که ممکن است روی عصب فشار وارد کند را نشان دهد. ام آر آی معمولاً برای تشخیص سیاتیک تجویز میشود.
• مطالعات سرعت هدایت عصبی  الکترومیوگرافی برای بررسی چگونگی عبور محرک های الکتریکی از طریق عصب سیاتیک و واکنش عضلات.
• میلوگرام برای تعیین اینکه آیا مهره یا دیسک باعث ایجاد درد شده یا خیر

درمان

درمان قطعی سیاتیک نیازمند شناسایی دقیق علت زمینه‌ای فشردگی یا تحریک عصب سیاتیک است. هرچه علت اصلی بهتر تشخیص داده شود، مسیر درمان مؤثرتر و احتمال بازگشت درد کمتر خواهد بود. در این بخش، مهم‌ترین روش‌های درمان پزشکی و تخصصی درد سیاتیک را بررسی می‌کنیم.

درمان‌های دارویی تخصصی

پزشک متخصص ممکن است بر اساس شدت درد و یافته‌های تصویربرداری (مانند MRI یا سی‌تی‌اسکن) داروهای زیر را تجویز کند:

• داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک یا سلکوکسیب، برای کاهش التهاب اطراف عصب.
• شل‌کننده‌های عضلانی: مثل باکلوفن یا متوکاربامول، برای کاهش اسپاسم عضلات پیرامون عصب.
• داروهای ضد درد عصبی: مانند گاباپنتین یا پره‌گابالین، که برای دردهای نوروپاتیک تجویز می‌شوند.
• تزریق استروئید اپیدورال: در برخی بیماران، تزریق کورتیزون به فضای اطراف نخاع می‌تواند به کاهش التهاب شدید کمک کند.

نکته مهم: استفاده خودسرانه از این داروها به‌ویژه داروهای استروئیدی و ضد تشنج می‌تواند خطرناک باشد. مصرف هر دارویی باید با نظر پزشک انجام شود.

 فیزیوتراپی و توانبخشی تخصصی

یکی از ارکان درمان قطعی سیاتیک، توان‌بخشی تدریجی است. فیزیوتراپی می‌تواند:

• دامنه حرکت مفاصل را بهبود دهد.
• عضلات ضعیف اطراف کمر و لگن را تقویت کند.
• گرفتگی عضلاتی مانند پیریفورمیس را کاهش دهد.
• الگوهای حرکتی نادرست را اصلاح کند.

تمرینات کششی، گرمادرمانی، الکتروتراپی و ماساژ تخصصی، بخشی از پروتکل فیزیوتراپی هستند که بسته به علت سیاتیک، تنظیم می‌شوند.

لیزر درمانی و اوزون تراپی

در سال‌های اخیر، روش‌های غیرجراحی نوین مانند لیزر پرتوان یا اوزون تراپی در درمان درد سیاتیک مؤثر بوده‌اند. این درمان‌ها باعث کاهش التهاب، افزایش خون‌رسانی و ترمیم تدریجی بافت آسیب‌دیده می‌شوند. البته این روش‌ها باید توسط متخصصین ستون فقرات یا درد انجام شوند و برای همه مناسب نیستند

جراحی (در موارد پیشرفته)

در شرایطی که:

• سیاتیک با درمان‌های غیرجراحی بهتر نمی‌شود،
• دیسک بین‌مهره‌ای پاره شده یا فشار شدیدی به عصب وارد می‌شود،
• یا علائمی مانند بی‌اختیاری ادرار، ضعف پیشرونده پا یا افتادن پا (foot drop) دیده می‌شود،

درمان جراحی ممکن است توصیه شود.

پیشگیری از درد سیاتیک

برخی از منشاءهای سیاتیک ممکن است قابل پیشگیری نباشند مانند بیماری دژنراتیو دیسک، سیاتیک ناشی از بارداری یا افتادن اتفاقی. با وجود اینکه  ممکن است پیشگیری از همه موارد سیاتیک قابل انجام نباشد، اما با انجام اقدامات زیر میتوانید از کمر خود محافظت کنید و میزان خطر را کاهش دهید:

