آرتروز لگن یک بیماری پیشرونده است که در صورت عدم درمان مناسب، میتواند به تخریب کامل غضروف مفصل و در نهایت نیاز به جراحی منجر شود. تحقیقات علمی به طور گسترده از درمان آرتروز لگن با سلولهای بنیادی و پیآرپی حمایت میکنند. در این روش، بازسازی طبیعی غضروف در بدن صورت میگیرد، به شرطی که غضروف به طور کامل از بین نرفته باشد.
یکی از مزایای مهم این درمان، امکان درمان و جلوگیری از پیشرفت همزمان آسیبهای مختلف مانند ترکخوردگی استخوان، آرتروز کمر و نکروز آواسکولار لگن است. این روش نهتنها به بازسازی غضروف آسیبدیده کمک میکند، بلکه میتواند روند بهبودی را تسریع کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. همچنین، اثرگذاری این درمان در افراد زیر 70 سال بیشتر است. درمان معمولاً بسته بهشدت آسیب از 1 تا 3 جلسه متغیر است و هزینه آن در مقایسه با هزینههای جراحی و عوارض مرتبط با آن، بسیار ناچیز است.
درمان آرتروز لگن با سلولهای بنیادی و PRP چیست؟
آرتروز لگن (استئوآرتریت لگن) به معنای فرسایش و آسیب مفصل لگن ناشی از تخریب غضروف است. این بیماری میتواند در یک یا هر دو طرف لگن رخ دهد و در صورت عدم درمان مؤثر، بهتدریج پیشرفت کرده و فرد ممکن است نیاز به جراحی تعویض مفصل پیدا کند.
طبق تحقیقات جدید، درمان با سلولهای بنیادی و پیآرپی بهعنوان یک روش امیدوارکننده در بازسازی طبیعی غضروف شناخته شده است. این درمان با استفاده از سلولهای طبیعی بدن، علاوه بر جلوگیری از جراحی، جایگزین مناسبی برای روشهای سنتی درمان آرتروز خفیف تا متوسط است که اغلب تنها درد و علایم را تسکین میدهند. برای کسانی که نیاز به جراحی تعویض مفصل دارند، این روش به ترمیم بافتهای آسیبدیده کمک کرده و روند بهبودی را تسریع میکند.
همچنین، تزریق سلولهای بنیادی و پیآرپی میتواند در درمان دردهای ناشی از دیسک کمر و سیاتیک کمککننده باشد، چرا که بازسازی و کاهش فشار روی مفاصل و لگن، میتواند به کاهش فشار عصبی و دردهای تیرکشنده پا و کمر منجر شود.
در این روش، سلولهای بنیادی به ناحیه آسیبدیده تزریق میشوند و با تولید غضروف جدید، به بازسازی طبیعی مفصل منجر میشوند. تجربه بالینی نشان داده است که حدود ۷۰% بیماران پس از ۲ روز از زمان تزریق، کاهش چشمگیر درد و بهبود قابلتوجهی را تجربه میکنند و روند بازسازی غضروف تا ماهها ادامه دارد. این درمان تا قبل از 70 سالگی بیشترین تاثیر را دارد و بسته به شدت آرتروز، ممکن است ۲ تا ۳ جلسه تزریق برای دستیابی به بهترین نتیجه لازم باشد.
سلول بنیادی چیست؟
سلولهای بنیادی سلولهایی هستند که توانایی تبدیلشدن به انواع مختلف سلولها را دارند، مانند سلولهای غضروفی، عصبی یا خونی. تمام سلولهای بدن ما از این سلولها سرچشمه میگیرند. در دوران جنینی، این سلولها بالغ شده و میتوانند عملکردهای خاص خود را به دست آورند و به آنچه که از نظر علمی به آن «سلولهای تمایزیافته» گفته میشود، تبدیل شوند.
در دوران بزرگسالی، سلولهای بنیادی در بافتهایی مانند چربی، خون و پوست موجود هستند و در صورت آسیب به بافتها، میتوانند به سلولهای همان بافت تبدیل و تکثیر شده و به ترمیم و بازسازی کمک کنند. در درمان بیماریها، زمانی که بدن قادر به ترمیم خود نیست، تزریق سلولهای بنیادی استخراجشده از بدن خود بیمار یا تهیهشده از بانک سلولی میتواند به بهبودی و غلبه بر بیماری کمک کند.
