درمان تاندونیت یا پارگیهای ناکامل تاندون آشیل، چه در محل اتصال به پاشنه و چه در بافت میانی، از طریق تزریق سلولهای بنیادی و پی آر پی (PRP) یکی از مؤثرترین روشهای غیرجراحی است که علاوه بر کاهش درد، به بازسازی طبیعی بافت آسیبدیده کمک میکند.
یکی از مزایای منحصربهفرد سلولدرمانی، امکان درمان همزمان آسیبهای همراه با تاندون است. به طور مثال، اگر رباط مچ پا دچار پارگی یا آسیبدیدگی شده باشد، باعث ایجاد ورم و ناپایداری مچ پا شود یا التهاب بورس وجود داشته باشد، سلولدرمانی میتواند پس از تنها دو روز به کاهش چشمگیر درد و التهاب کمک کند. همچنین، با تکمیل دوره درمان که ممکن است شامل یک یا دو جلسه تزریق باشد، بازسازی کامل بافت تاندون و بازگشت به فعالیتهای ورزشی با کمترین خطر آسیب مجدد امکانپذیر خواهد بود.
سلولدرمانی تاندونیت و پارگی آشیل پا چیست؟
تاندون آشیل که به آن تاندون پاشنه نیز گفته میشود، یکی از مهمترین تاندونهای بدن است. این تاندون ممکن است دچار دو آسیب شایع شود: تاندونیت آشیل (التهاب و تحریک تاندون) و پارگی آشیل (گسستگی جزئی یا کامل). در صورت عدم درمان تاندونیت، تاندون بهتدریج تحلیل رفته و در نهایت پاره میشود که میتواند منجر به درد شدید و نیاز به جراحی شود. اما جراحی تنها بخشی از روند بهبودی است؛ پس از آن، بیماران باید ماهها فیزیوتراپی و تمرینات کششی و تقویتی انجام دهند تا توانایی حرکتی خود را بازیابند. حتی با درمان، بازگشت به فعالیتهای ورزشی زودتر از ۴ تا ۶ ماه امکانپذیر نیست.
تحقیقات نشان میدهند، درمانهای نوین مانند تزریق PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) و سلولهای بنیادی، بهعنوان روشهای بازسازی طبیعی، نهتنها به بهبود علائم کمک میکنند، بلکه از لحاظ ساختاری نیز موجب ترمیم و تقویت بافت آسیبدیده تاندون میشوند. بهعنوان روشهای بازسازی طبیعی، نهتنها به بهبود علائم کمک میکنند، بلکه از لحاظ ساختاری نیز موجب ترمیم و تقویت بافت آسیبدیده تاندون میشوند. این روشها بهترین نتایج را در افراد زیر ۷۰ سال نشان دادهاند. کاهش علائم معمولاً از دو روز پس از درمان به طور قابلتوجهی آغاز میشود و فرایند بازسازی و ترمیم بافت تا ۶ ماه در بدن ادامه دارد.
سلولهای بنیادی و پی ار پی چیست؟
سلولهای بنیادی، سلولهای اولیه و خامی هستند که هنوز وظیفه مشخصی در بدن ندارند؛ اما قادرند به انواع سلولهای بدن مانند تاندون، رباط، عضله، استخوان و غضروف و… تبدیل شوند و در ترمیم بافتهای آسیبدیده نقش مؤثری ایفا کنند. این سلولها به طور طبیعی در بدن وجود دارند، اما در مواردی که آسیبهای شدید یا مزمن رخ دهد و بدن توانایی ترمیم خودبهخود نداشته باشد، از منابعی مانند مغز استخوان، چربی بدن یا خون بندناف استخراج، فراوری و تقویت شده و سپس به ناحیه آسیبدیده تزریق میشوند.
PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت روش درمانی بازسازیکننده است که از خون خود بیمار برای ترمیم بافتهای آسیبدیده استفاده میکند. در این روش، پس از گرفتن نمونه خون، پلاکتهای آن جدا و غلیظ شده و سپس به ناحیه آسیبدیده تزریق میشوند. پلاکتها حاوی فاکتورهای رشد هستند که باعث کاهش التهاب، تحریک بازسازی و تسریع روند بهبود در بدن میشوند.
