بلوک عصبی روشی کمتهاجمی است که در آن داروهایی مانند بیحسی موضعی یا کورتون در اطراف یک عصب یا شبکه عصبی تزریق میشوند تا انتقال پیامهای درد مهار و التهاب کاهش یابد. هدف اصلی آن کاهش درد و بهبود عملکرد بیمار است، اما گاهی نیز بهصورت تشخیصی بهکار میرود تا منبع دقیق درد مشخص شود. این روش میتواند برای طیف وسیعی از عارضهها شامل کمردرد و گردندرد ناشی از دیسک یا آرتروز، سیاتیک، آرتروز زانو و لگن، دردهای شانه و دست، سردردهای گردنی و حتی درد مزمن دنبالچه انجام شود. بسته به محل درگیری، اعصاب ستون فقرات، اندام فوقانی، اندام تحتانی یا لگن هدف قرار میگیرند.
معمولاً بلوک عصبی بهتنهایی انجام نمیشود، بلکه با سایر درمانها مانند داروهای خوراکی یا تمرینات توانبخشی در مرکز فیزیوتراپی ترکیب میشود تا اثر پایدارتر و نتیجه درمانی بهتر به دست آید.
بلوک عصبی چیست و چگونه اثر میکند؟
تزریق به محل عصب برای بلاک کردن مسیر انتقال پیامهای درد و علائم عصبی
عصب رشتهای از فیبرهای عصبی است که پیامهای حسی، از جمله درد، را از اندامها به نخاع و سپس مغز منتقل میکند و در واقع مسیر اصلی انتقال احساس درد به شمار میرود. در بلوک عصبی، پزشک با استفاده از یک سوزن باریک و تحت هدایت تصویربرداری دقیق، داروهایی مانند بیحسی، ضدالتهابی یا ترکیبی از هر دو را در اطراف عصب تزریق میکند. این داروها انتقال پیام عصبی را به طور موقت مختل میکنند و در نتیجه سیگنال درد به مغز نمیرسد.
۱. شروع درد
سیگنال از گیرندههای درد شروع میشود.
پیام از طریق فیبرهای عصبی منتقل میشود.
مغز سیگنال را به صورت «درد» تفسیر میکند.
سیگنال از گیرندههای درد شروع میشود.
پیام از طریق فیبرهای عصبی منتقل میشود.
دارو تزریق شده و مسیر سیگنال را قطع میکند.
چون سیگنال به مغز نمیرسد، دردی احساس نمیشود.
بلوک عصبی زمانی انجام میشود که نیاز به کنترل درد شدید یا مزمن وجود داشته باشد. این روش هم برای تسکین درد بهکار میرود، هم به پزشک کمک میکند تا منبع دقیق درد را تشخیص دهد. با کاهش درد، بیمار میتواند فیزیوتراپی و توانبخشی را راحتتر انجام دهد. همچنین در برخی بیماران، بهویژه کسانی که امکان یا تمایل به جراحی ندارند، میتواند بهعنوان یک جایگزین موقت جراحی استفاده شود.
بلوک عصبی هم کاربرد تشخیصی دارد و هم درمانی. در حالت تشخیصی، زمانی به کار میرود که پزشک میخواهد مطمئن شود منبع درد دقیقاً کدام عصب است؛ بهطور مثال اگر پس از بلاک شدن یک عصب خاص، درد بیمار برطرف شود، مشخص میشود همان عصب منشاء درد بوده است. در حالت درمانی، زمانی استفاده میشود که هدف کاهش یا کنترل درد مزمن یا حاد باشد، بهویژه در بیمارانی که به داروهای خوراکی پاسخ کافی نمیدهند یا نمیخواهند تحت جراحی قرار گیرند.
در بعضی موارد، پزشک ممکن است از روشهای تزریقی مانند دیسکوژل هم استفاده کند تا التهاب و فشار ناشی از آسیبهای دیسک و مفاصل کاهش یابد و در نتیجه درد بیمار سریعتر کنترل شود.
- هدف: پیدا کردن منبع دقیق درد.
- ماده تزریقی: فقط داروی بیحسی.
- مدت اثر: کوتاه (چند ساعت).
- هدف: تسکین طولانیمدت درد.
- ماده تزریقی: بیحسی همراه با داروی ضدالتهاب یا رادیوفرکانس.
- مدت اثر: طولانی (هفتهها تا ماهها).