پی ار پی PRP چیست؟
پیآرپی (Platelet-Rich Plasma) همان پلاسما است که بخش مایع خون را تشکیل میدهد و حاوی پلاکتها بوده و از گلبولهای قرمز و سفید جداست. پس از خونگیری از بیمار، با استفاده از دستگاه سانتریفیوژ، پلاکتها که حاوی فاکتورهای رشد طبیعی هستند، از سایر اجزای خون جدا میشوند. این پلاسمای غنی از پلاکت سپس به ناحیه آسیبدیده تزریق میشود تا به ترمیم و بازسازی بافتها کمک کرده و روند بهبودی را تسریع کند.
کاندیداهای مناسب برای سلولدرمانی آرتروز لگن
تزریق سلولهای بنیادی و پیآرپی در آرتروزهای خفیف تا متوسط میتواند به بازسازی و ترمیم غضروف آسیبدیده کمک کند. در صورت تشکیل زائدههای استخوانی (استئوفیتها)، سلولدرمانی میتواند روند پیشرفت آنها را کند کرده، التهاب و درد را کاهش دهد و عملکرد مفصل را بهبود بخشد، اما قادر به حذف کامل زائدههای ایجادشده نیست. در مراحل پیشرفته آرتروز که غضروف به طور کامل تخریب شده است، این روشها بهعنوان یک درمان کمکی پس از جراحی برای بهبود بافتهای اطراف مفصل و تسریع روند بازتوانی استفاده میشوند. در ادامه، مواردی که سلولدرمانی در آنها انجام میشود، ذکر شده است.
- آرتروز همزمان در لگن چپ و راست: زمانی که هر دو مفصل لگن دچار آرتروز شدهاند و درمانهای معمولی کافی نیست.
- آرتروز کشاله ران: افرادی که دچار درد مزمن در کشاله ران هستند و آرتروز کشاله ران یا تخریب غضروف در بخش جلویی مفصل لگن دارند.
- آرتروز لگن همراه با ترک استخوان: برای شکستگیهای شدید یا پیشرفته که نیاز به جراحی دارند، سلولدرمانی میتواند بهعنوان یک درمان کمکی پس از عمل جراحی باشد.
- سیاهشدن سر استخوان ران یا نکروز آواسکولار لگن: نکروز آواسکولار لگن در مرحله 3 و 4 باعث آرتروز لگن میشود. اگر بیماری در مراحل اولیه (1 و 2) تشخیص داده شود، با سلولدرمانی، پیآرپی، کاهش وزن و درمانهای غیرجراحی میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. اما در مراحل پیشرفته، معمولاً تخریب استخوان و غضروف منجر به آرتروز شدید و نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن میشود.
- آرتروز پس از جراحیهای قبلی: افرادی که پس از جراحیهای ترمیمی یا تعویض جزئی مفصل دچار آرتروز میشوند.
- آرتروز به دلیل بیماریهای التهابی مفصل: مانند روماتیسم مفصلی که باعث ایجاد آرتروز در مفصل میگردد. در این شرایط، سلولدرمانی به همراه درمان بیماری زمینهای انجام میشود تا اثرات التهابی کاهش یابد و به ترمیم غضروف آسیبدیده کمک کند.
مزایای تزریق سلولهای بنیادی و PRP به لگن
در آرتروز، وقتی فضای بین مفصل به دلیل تخریب غضروف کاهش پیدا کرده و استخوانها به هم ساییده میشوند، سلولدرمانی میتواند با بازسازی غضروف، حرکت مفصل را راحتتر کرده و درد و التهاب را کاهش دهد. این درمان معمولاً در هفته اول بهبودی قابلتوجهی به همراه دارد و باعث نتایج زیر میشود.
- بهبودی درد کشاله ران و باسن: کاهش قابلتوجه درد در نواحی مختلف لگن، بهویژه کشاله ران و باسن که یکی از علائم شایع آرتروز لگن است.
- بهبود سفتی مفصل بهویژه پس از خواب: سفتی و خشکی مفصل پس از استراحت یا خواب کاهش مییابد و حرکت مفصل راحتتر میشود.
- بهبود قابلتوجه تورم و التهاب در هفته اول: کاهش سریع تورم و التهاب در ناحیه مفصل لگن که به تسکین درد و بهبود عملکرد مفصل کمک میکند.
- الگوی طبیعی راهرفتن و بدون لنگیدن: بهبود عملکرد مفصل باعث میشود فرد بدون لنگیدن یا مشکلات حرکتی بهراحتی راه برود.
- کاهش چشمگیر صدای تقتق یا خشخش در مفصل: صدای آزاردهنده ناشی از ساییدگی استخوانها کاهش مییابد و حرکت مفصل نرمتر میشود.
