مفصل زانو که نقطه اتصال ران و ساق پا است به دلیل مسئولیت های مختلفی که در حرکت اندام های تحتانی ایفا می کند در معرض انواع آسیب دیدگی قرار دارد. راه رفتن، دویدن، تغییر مسیر، تحمل وزن بدن و ثبات پایین تنه از آن جمله است. البته، مفصل زانو همه مسئولیت ها را با کمک اجزای داخلی مختلف از جمله رباط ها، تاندون ها، کشکک زانو و موارد دیگر انجام می دهد. حال اگر هر یک از اجزای زانو قادر به انجام وظیفه خود نباشد درد و علائم متفاوتی مشاهده خواهد شد.به طور کلی بیماری هایی که سبب درد کنار زانو در بخش بیرونی و یا داخلی می شوند می توانند متفاوت باشند. آسیب دیدگی غضروف زانو چه در بخش بین استخوان ران و ساق پا و چه در بخش پشت کشکک، آسیب دیدگی رباط ها و تاندون ها، پارگی مینیسک، رشد توده های خوش خیم و بدخیم و موارد دیگر می تواند منجر به درد کنار زانو شود
علائم درد کنار زانو
درد کنار زانو معمولاً در قسمت بیرونی یا جانبی زانو احساس میشود و میتواند با علائم مختلفی همراه باشد. این علائم ممکن است بسته به علت درد متفاوت باشند، اما شایعترین علائم درد کنار زانو شامل موارد زیر است:
- درد مبهم یا تیز در قسمت بیرونی زانو: این درد ممکن است بهطور مداوم یا در هنگام انجام فعالیتهای خاص (مانند دویدن، بالا رفتن از پلهها، یا ایستادن برای مدت طولانی) احساس شود.
- صدای خشخش یا پاپ در زانو: در برخی مواقع، ممکن است صدای خشخش یا پاپ در زانو هنگام حرکت ایجاد شود که این میتواند به علت آسیب به غضروف یا رباطها باشد.
- احساس محدودیت یا سفتی در حرکت زانو: درد کنار زانو ممکن است باعث شود که شما احساس کنید زانو بهطور کامل نمیتواند حرکت کند یا حرکت آن محدود شده است.
- درد هنگام انجام حرکات خاص: فعالیتهایی مانند دویدن، پریدن، یا چرخش زانو میتوانند درد را تشدید کنند و گاهی ممکن است هنگام خم و راست کردن زانو درد شدیدتری احساس شود.
- احساس ضعف یا بیثباتی: برخی افراد ممکن است هنگام راه رفتن یا ایستادن احساس ضعف یا بیثباتی در زانو کنند، بهویژه در مواردی که رباطها یا مینیسک آسیب دیده باشد.
- افزایش درد پس از فعالیتهای ورزشی یا تکراری: افرادی که بهطور مداوم فعالیتهای ورزشی انجام میدهند، ممکن است متوجه شوند که درد بعد از تمرینات یا فعالیتهای تکراری مانند دویدن یا دوچرخهسواری افزایش مییابد.
- احساس سوزش در اطراف زانو: احساس سوزش در اطراف زانو میتواند به دلیل سندروم نوار ایلیوتیبیال (ITBS) باشد که یکی از شایعترین علل درد جانبی زانو است. در این وضعیت، نوار ایلیوتیبیال که از قسمت بیرونی ران به قسمت خارجی زانو کشیده میشود، به دلیل التهاب یا اصطکاک بیش از حد به استخوان ران، سوزش و درد در قسمت بیرونی زانو ایجاد میکند.
- احساس قفل شدن و گرفتگی زانو: اگر زانو قفل یا دچار گرفتگی شود، ممکن است نشاندهنده آسیب به مینیسک جانبی یا رباطها باشد. در برخی مواقع، آسیب به مینیسک جانبی میتواند باعث شود که قطعات غضروفی از جای خود خارج شده و زانو در یک موقعیت خاص قفل شود. این وضعیت معمولاً با درد شدید در قسمت جانبی زانو همراه است و باعث محدودیت حرکت میشود.
- احساس کشیدگی در زانو: احساس کشیدگی در زانو میتواند به دلیل آسیب به عضلات یا تاندونهای اطراف زانو باشد، به ویژه در قسمت بیرونی زانو. کشیدگی یا فشار بیش از حد به تاندونهای اطراف زانو، مانند تاندون عضله vastus lateralis (یکی از عضلات چهارسر ران) یا نوار ایلیوتیبیال، میتواند باعث درد و احساس کشیدگی در قسمت جانبی زانو شود.