• وضعیت بدنی خوب: پیروی از تکنیک های خوب وضعیت بدنی هنگام نشستن، ایستادن، برداشتن اجسام و خواب به کاهش فشار روی کمر کمک میکند. درد میتواند اولین هشدار باشد که نشان میدهد شما در وضعیت بدنی خوبی قرار ندارید. اگر دچار درد یا سفتی شدید وضعیت بدنی خود را اصلاح کنید.
• سیگار نکشید: نیکوتین خون رسانی به استخوان ها را کاهش میدهد و ستون فقرات و دیسک های بین مهره ای را ضعیف میکند در نتیجه فشار بیشتری به ستون فقرات و دیسک ها وارد میشود و باعث مشکلات کمر و ستون فقرات میشود.
• وزن مناسب: وزن اضافی و رژیم غذایی نامناسب باعث التهاب و درد در کل بدن میشود. برای کاهش وزن و داشتن رژیم غذایی سالم تر از غذاهای مدیترانه ای استفاده کنید. هر چه به وزن آیده آل تان نزدیک تر باشید فشار کمتری به ستون فقرات شما وارد میشود.
• ورزش منظم: ورزش باید شامل حرکات کششی برای انعطاف پذیر نگه داشتن مفاصل و تمریناتی برای تقویت قسمت مرکزی بدن یعنی عضلات کمر و شکم باشد. این عضلات از ستون فقرات حمایت میکنند. همچنین از نشستن طولانی مدت خودداری کنید.
• فعالیت هایی بدنی را انتخاب کنید که کمتر به کمر شما آسیب بزند: فعالیت های کم فشار مانند شنا، پیاده روی، یوگا یا تای چی میتوانند انتخاب های مناسب باشند.
• مراقب باشید زمین نخورید: کفش های مناسب بپوشید و پله ها و مسیر های پیاده روی را امن نگه دارید تا منجر به سقوط شما نشوند. دقت کنید که اتاق ها نور کافی داشته باشند و میله های دستگیره در حمام و راه پله وجود داشته باشد.

سؤالات پرتکرار 

درد سیاتیک چگونه است؟   

درد سیاتیک معمولاً مانند یک سوزش مداوم یا یک درد تیز است که از قسمت کمر یا لگن شروع میشود و به ران و ساق پا سرایت میکند. سیاتیک ممکن است با بی حسی پشت ساق پا همراه باشد.

علت اصلی سیاتیک چیست؟

در اکثر موارد سیاتیک ناشی از مشکلاتی است که ریشه های عصبی L4، L5 یا S1 را تحت تأثیر قرار میدهد. عصب ممکن است فشرده یا تحریک شود چون توسط دیسک، استخوان، مفصل یا رباط دچار ساییدگی میشود. التهاب ناشی از آن بافت ها و اعصاب را حساس تر میکند و درد بدتر میشود.

چه مدت طول میکشد تا سیاتیک بهبود یابد؟

 سیاتیک معمولاً در عرض 4 تا 6 هفته بهبود میابد اما گاهی اوقات ممکن است طولانی تر شود.

اگر سیاتیک درمان نشود چه اتفاقی میفتد؟

سیاتیک درمان نشده میتواند باعث آسیب دائمی عصبی شود که درد کمر و پا را بدتر میکند. با گذشت زمان ممکن است درد به سایر قسمت های بدن سرایت کند. در برخی موارد بیماران با داروهای ضد درد درمان نمیشوند و در نتیجه دچار درد مزمنی میشوند که قابل درمان نیست.

آیا استراحت در رختخواب برای سیاتیک خوب است؟

ما مدرکی مبنی بر اینکه استراحت در بستر میتواند برای بیماران مبتلا به سیاتیک مناسب باشد پیدا نکرده ایم.

آیا پیاده روی برای سیاتیک مفید است؟

پیاده روی یک روش بسیار مؤثر برای تسکین درد سیاتیک است چون پیاده روی منظم باعث ترشح اندورفین های ضدر درد میشود و التهاب را کاهش میدهد. البته وضعیت راه رفتن نامناسب ممکن است علائم سیاتیک را تشدید کند.

چگونه میتوان سیاتیک را تشخیص داد؟

نشانه بارز سیاتیک دردی است که از ناحیه کمر شروع میشود و به پا سرایت میکند.

آیا سیاتیک یک بیماری جدی است؟

آسیب شدید به ریشه های عصب سیاتیک میتواند منجر به علائم عصبی پیشرونده شود و نیاز به درمان فوری دارد. علائم ممکن است یک یا هر دو پا را درگیر کند و معمولاً شامل بی حسی و ضعف است