روند تزریق سلولهای بنیادی و PRP در کلینیک دکتر گوهری
در درمان با سلولهای بنیادی، پیآرپی (پلاسمای غنی از پلاکت) و سلولهای بنیادی به طور مشترک و بهصورت یک کوکتل تزریقی استفاده میشوند. پیآرپی با تحریک و تسریع روند بازسازی سلولهای بنیادی، نقش مؤثری در کاهش التهاب دارد و به تسریع بهبود بافتها کمک میکند. علاوه بر این، پیآرپی میتواند درد ناشی از تزریق را کاهش دهد و فرایند درمان را راحتتر کند. فرایند تزریق شامل مراحل زیر است.
تهیه سلولهای بنیادی از بانک سلولی معتبر
معمولاً سلولهای بنیادی بهصورت ویالهای آماده از بانکهای سلولی معتبر تهیه میشوند، چرا که این روش امکان دسترسی به حجم بیشتری از سلولهای بنیادی باکیفیت بالا را فراهم میآورد.
تهیه پی آر پی از خون بیمار
برای تهیه پیآرپی، بیمار باید حدود دو ساعت قبل از زمان تزریق در مطب حاضر شود. در یک محیط استریل، پلاسمای غنی از پلاکت از طریق مراحل زیر استخراج میشود.
جمعآوری خون از بیمار
در ابتدا، حدود ۳۰-۵۰ میلیلیتر خون از بیمار گرفته میشود. این خون معمولاً از ورید بازو استخراج میشود.
فرایند سانتریفیوژ اول
خون استخراجشده به لولههای خاصی منتقل میشود و در دستگاه سانتریفیوژ قرار میگیرد.
در این مرحله، دستگاه با سرعت بالا خون را میچرخاند تا اجزای مختلف خون (گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، پلاسما و پلاکتها) از هم جدا شوند.
فرایند سانتریفیوژ دوم
در برخی موارد، برای غلیظتر کردن پلاکتها و افزایش تعداد آنها، فرایند سانتریفیوژ دوباره انجام میشود. در این مرحله، پلاسما غنی از پلاکت (PRP) دوباره در دستگاه سانتریفیوژ قرار میگیرد تا پلاکتها بهصورت دقیقتری جدا شده و غلظت پلاکتها افزایش یابد.
تهیه پیآرپی غنی از پلاکت
در این مرحله، پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) که اکنون دارای غلظت بیشتری از پلاکتها است، از لایههای دیگر جدا میشود. این پیآرپی آماده استفاده است و میتواند به ناحیه آسیبدیده تزریق شود.
تزریق با هدایت سونوگرافی
پس از آمادهسازی کوکتل تزریقی، سلولهای بنیادی و پیآرپی بادقت و تحت هدایت سونوگرافی در ناحیه لگن تزریق میشوند. بسته بهشدت آسیب، ممکن است تعداد جلسات درمانی به ۳ جلسه افزایش یابد، و فاصله بین تزریقات و تعداد جلسات به تشخیص و نظر پزشک معالج بستگی دارد.
برای افرادی که بیماریهای فعال عفونی، سرطان یا اختلالات خودایمنی دارند، تزریق سلولدرمانی انجام نمیشود. همچنین افرادی که سابقه حساسیت شدید به درمانهای مشابه دارند، از این روش درمانی مستثنی هستند.
اقدامات لازم قبل از تزریق
قبل از تزریق پیآرپی (پلاسمای غنی از پلاکت) و سلولهای بنیادی به ناحیه لگن، بیمار باید چندین اقدام پیشگیرانه و آمادهسازی را انجام دهد تا درمان به طور مؤثر و ایمن صورت گیرد. این اقدامات شامل موارد زیر هستند.
مشاوره و ارزیابی پزشکی
- معاینه بالینی: پزشک وضعیت مفصل لگن را معاینه کرده و علائم شما را بررسی میکند.
- تصویربرداری: انجام رادیوگرافی (X-Ray) یا MRI برای ارزیابی میزان آسیب غضروف و استخوان.
- تستهای خون: برای ردکردن عفونت یا بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید.
آمادگی فیزیکی
- کنترل عفونت: اگر عفونت فعالی در بدن وجود داشته باشد (مثل عفونت دندان یا پوست)، باید قبل از تزریق درمان شود.
- توقف داروهای ضدانعقاد: داروهایی مانند وارفارین یا آسپرین باید حداقل 5 روز قبل از تزریق قطع شوند (با تأیید پزشک).