- احساس درد و تورم در اطراف زانو: درد و تورم در اطراف زانو میتواند به دلیل التهاب یا آسیب به بافتهای اطراف زانو، مانند تاندونها، مینیسکها، یا رباطها باشد. آسیب به رباط جانبی خارجی (LCL) نیز میتواند باعث تورم و درد در قسمت جانبی زانو شود. همچنین، در صورت وجود التهاب در بورسها یا سایر ساختارهای زانو، ممکن است تورم در اطراف زانو و درد جانبی مشاهده شود.
علت درد کنار زانو
آرتریت زانو
آرتریت زانو به طرق مختلف می تواند سبب درد کنار زانو شود. در واقع مشخصه اصلی بیماری آرتریت تخریب و التهاب مفصل زانو است. درد بغل زانو در بیماری آرترین می تواند ناشی از موارد زیر باشد:
- آسیب غضروف: با از بین رفتن و تحلیل غضروف مفصلی زمینه سایش استخوانها روی یکدیگر فراهم می شود. به این ترتیب در بخش های کناری زانو درد، سفتی و تورم ایجاد می شود.
- خار استخوانی: بدن در پاسخ به تحلیل غضروف مفصلی خار استخوانی تولید می کند. خارهای استخوانی که در کنار مفصل زانو ایجاد می شوند درد کنار زانوی شدیدی را ایجاد می کنند.
- التهاب: آرتریت منجر به التهاب مفصل می شود که می تواند بر روی بافت های اطراف از جمله رباط ها، تاندون ها و مایع سینوویال تاثیر بگذارد. التهاب خود زمینه ساز درد بغل زانو است.
- بی ثباتی مفصل زانو: با پیشرفت بیماری آرتریت، مفصل زانو دچار بی ثباتی می شود و امکان حرکت بیش از حد اجزای زانو ایجاد می شود. درنتیجه بیمار ممکن است دچار درد کنار زانو شود.
پارگی مینیسک زانو
یکی دیگر از دلایل احتمالی درد زانو ، پارگی منیسک است. مینیسک یک قطعه غضروف به شکل C است که به عنوان ضربه گیر بین استخوان ران و استخوان ساق پا عمل می کند. فعالیت هایی که با تغییر جهت ناگهانی همراه هستند یا حرکات محوری می تواند منجر به پارگی مینیسک و درنتیجه درد بغل زانو شود. البته، فاکتورهایی مانند سن و یا تغییرات دژنراتیو می توانند خطر پارگی مینیسک را افزایش دهند.
آسیب رباط های زانو
وظیفه رباط های زانو ارتباط 2 استخوان به یکدیگر است و اجازه نمی دهد استخوان های مفصل زانو بیش از حد بچرخد و یا بیش از حد در جای خود حرکت نکند. حال اگر رباطی که در داخل زانو قرار گرفته (MCL) درد ناشی از آسیب دیدگی رباط رو در داخل زانو و اگر رباطی که در خارج زانو قرار دارد (LCL) آسیب ببیند دردی در خارج زانو احساس خواهید کرد.
بورسیت زانو
یکی از علت های کمتر شایع درد کنار زانو بورسیت زانو است. بورسیت همان التهاب کیسه های پر از مایع است که بین استخوان و تاندون های اصلی زانو قرار دارند و وظیفه کاهش اصطکاک بین تاندون ها ، رباط ها و استخوان ها را بر عهده دارند است. بورسیت سبب درد داخلی زانو می شود و در کنار درد تورم و حساسیت به لمس نیز ایجاد می کند. استفاده بیش از حد، حرکات تکراری یا ضربه مستقیم به زانو می تواند منجر به بورسیت شود و در نتیجه درد موضعی در کنار زانو ایجاد کند.
سندرم باند ایلیوتیبیال
سندروم باند ایلوتیبیال که به اختصار به آن سندروم (ITBS) نیز گفته می شود، یک بافت همبند است که در قسمت خارجی پا قرار دارد و از ران شروع شده و تا زانو ادامه می یابد. بنابراین اگر درد در قسمت خارجی زانو دارید که از ران شروع می شود به احتمال زیاد به سندروم باند ایلیوتیبیال دچار شده اید. حرکات مکرر زانو، مانند دویدن یا دوچرخه سواری، می تواند منجر به التهاب و تحریک باند ایلیوتیبیال شود و در نتیجه باعث درد در کناره زانو شود. عواملی مانند استفاده بیش از حد، اشتباه انجام دادن حرکات ورزشی و یا ناهنجاری های آناتومی ممکن است منجر به بروز ITBS شود.