بلوک عصبی برای چه مشکلاتی تجویز میشود؟
بلوک عصبی یک روش درمانی است که میتواند برای طیف وسیعی از مشکلات در بخشهای مختلف بدن بهکار رود؛ از دردهای ستون فقرات مانند کمردرد، سیاتیک و گردندرد گرفته تا درد مفاصل شانه، زانو و لگن یا حتی دردهای مزمن پس از جراحی (منبع). اساس کار آن مشابه است، اما محل تزریق، نوع دارو و تکنیک اجرا بسته به ناحیه درگیر متفاوت خواهد بود. بهعنوان مثال، در زانو ممکن است عصبهای ژنیکولار هدف قرار گیرند، در حالیکه در ستون فقرات تزریق در اطراف ریشههای عصبی یا مفاصل فاست انجام میشود. بنابراین بلوک عصبی یک روش انعطافپذیر است که متناسب با محل درد، تجویز و تزریق میشود.
در ادامه با توجه به ناحیه درد و عارضه خود، شرایط تجویز، تحوه تزریق و اثرات بلوک عصبی را روی هر یک توضیح دادهایم:
برای اطلاع از این شرایط، روی هر ناحیه کلیک کنید.
- کمردرد مزمن: ناشی از آرتروز یا بیرونزدگی دیسک.
- سیاتیک: درد تیرکشنده از کمر به پا.
- درد گردن: ناشی از آرتروز یا دیسک گردن.
- سردردهای ناشی از گردن: منشاء درد از مهرههای گردن است.
- درد شانه: بهعلت پارگی روتاتور کاف یا آرتروز.
- درد بازو و دست: ناشی از گیر افتادن اعصاب بازویی.
- سندرم تونل کارپال: فشردگی عصب در مچ دست.
- دردهای پس از جراحی: برای کاهش درد مزمن.
- آرتروز زانو: کاهش درد و بهبود حرکت.
- درد مفصل ران: ناشی از آرتروز یا پس از جراحی.
- درد ساق و پا: ناشی از گیر افتادن عصب.
- درد مچ پا یا کف پا: به دلیل التهاب اعصاب.
- دردهای پس از شکستگی یا تعویض مفصل.
- درد مزمن لگن: ناشی از تحریک عصب پودندال.
- درد دنبالچه (Coccydynia): در اثر ضربه یا التهاب.
ستون فقرات (کمر و گردن)
در ستون فقرات، بلوک عصبی زمانی تجویز میشود که درد منشأ عصبی داشته باشد و درمانهای سادهتر (مانند داروهای خوراکی یا فیزیوتراپی) پاسخ کافی نداده باشند. هدف از این روش یا تسکین درد برای ادامه توانبخشی یا تشخیص منبع دقیق درد پیش از تصمیم به تجویز درمانهای تهاجمیتر است. این روش با تزریق دارو در اطراف اعصاب خاص، باعث کاهش سریع درد میشود و ماندگاری آن از چند هفته تا چند ماه متغیر است.
در عارضههای مرتبط با ستونفقرات زیر، بلوک عصبی ممکن است تجویز شود:
- کمردرد مزمن (آرتروز مفاصل فاست یا بیرونزدگی دیسک): وقتی درد طولانیمدت باقی مانده و بیمار با دارو یا فیزیوتراپی بهبود نیافته است.
- سیاتیک: زمانی که درد تیرکشنده از کمر به پا ادامه دارد و بیمار هنوز کاندید قطعی جراحی نیست.
- درد گردن (آرتروز یا دیسک گردن): در مواردی که درد گردنی یا اسپاسم مقاوم به درمانهای دارویی ایجاد شده باشد.
- سردردهای ناشی از گردن (Cervicogenic headache): زمانی که پزشک بخواهد هم منشاء سردرد را مشخص کند و هم تسکین موقت برای بیمار ایجاد نماید.
تأثیر بلوک عصبی بر عارضههای ستونفقرات
بلوک عصبی در ستونفقرات روشی کمتهاجمی است که با تزریق دارو در اطراف اعصاب خاص، به کاهش درد و سایر علائم عصبی آن کمک میکند. اثر این روش بسته به نوع عارضه متفاوت است و میتواند از تسکین موقت تا کمک به تصمیمگیری برای درمانهای دیگر متغیر باشد.