- کاهش وزن: اگر فرد اضافهوزن دارد، کاهش وزن میتواند فشار روی مفصل را کاهش دهد و نتایج درمانی را بهبود بخشد.
- پرهیز از مصرف الکل و دخانیات: مصرف الکل و دخانیات باید حداقل یک هفته قبل از تزریق متوقف شود؛ زیرا بر فرایند بهبودی تأثیر منفی میگذارند.
آمادهشدن برای تزریق
- استراحت مفصل: بیمار باید از انجام فعالیتهای فیزیکی سنگین یا ورزشهای سخت حداقل دو روز قبل از تزریق خودداری کند تا به جریان خون و وضعیت بدن آسیب نرساند.
- مراقبت از سلامت پوست: محل تزریق باید تمیز و بدون عفونت باشد.
- استحمام: بهتر است قبل از جلسه درمانی استحمام انجام شود، زیرا پس از تزریق، به مدت 72 ساعت باید از استحمام ناحیه تزریق خودداری کرد.
اقدامات لازم پس از تزریق
پس از تزریق سلولهای بنیادی و پیآرپی به مفصل لگن، رعایت برخی اقدامات ضروری برای بهبود سریع و جلوگیری از آسیب به ناحیه تزریق بسیار مهم است. در اینجا برخی از اقدامات لازم پس از تزریق آورده شده است.
اقدامات 72 ساعت اول
بعد از تزریق سلولهای بنیادی و پیآرپی، باید تا 72 ساعت از استحمام و فشار به ناحیه تزریق خودداری کنید و بههیچوجه روی طرف آسیبدیده نخوابید. برای کاهش تورم و درد، استراحت کافی و استفاده از کمپرس سرد مفید است. همچنین باید از فعالیتهای سنگین اجتناب کنید و طبق توصیه پزشک داروها را مصرف کنید.
توانبخشی و ورزش پس از تزریق
پس از انجام سلولدرمانی برای آرتروز لگن، انجام تمرینات توانبخشی نقش بسیار مهمی در تسریع بهبود و بازگشت به فعالیتهای روزمره دارد. این ورزشها به تقویت عضلات اطراف مفصل لگن، افزایش دامنه حرکتی، کاهش التهاب و جلوگیری از خشکی مفصل کمک میکنند.
این تمرینات برای تمام سنین مناسب بوده و معمولاً توسط توسط متخصصین طب فیزیکی برای همه افراد توصیه میشود تا روند بهبودی سریعتر و مؤثرتر انجام شود.
روزهای اول (3-5 روز اول)
- در این مدت، بهتر است که فرد استراحت کند و از فعالیتهای سنگین یا بالارفتن از پلهها خودداری کند. در این دوران، هدف اصلی کاهش التهاب و درد است.
- نشستوبرخاست بخصوص بر روی زمین، استفاده از توالت ایرانی، بلندکردن اشیای سنگین و راهرفتن روی زمین شیبدار ممنوع است.
- تمرینات بسیار سبک مانند پیادهروی آرام (درصورتیکه پزشک اجازه دهد) و حرکات کششی بسیار ملایم ممکن است قابلانجام باشد.
هفته اول تا دوم (7-14 روز بعد از تزریق)
- پس از این مدت، فرد میتواند شروع به انجام تمرینات کششی و حرکات تعادلی سبک نماید.
- تمرینات پیادهروی آرام و دوچرخه ثابت (با شدت کم) نیز میتواند آغاز شود.
- اگر درد و التهاب کاهشیافته باشد، تمرینات آبی یا شنا نیز گزینههای خوبی هستند.
هفته دوم تا چهارم (14-30 روز بعد از تزریق)
- در این مرحله، میتوان تمرینات مقاومتی با وزن بدن و تمرینات تعادلی را با شدت بیشتر و دامنه حرکتی وسیعتری شروع کرد. افزایش تدریجی شدت تمرینات با نظارت پزشک یا فیزیوتراپیست انجام میشود.
- یوگا یا تای چی با شدت کم نیز میتواند به افزایش انعطافپذیری و تعادل کمک کند.
بعد از یک ماه
اگر روند بهبودی خوب بوده و درد و التهاب به حد قابلقبولی کاهشیافته باشد، فرد میتواند شروع به انجام تمرینات شدیدتر یا تمرینات تقویتی بیشتر کند، مانند اسکات، حرکات اصلاحی بیشتر برای تقویت عضلات اطراف لگن و ران.