سندرم درد پاتلوفمورال (PFPS)
غضروف زانو در انتهای استخوان ران، ساق پا و پشت استخوان کشکک وجود دارد. در اثر دویدن و پرش های مکرر غضروف پشت استخوان کشکک آسیب می بیند و درد در جلوی زانو و بغل زانو ایجاد می شود. به همین دلیل به این عارضه زانوی دونده نیز گفته می شود. البته علاوه بر پرش و دویدن چمباتمه زدن، استفاده زیاد از پله و ورزش کوهنوردی نیز می تواند منجر به ایجاد سندروم درد پاتلوفمورال شود.
کیست بیکر
کیست بیکر یا همان کیست پوپلیتئال وقتی ایجاد می شود که حجم مایع مفصلی به دلیل آرتروز و یا بروز انواع آسیب دیدگی افزیش یابد مایع اضافی در پشت مفصل زانو تجمع پیدا می کند و می تواند باعث ایجاد درد و ناراحتی در اطراف زانو شود. کیست بیکر ممکن است به خودی خود بدون درد باشد اما به دلیل اندازه و محل می تواند منجر به بروز ناراحتی و درد جانبی زانو شود. درواقع با رشد کیست بر اعصاب و عروق خونی کنار زانو نیز فشار وارد می شود. همچنین کیست بیکر منجر به بروز مشکلات مکانیکی در مفصل زانو می شود و عملیات خم و راست کردن زانو را با مشکل مواجه می کند. اگرچه کیست بیکر می تواند منجر به درد بغل زانو شود اما این عارضه اغلب علامت ثانویه یک بیماری زمینه ای زانو است و نیازمند پیگیری پزشکی است.
ازگود اشلاتر
این بیماری که در نوجوانان در حال رشد مشاهده می شود به دلیل سرعت رشد متفاوت تاندون ها، رباط ها و بافت های اطراف آن ایجاد می شود. این عارضه می تواند سبب تورم و درد زیر کاسنه زانو شود طوریکه ممکن است بیمار دردی را در کنار زانو احساس کند.
سرطان استخوان
سرطان استخوان و یا سرطانی که به استخوان سرایت کرده باشد ممکن است منجر به درد بغل زانو شود. سرطان استخوان در افرادیکه سابقه خانوادگی این بیماری را دارند شایع تر است. از علائم سرطان استخوان می توان به درد یغل زانو که در شب ها بدتر می شود و یا مشاهده یک توده در کنار زانو از زنگ خطرهای بروز سرطان استخوان هستند.
آرتریت عفونی
آرتریت عفونی عارضه ای است که طی آن عفونت از سایر نقاط بدن به مفصل یا مایع مفصلی سرایت کند. از علائم آرتریت عفونی می توان به تورم شدید، درد ناگهانی و تب و لرز اشاره کرد. احتمال بروز ارتریت عفونی در بیش از یک مفصل دور از ذهن است. از روش های درمانی رابیج می توان به مصرف آنتی بیوتیک و تخلیه مایع مفصلی اشاره کرد.
عوامل خطر برای درد کنار زانو چیست؟
درد کنار زانو مانند سایر عارضه و بیماری ها اگر به سرعت کنترل و درمان نشود ممکن است در سلامت جسمانی و حرکتی فرد اختلال شدید ایجاد کند. شناسایی عوامل ایجاد این عارضه کمک میکند تا از طریق روش کنترل و بخصوص پیشگیری بتوان از ایجاد آن جلوگیری نمود.
عوامل خطر عبارتند از چاقی، آسیب قبلی به زانو و فشار مکرر روی مفصل زانو
چاقی و اضافه وزن می تواند آسیب جدی به زانو وارد کند. افرادی که کم تحرک هستند علاوه بر خطر چاقی ممکن است بخاطر عدم حرکت مناسب مفصل زانو، خطر ابتلا به درد مفاصل زانو را نیز تجربه نمایند. همچنین کسانی که بخاطر فعالیت زیاد از پاهای خود زیاد از حد کار می کشند، به مرور موجب آسیب دیدگی و در نتیجه درد کنار زانوی خود خواهند شد.
تشخیص علت درد کنار زانو
اگر درد کنار زانوی شما بیش از حد باشد و با علائمی دیگر نظیر تورم، محدودیت حرکتی ، بی رنگی یا علائم دیگری که زندگی روزمره شما را مختل کرده همراه باشد؛ شما باید به پزشک مراجعه کنید. زمانیکه به پزشک مراجعه می کنید شما می بایست بطور مشخص و واضح علائم خود را بازگو کنید.
بطور مثال اگر تورم و یا درد در نقطه ای خاص باشد را شرح دهید. تمام فعالیت هایی که قبل از ایجاد درد و مشکل در زانویتان انجام داده اید با علایم آن برای دکتر ارتوپد شرح دهید.