در ادامه درباره اثرگذاری بلوک عصبی بر عارضههای مختلف توضیح دادهایم:
| التهاب مفاصل فاست کمر یا گردن |
| اثر و ماندگاری |
| تسکین سریع درد ناشی از التهاب مفاصل فاست با ماندگاری چند هفته تا چند ماه قابلیت تکرار در صورت بازگشت درد |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی: اثر قویتر و عوارض سیستمیک کمتر دارد، چون دارو مستقیماً به محل درد تزریق میشود. نسبت به فیزیوتراپی: تسکین سریعتری ایجاد میکند، اما فیزیوتراپی در درمان علت زمینهای (ضعف عضلات و بیثباتی ستون فقرات) مؤثرتر است. نسبت به جراحی: کمتهاجمیتر و کمعارضهتر است، ولی ماندگاری کمتری دارد و معمولاً در بیمارانی تجویز میشود که هنوز نیاز قطعی به عمل جراحی ندارند. |
| بیرونزدگی دیسک کمر یا گردن |
| اثر و ماندگاری |
| کاهش التهاب و فشار روی ریشه عصب با تسکین درد چند روز تا چند ماه و امکان تکرار در صورت نیاز |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی: تسکین سریعتر و قویتری ایجاد میکند و نیاز به مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهاب را کاهش میدهد. نسبت به فیزیوتراپی: کمک میکند درد کاهش یابد تا بیمار بتواند فیزیوتراپی را با کیفیت بیشتری انجام دهد؛ با این حال علت اصلی بیرونزدگی را درمان نمیکند. نسبت به جراحی دیسک: گزینهای موقت و کمتهاجمی است و در مواردی که بیرونزدگی شدید باشد یا ضعف عصبی ایجاد کند، جایگزین جراحی محسوب نمیشود. |
| سیاتیک (فشار روی ریشه عصب سیاتیک) |
| اثر و ماندگاری |
| درد تیرکشنده در پا معمولاً به سرعت فروکش میکند و اثر آن چند هفته تا چند ماه ادامه دارد. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی: تسکین سریعتر و قویتر دارد.
نسبت به فیزیوتراپی: کمک میکند درد فروکش کند تا بیمار بتواند فیزیوتراپی را راحتتر ادامه دهد. نسبت به جراحی دیسک: جایگزین قطعی جراحی در موارد فشار شدید نیست، ولی برای بیمارانی که جراحی پرخطر یا نامطلوب است، گزینه ارزشمندی محسوب میشود. |
| سردردهای ناشی از گردن (Cervicogenic headache) |
| اثر و ماندگاری |
| علاوه بر ارزش تشخیصی (تعیین منبع سردرد)، در کاهش درد هم مؤثر است. ماندگاری معمولاً کوتاهتر از سایر موارد (چند روز تا چند هفته) است. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی مسکن یا ضد میگرن: اثر دقیقتر و سریعتر دارد، اما کوتاهمدتتر است.
نسبت به فیزیوتراپی گردن: مکمل محسوب میشود؛ زیرا با کاهش درد امکان انجام تمرینات اصلاحی فراهم میشود. نسبت به جراحی (که در این نوع سردرد تقریباً جایگاهی ندارد): بلوک گزینهای ارزشمند و کمعارضه است. |
نحوه انجام بلوک عصبی ستونفقرات
بلوک عصبی ستون فقرات به دو روش اصلی انجام میشود: تزریق دارو و رادیوفرکانسی (RF). هر دو روش با هدف مهار انتقال پیامهای درد و کاهش التهاب بهکار میروند، اما در نحوه اجرا و مدت اثر تفاوت دارند. روش تزریقی بیشتر برای تسکین موقت و کمک به تشخیص منبع درد استفاده میشود، در حالی که روش RF معمولاً برای کنترل طولانیمدتتر درد انتخاب میگردد.
نحوه انجام بلوک عصبی ستونفقرات در ادامه توضیح داده شده است:
- بلوک با تزریق دارو
در این روش، پزشک با کمک تصویربرداری (فلوروسکوپی) سوزن ظریف را در کنار عصب یا مفصل موردنظر قرار میدهد و داروهایی مانند بیحسی موضعی یا کورتون تزریق میکند. این داروها التهاب را کاهش میدهند و انتقال پیامهای درد را بهطور موقت متوقف میسازند. این روش معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و بهجز سوزش مختصر یا فشار خفیف هنگام ورود سوزن و تزریق دارو، درد قابل توجهی ندارد. خود تزریق معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و اثر آن از چند روز تا چند ماه باقی میماند.
- بلوک با دستگاه رادیوفرکانس (RF)
- در این روش، سوزن مخصوص به دستگاه RF متصل شده و در کنار عصب قرار میگیرد. سپس با ارسال امواج رادیوفرکانسی، انتقال سیگنال عصبی مختل میشود. این کار میتواند به دو صورت حرارتی (ایجاد حرارت و قطع طولانیتر پیامهای درد) یا پالسی (کاهش درد بدون آسیب دائمی عصب) انجام شود و اثر آن معمولاً چند ماه تا یک سال باقی میماند. ورود سوزن مشابه روش تزریقی است و بیمار ممکن است در حین فعال شدن امواج حرارتی کمی احساس گرما یا تیرکشیدن در مسیر عصب داشته باشد که قابل تحمل است و گاهی با آرامبخش کنترل میشود. مدت انجام آن حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه است.