ترکیب سلولهای بنیادی و PRP باعث افزایش بقا، تکثیر و تمایز سلولهای بنیادی شده و با تأمین فاکتورهای رشد، روند بازسازی بافت را تسریع میکند. این ویژگیها باعث شده این روش در بهبود آسیبهای بافتی و کمک به درمان آرتروز مچ پا از طریق کاهش التهاب، بهبود کیفیت بافتهای آسیبدیده و افزایش حمایت بیولوژیکی از مفصل موثر باشد.
میزان تأثیر سلولدرمانی در آسیبهای تاندون آشیل
تاندون آشیل علاوه بر تاندونیت یا پارگی ممکن است با آسیبهای دیگر نیز همراه باشد. در ادامه میزان تأثیر سلولدرمانی در هر شرایط توضیح داده شده است.
التهاب تاندون آشیل (تاندونیت آشیل)
تاندونیت آشیل در دو ناحیه محل اتصال به استخوان پاشنه و فیبرهای میانی تاندون رخ میدهد که تأثیر سلولدرمانی در هر یک متفاوت است.
- تاندونیت آشیل در محل اتصال: التهاب و تخریب تاندون در محل اتصال به استخوان پاشنه که به دلیل خونرسانی ضعیف، ممکن است بازسازی آن چالشبرانگیز باشد، سلولدرمانی میتواند در بهبود این ناحیه نقش مؤثری ایفا کند.
- تاندونیت آشیل در غیر از محل اتصال (فیبرهای میانی): التهاب در بخش میانی تاندون، به دلیل خونرسانی مناسب، احتمال پاسخدهی بهتر به سلولدرمانی را افزایش میدهد، بهطوری که سلولهای بنیادی یا PRP میتوانند به کاهش التهاب و تسریع بازسازی تاندون کمک کنند.
پارگی جزئی تاندون آشیل
در موارد پارگی جزئی، PRP و سلولهای بنیادی تأثیر چشمگیری در بازسازی بافت تاندون دارند و میتوانند با ترمیم مؤثر آسیب، نیاز به جراحی را به حداقل برسانند. ترکیب این روش با فیزیوتراپی و درمانهای محافظهکارانه روند بهبودی را به میزان قابلتوجهی تسریع کرده و عملکرد تاندون را بهبود میبخشد.
پارگی کامل تاندون آشیل
در پارگی کامل، سلولدرمانی بهتنهایی کارایی محدودی دارد، زیرا تاندون به طور کامل از هم جدا شده و معمولاً نیاز به جراحی برای ترمیم ساختاری دارد. بااینحال، PRP و سلولهای بنیادی پس از جراحی میتوانند در کاهش التهاب، بهبود سریعتر زخم و تقویت فرایند بازسازی تاندون مؤثر باشند.
بورسیت رتروکالکانئال
PRP و سلولهای بنیادی میتوانند با کاهش التهاب و بهبود بافت بورس به تسکین درد و بهبود عملکرد کمک کنند. بااینحال، اثربخشی آنها بسته بهشدت التهاب و پاسخ بدن متفاوت بوده و در موارد مزمن ممکن است نیاز به درمانهای مکمل مانند فیزیوتراپی یا داروهای ضدالتهابی باشد.
خار پاشنه
PRP و سلولهای بنیادی میتوانند التهاب و درد ناشی از خار پاشنه را کاهش دهند و به بهبود عملکرد بافتهای اطراف کمک کنند. برای مدیریت بهتر این عارضه، معمولاً درمانهای مکمل مانند فیزیوتراپی و کفشهای طبی توصیه میشود.
تاندونوز
تاندونز یک آسیب مزمن در تاندون است که در اثر استفاده بیش از حد یا نارسایی ترمیمی ایجاد میشود: برخلاف تاندونیت (التهاب حاد تاندون)، در تاندونوز التهاب زیادی وجود ندارد، اما بافت تاندون بهتدریج تخریب میشود. سلولدرمانی (PRP و سلولهای بنیادی) یکی از بهترین روشهای درمانی برای تاندونوز است، زیرا به بازسازی و ترمیم تاندون کمک میکند. این روش بهویژه در موارد مزمن که تاندون دچار تخریب و تغییرات دژنراتیو شده است، میتواند نقش مهمی در بهبود عملکرد و کاهش درد داشته باشد.