پزشک متخصص در ابتدا زانوی دردناک شما را با زانوی سالم مقایسه میکند و به بررسی هرگونه تفاوت احتمالی در زانوهای شما میپردازد. پزشک علاوه بر وجود قرمزی، تورم، کبودی و تغییر رنگ به بررسی تفاوتهای عضلات پای شما خواهد پرداخت.
همچنین ممکن است پزشک از شما بخواهد که بایستید، راه بروید یا حرکت را انجام دهید تا بتواند وضعیت زانوی شما را بررسی کند. همچنین در برخی مواقع ممکن است پزشک ارتوپد از روش عکس برداری برای تشخیص بهتر علت درد کنار زانو استفاده کند. عکس برداری از زانو توسط اشعه ایکس، سی تی اسکن و ام آر آی انجام می شود.
چه زمان برای درد کنار زانو به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد کنار زانو بهصورت مداوم ادامه دارد و با روشهای خانگی مانند استراحت، استفاده از کمپرس سرد، یا داروهای مسکن کاهش نمییابد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر درد با علائمی مانند تورم شدید، قرمزی، احساس گرما در زانو، ناپایداری یا قفل شدن زانو، یا ناتوانی در تحمل وزن همراه است، این نشانهها میتوانند حاکی از مشکلات جدیتر مانند آسیب رباط، پارگی مینیسک، یا عفونت باشند.در مواردی که درد پس از آسیبدیدگی یا ورزش شدید ایجاد شده و بهبود نمییابد، مشورت با پزشک ضروری است تا علت دقیق مشخص و درمان مناسب آغاز شود.
درمان درد کنار زانو
درمان درد کنار زانو بستگی به علت دقیق آن دارد. با این حال، معمولاً شامل یک سری روشهای غیرجراحی است که میتوانند به تسکین درد و بهبود عملکرد زانو کمک کنند. در موارد خاصی که آسیب شدیدتر است یا درمانهای غیرجراحی موثر نباشند، ممکن است به درمانهای جراحی نیاز باشد. در ادامه به درمانهای متداول برای درد کنار زانو اشاره میشود:
استراحت و اجتناب از فعالیتهای محرک درد
- استراحت: اولین قدم در درمان درد کنار زانو، کاهش فعالیتهای فیزیکی است که باعث تشدید درد میشود، مانند دویدن، پریدن، یا بالا رفتن از پلهها.
- اجتناب از فشار بیش از حد: باید از هرگونه فشاری که ممکن است باعث بدتر شدن وضعیت زانو شود، پرهیز کرد.
یخ درمانی
- یخ گذاشتن: قرار دادن یخ روی زانو به مدت 15 تا 20 دقیقه چند بار در روز میتواند به کاهش تورم و التهاب کمک کند. یخگذاری به ویژه بعد از فعالیتهای ورزشی یا فعالیتهای سنگین توصیه میشود.
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)
- داروهای ضد درد و ضد التهاب مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن میتوانند برای کاهش درد و التهاب در ناحیه زانو مفید باشند. این داروها به کاهش تورم و تسکین درد کمک میکنند.
فیزیوتراپی
- تمرینات تقویتی و کششی: یک فیزیوتراپ میتواند تمریناتی را طراحی کند که باعث تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود دامنه حرکتی آن شوند. تقویت عضلات چهارسر ران و همسترینگ میتواند به کاهش فشار بر مفصل زانو کمک کند.
تغییرات در سبک زندگی
- کاهش وزن: اضافه وزن میتواند فشار زیادی بر روی مفصل زانو وارد کند و درد آن را تشدید کند. کاهش وزن به کاهش فشار بر زانو کمک میکند و میتواند درد را کاهش دهد.
- اصلاح الگوهای حرکتی: استفاده از تکنیکهای مناسب در فعالیتهای ورزشی و روزمره مانند دویدن یا ورزشهای دیگر میتواند به جلوگیری از آسیبهای بیشتر کمک کند.
استفاده از زانوبند یا وسایل کمکی
- زانوبند یا بریس: استفاده از زانوبند یا بریسهای مخصوص ممکن است برای پشتیبانی از زانو و کاهش فشار بر نواحی آسیبدیده مفید باشد.
- کفیهای مخصوص کفش: استفاده از کفیهای مخصوص که به کاهش فشار بر زانو کمک میکنند میتواند مفید باشد، به ویژه اگر درد زانو به علت مشکلات بیومکانیکی یا ناهماهنگی در نحوه حرکت بدن باشد.