عوارض تزریق
درصورتیکه تزریق سلولهای بنیادی و پیآرپی (PRP) توسط پزشک متخصص و باتجربه انجام شود، معمولاً عوارض آن کم و خفیف است. بااینحال، در برخی موارد ممکن است عوارضی ایجاد شود که نیاز به مراقبت داشته باشد. برخی از عوارض کوتاهمدت و موقتی شامل موارد زیر است.
- درد و التهاب موقت در ناحیه تزریق که معمولاً طی چند روز برطرف میشود.
- تورم و قرمزی که به دلیل واکنش طبیعی بدن به تزریق رخ میدهد.
- کبودی یا خونریزی خفیف در محل تزریق، بهویژه اگر بیمار داروهای رقیقکننده خون مصرف کرده باشد.
- خشکی یا سفتی مفصل و افزایش موقتی درد در روزهای اول پس از تزریق.
هزینه سلولدرمانی آرتروز لگن
هزینه سلولدرمانی برای درمان آرتروز لگن به عوامل زیر بستگی دارد.
نوع و منبع سلولهای بنیادی
- این سلولها میتوانند از بدن خود بیمار (اتولوگ) استخراج شوند که معمولاً از بافت چربی یا مغز استخوان گرفته میشود.
- یا از بانکهای سلولی معتبر تهیه شوند که بسته به نوع بانک و کیفیت سلولها، هزینه متفاوتی خواهد داشت.
حجم سلولهای بنیادی
- حجم سلولهای بنیادی تزریقی نیز عامل مهمی در هزینه درمان است، زیرا تعداد سلولهای مورداستفاده مستقیماً بر اثربخشی درمان تأثیر میگذارد. میزان حجم تزریق معمولاً بر اساس شدت آسیب یا آرتروز و اینکه آیا مشکل در یک طرف لگن یا هر دو طرف وجود دارد، تعیین میشود.
تعداد جلسات درمانی
- تعداد جلسات موردنیاز یکی دیگر از عوامل تعیینکننده است، چرا که بسته بهشدت آسیب و واکنش بدن به درمان، ممکن است بین یک تا سه جلسه تزریق لازم باشد که به طور مستقیم هزینه نهایی را تحتتأثیر قرار میدهد.
در سال ۱۴۰۳، هزینه سلولدرمانی لگن در کلینیک دکتر گوهری برای آرتروز یکطرفه ۱۳ میلیون تومان و برای آرتروز دوطرفه ۲۴ میلیون تومان است.
سؤالات متداول
آیا تزریق سلولهای بنیادی به طور قطعی جایگزین جراحی است؟
سلولدرمانی میتواند در به تأخیرانداختن جراحی یا جایگزینی آن در مراحل ابتدایی آرتروز کمک کند، اما در آرتروز پیشرفته یا تخریب شدید غضروف، ممکن است همچنان نیاز به جراحی تعویض مفصل باشد.
درمان آرتروز لگن با جراحی چگونه است؟
در عمل جراحی تعویض مفصل استخوانهای تشکیلدهنده مفصل از بدن خارج شده و با اجزاء مصنوعی جایگزین میشوند.
چرا پیادهروی برای سلامت استخوان لگن اهمیت دارد؟
راهرفتن مؤثرترین راه برای حفظ سختی استخوانها است. کسی که میزان راهرفتن خود را کم میکند تراکم استخوانهایش را بهتدریج ازدستداده و دچار پوکیاستخوان میشود.
ارتباط بین آرتروز لگن و دردهای تیرکشنده پا چیست؟
آرتروز لگن میتواند باعث دردهایی شود که گاهی شبیه درد سیاتیک به نظر برسند. وقتی مفصل لگن دچار ساییدگی یا التهاب میشود، درد ممکن است از ناحیه باسن به پشت ران و حتی ساق پا تیر بکشد. این درد معمولاً ناشی از آسیب مستقیم به عصب سیاتیک نیست، بلکه حالت درد ارجاعی دارد که بدن از محل آسیب اصلی به نواحی دیگر منتقل میکند.
درمان آرتروز لگن یا ساییدگی لگن در طب سنتی چگونه است؟
در طب سنتی درمان مستقیمی برای آرتروز لگن وجود ندارد، اما درمانهای تسکیندهنده برای کاهش درد در لگن ممکن است ارائه شود.
آیا هزینه سلولدرمانی تحت پوشش بیمه قرار میگیرد؟
در حال حاضر در ایران، هزینه تزریق سلولهای بنیادی و پی ار پی تحت پوشش بیمههای درمانی قرار نمیگیرد.