سندرم درد پاشنه پا
سلولدرمانی میتواند برای برخی از موارد سندرم درد پاشنه مؤثر باشد، بهویژه اگر ناشی از آسیب تاندون یا التهاب بافتی باشد. بااینحال، در مواردی که علت درد، خار استخوانی بزرگ یا مشکلات ساختاری پا باشد، ممکن است به درمانهای مکمل مانند فیزیوتراپی در کلینیکهای معتبر، کفشهای طبی یا حتی جراحی نیاز باشد.
آسیب تاندون آشیل پا همراه با آسیب رباط مچ پا
در مواردی که آسیب تاندون آشیل و رباط مچ پا به طور همزمان در اثر فشار بیش از حد، پیچخوردگی شدید، سقوط، فعالیتهای ورزشی پرفشار (مانند دویدن، پریدن یا فوتبال) یا ضعف عضلانی و بیومکانیک نامناسب پا رخ دهد، سلولدرمانی (تزریق PRP و سلولهای بنیادی به مچ پا) میتواند با تحریک بازسازی هر دو بافت رباط و تاندون، روند ترمیم را تسریع کرده و به بازگشت ثبات طبیعی مچ پا کمک کند. این روش مخصوصاً زمانی کمککننده است که فرد در مسیر درمان پارگی رباط مچ پا نیاز به ترمیم قویتر و سریعتری داشته باشد.
مزایای سلولدرمانی تاندون آشیل
یکی از چالشهای اصلی در ترمیم تاندون، استخوانسازی غیرطبیعی (Ectopic Ossification) است که در اثر رسوب کلسیم و تمایز غیرطبیعی سلولهای سازنده استخوان رخ میدهد. این فرایند معمولاً در شرایط التهاب مزمن، آسیبهای طولانیمدت تاندون، و پس از جراحیهای ترمیمی رخ میدهد و میتواند باعث سفتی، درد مزمن و کاهش عملکرد تاندون شود.
مطالعات نشان دادهاند که سلولهای بنیادی مزانشیمی (مانند سلولهای بنیادی مشتق از چربی یا مغز استخوان) میتوانند از طریق تنظیم محیط بیولوژیکی، کاهش التهاب، و بهبود خونرسانی، خطر استخوانسازی غیرطبیعی را کاهش دهند.
همچنین، این سلولها میتوانند فعالیت ژنهایی را که در رشد سلولهای استخوانی نقش دارند، کنترل کنند و مانع از تبدیل سلولهای ترمیمی (فیبروبلاستها) به سلولهای استخوانساز (استئوبلاستها) شوند. این ویژگی باعث میشود که استخوان اضافی در محل نامناسب تشکیل نشود. علاوه بر این ویژگی مهم، تزریق سلولهای بنیادی و PRP میتواند منجر به بهبودهای زیر شود.
- کاهش چشمگیر درد پس از دو روز
- بهبود ورم و التهاب در ناحیه پشت پاشنه پا
- بهبود سفتی بیش از حد عضلات پشت ساق پا
- بازگشت انعطافپذیری پا در هنگام کشش
- جلوگیری از پارگی مجدد و افزایش ثبات مچ پا
فرآیند تزریق
تزریق سلولهای بنیادی و پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یک روش سرپایی است که در مطب، بدون نیاز به بستری انجام میشود. این فرایند، از آمادهسازی ترکیبات درمانی تا انجام تزریق، حدود دو ساعت زمان میبرد. پس از اتمام تزریق، بیمار میتواند بلافاصله محل را ترک کرده و بدون ایجاد وقفه در فعالیتهای روزمره خود، به کارهای معمول ادامه دهد. در ادامه، مراحل این درمان در کلینیک دکتر گوهری شرح داده شده است.
تهیه پیآرپی (PRP)
مانند آزمایش معمولی، از بیمار خون گرفته میشود. سپس این خون در دو مرحله در دستگاه سانتریفیوژ قرار میگیرد تا پلاکتها از سایر اجزای خون جدا شوند.