7. تزریق داروها
- تزریق کورتیکواستروئید: در صورتی که درد و التهاب شدید باشد و به درمانهای غیرجراحی پاسخ ندهد، تزریق داروهای ضد التهاب کورتیکواستروئید به داخل مفصل زانو میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند.
آرتروسکوپی (جراحی کم تهاجمی)
در صورتی که درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند و علت درد به آسیبهای داخلی مانند پارگی مینیسک یا آسیبهای غضروفی مربوط باشد، پزشک ممکن است جراحی آرتروسکوپی را توصیه کند. در این روش، از ابزارهای جراحی کوچک برای بررسی و درمان مشکلات داخل مفصل زانو استفاده میشود.
جراحی
جراحی تعویض مفصل زانو: در مواردی که آسیب به مفصل زانو بسیار شدید باشد و درمانهای دیگر مؤثر نباشند، تعویض مفصل زانو میتواند به عنوان گزینه درمانی در نظر گرفته شود.
جراحی ترمیمی: در صورتی که آسیب به مینیسک یا رباطهای زانو جدی باشد، ممکن است جراحی ترمیمی برای ترمیم این بافتها ضروری باشد.
پیشگیری از درد کنار زانو
جلوگیری از درد کنار زانو نیازمند مراقبتهای روزمره، توجه به سبک زندگی و انجام اقدامات پیشگیرانه است. در ادامه، راهکارهای مؤثر برای جلوگیری از این درد آورده شده است:
تقویت عضلات اطراف زانو
عضلات قوی اطراف زانو، مانند چهارسر ران، همسترینگ و ساق پا، میتوانند فشار روی مفصل زانو را کاهش دهند. تمرینات تقویتی مانند اسکات، لانژ و پل زدن به افزایش استحکام این عضلات کمک میکنند. همچنین، تمرینات کششی برای حفظ انعطافپذیری ضروری هستند.
گرم کردن و سرد کردن قبل و بعد از ورزش
قبل از هر فعالیت بدنی، حتماً بدن خود را با تمرینات گرمکننده آماده کنید. این کار باعث افزایش جریان خون و کاهش خطر آسیبدیدگی میشود. پس از ورزش نیز با انجام حرکات کششی و سرد کردن، به بازگشت بدن به حالت طبیعی کمک کنید.
استفاده از کفش مناسب
کفشهایی که حمایت کافی از قوس پا و پاشنه فراهم میکنند، فشار وارده به زانو را کاهش میدهند. برای ورزش یا فعالیتهای روزمره، از کفشهای طبی یا مناسب برای فعالیت خاص خود استفاده کنید.
حفظ وزن مناسب
اضافهوزن فشار زیادی روی مفصل زانو وارد میکند و خطر ابتلا به آرتروز و درد زانو را افزایش میدهد. حفظ وزن مناسب از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات زانو دارد.
اجتناب از حرکات تکراری و سنگین
حرکات تکراری یا فعالیتهایی که فشار زیادی بر زانو وارد میکنند، مانند پریدن یا دویدن روی سطوح سخت، میتوانند به مرور زمان باعث درد شوند. در صورت نیاز، بین فعالیتها استراحت کنید تا زانوها زمان کافی برای بازیابی داشته باشند.
توجه به تکنیکهای صحیح در ورزش
اجرای صحیح حرکات ورزشی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، هنگام دویدن، باید قدمهای متناسب با بدن خود بردارید و از حرکات غیرضروری جلوگیری کنید. در ورزشهای سنگین، از مربی کمک بگیرید تا حرکات را به درستی یاد بگیرید.
استفاده از حمایتکنندهها در فعالیتهای پرریسک
در ورزشهایی مانند فوتبال، والیبال یا دویدن که فشار زیادی به زانو وارد میشود، استفاده از زانوبند یا ارتزهای محافظتی میتواند از آسیبدیدگی جلوگیری کند.
توجه به سیگنالهای بدن
در صورت بروز درد یا ناراحتی در زانو، فعالیت خود را متوقف کنید و به زانو استراحت دهید. ادامه فعالیت با وجود درد میتواند آسیب را تشدید کند. در صورت تداوم درد، به پزشک مراجعه کنید.
افزایش تدریجی شدت ورزش
اگر تازه ورزش را شروع کردهاید یا قصد افزایش شدت تمرینات را دارید، این کار را بهآرامی و تدریجی انجام دهید. افزایش ناگهانی فشار به زانوها میتواند آسیبزا باشد.
با رعایت این نکات و ایجاد تعادل در فعالیتهای روزمره، میتوان بهطور مؤثری از درد کنار زانو پیشگیری کرد و سلامت مفصلها را حفظ نمود