تهیه کوکتل تزریقی سلولهای بنیادی و پی آر پی
در این مرحله، برای کاهش درد و افزایش اثربخشی، سلولهای بنیادی استخراجشده از خود بیمار یا منابع معتبر سلولی با پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) ترکیب میشوند تا فرایند ترمیم و بازسازی بافت بهبود یابد.
در مواردی که بیمار به دلایلی مانند سن بالا، بیماریهای زمینهای یا کمبود سلولهای بنیادی مناسب در بدن قادر به استفاده از سلولهای شخصی خود نباشد، سلولهای بنیادی از بانک سلولی معتبر تهیه میشوند.
تزریق تحت هدایت سونوگرافی
برای تزریق سلولهای بنیادی و پی ار پی از سونوگرافی استفاده میشود تا ترکیب درمانی بادقت بالا به ناحیه آسیبدیده هدایت شود. این فرایند معمولاً ۳۰ دقیقه زمان میبرد. سپس ناحیه تزریق پانسمان میشود.
توصیههای قبل و پس از تزریق
قبل از سلولدرمانی، پزشک را از داروها، مکملها و ویتامینهایی که مصرف میکنید مطلع کنید تا از تداخل جلوگیری شود. هیدراته بودن بدن با نوشیدن آب زیاد برای استخراج پلاکتها مفید است. رژیم غذایی مناسب شامل ویتامین C، روی و پروتئینهای باکیفیت برای تقویت سیستم ایمنی توصیه میشود. پرهیز از الکل و سیگار حداقل 48 ساعت قبل از تزریق ضروری است. همچنین، ورزش سنگین حداقل 24 ساعت قبل از تزریق باید خودداری شود.
پس از تزریق PRP و سلولهای بنیادی، رعایت محدودیتهای فعالیت بدنی برای دستیابی به نتایج بهتر ضروری است. در 72 ساعت اول باید از ورزشهای سنگین، ایستادن یا راهرفتن طولانیمدت خودداری کرده و به استراحت و بالا نگهداشتن پا برای کاهش ورم توجه ویژه داشت. علاوه بر این، استفاده از کفش و کفی طبی برای کاهش فشار و حمایت از ناحیه آسیبدیده میتواند بسیار مفید باشد.
عوارض و محدودیتهای سلولدرمانی
تزریق PRP و سلولهای بنیادی بهطورکلی روشی ایمن است و در صورتی که در شرایط استریل و مطابق با پروتکلهای استاندارد انجام شود، عوارض جدی بهندرت مشاهده میشود. بااینحال، در برخی موارد ممکن است التهاب موضعی، تورم یا درد موقت در محل تزریق تجربه شود.
همچنین، تزریق سلولهای بنیادی و PRP برای افرادی که سابقه سرطان، بیماریهای خودایمنی، اختلالات خونریزی، یا در دوران بارداری و شیردهی هستند، ممنوع است و باید از آن خودداری شود.
هزینه درمان
هزینه سلولدرمانی به شدت آسیب، تعداد جلسات و حجم سلولهای بنیادی استفادهشده بستگی دارد. هرچه آسیب شدیدتر یا گستردهتر باشد، نیاز به حجم بیشتری از سلولهای بنیادی و جلسات درمانی بیشتر خواهد بود که به طور مستقیم موجب افزایش هزینه درمان میشود.
سؤالات متداول
برای کودکان با آسیب تاندون آشیل پا سلولدرمانی انجام میشود؟
سلولدرمانی به طور معمول برای کودکان انجام نمیشود، زیرا بدن آنها دارای قدرت ترمیم بالاست و اکثر آسیبهای اسکلتی – عضلانی با روشهای سادهتر قابلدرمان هستند.
آیا رعایت رژیم غذایی پس از تزریق سلولهای بنیادی ضروری است؟
پس از تزریق رژیم غذایی کاهش مصرف غذاهای فراوریشده، قند و چربیهای اشباع که میتوانند باعث التهاب شوند، مهم است. بهجای این مواد، مصرف آنتیاکسیدانها از میوهها و سبزیجات تازه، اسیدهای چرب امگا-3 از ماهیهای چرب و دانههای روغنی و منابع پروتئین کمچرب توصیه میشود.