مراقبتها و دوره نقاهت پس از بلوک عصبی ستونفقرات
دوره نقاهت پس از بلوک عصبی ستونفقرات معمولاً کوتاه است و بیشتر بیماران میتوانند از روز بعد فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. با این حال، در چند روز نخست باید از فعالیتهای سنگین یا حرکات ناگهانی پرهیز شود. انجام فیزیوتراپی و تمرینات توانبخشی پس از کاهش درد توصیه میشود تا اثر درمان پایدارتر باشد. همچنین در برخی افراد، بسته به نظر پزشک و علائم بیمار، ممکن است تکرار بلوک در یک جلسه دیگر برای حفظ نتیجه ضروری باشد.
برخی نکات مراقبتی پس از بلوک عصبی ستونفقرات که باید رعایت کنید:
استراحت نسبی توصیه میشود و بهتر است در روز اول از رانندگی خودداری کنید.
بیحسی یا ضعف موقت اندامها طبیعی است و معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود.
محل تزریق را تمیز و خشک نگه دارید. در صورت قرمزی یا تورم شدید، به پزشک اطلاع دهید.
از فعالیتهای سنگین، بلند کردن اجسام یا ایستادن طولانیمدت پرهیز کنید.
درد یا فشار خفیف طبیعی است و معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت کاهش مییابد.
برای کاهش درد موضعی میتوانید از کمپرس سرد به صورت کوتاهمدت استفاده کنید.
فعالیتهای سبک مثل راهرفتن مجاز است. از روز سوم میتوانید به کارهای معمول اداری یا خانگی بازگردید.
بلند کردن اجسام سنگین، ورزش شدید یا حرکات ناگهانی را تا یک یا دو هفته به تعویق بیندازید و فقط با تأیید پزشک انجام دهید.
اندام فوقانی (شانه، بازو، دست)
بلوک عصبی شانه
بلوک عصبی دست
بلوک عصبی در اندام فوقانی بیشتر زمانی انجام میشود که درد منشأ عصبی یا مفصلی داشته باشد و درمانهای سادهتر مانند دارو و فیزیوتراپی پاسخ کافی نداده باشند. این روش میتواند هم برای تشخیص منبع درد و هم برای تسکین طولانیتر آن بهکار رود.
بلوک عصبی در موارد زیر ممکن است برای اندامهای فوقانی تجویز شود:
- درد شانه: ناشی از آرتروز یا پارگی روتاتورکاف، بهویژه زمانی که بیمار به داروهای خوراکی پاسخ مناسبی نداشته باشد.
- درد بازو و دست: در اثر درگیری یا گیر افتادن اعصاب شبکه بازویی (Brachial plexus) که میتواند درد یا بیحسی ایجاد کند.
- سندرم تونل کارپال: فشردگی عصب مدیان در مچ دست، زمانی که درمانهای محافظهکارانه کافی نبوده است.
- دردهای مزمن پس از جراحی شانه یا بازو: بهمنظور کاهش درد و بهبود توانبخشی پس از عمل (منبع)
تأثیر بلوک عصبی بر عارضههای اندامهای فوقانی
بلوک عصبی در اندامهای فوقانی (شانه، بازو و دست) نقش مهمی در کاهش درد، تشخیص منبع آن و تسهیل روند توانبخشی دارد. بسته به محل درگیری عصب و نوع بیماری، تأثیر آن متفاوت است:
در ادامه درباره اثرگذاری بلوک عصبی بر عارضههای مختلف اندامهای فوقانی و بالاتنه را توضیح دادهایم:
| درد شانه (آرتروز یا پارگی روتاتورکاف) |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک عصبی التهاب و درد مفصل شانه را کاهش داده و امکان حرکت و انجام تمرینات توانبخشی را فراهم میکند. ماندگاری معمولاً ۲ تا ۶ هفته، و در برخی موارد با تزریق کورتون طولانیتر |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| در مقایسه با داروهای خوراکی مؤثرتر و سریعتر است، اما بدون فیزیوتراپی یا درمان علت اصلی (مثل ترمیم تاندون)، بلوک عصبی کافی نخواهد بود. |
| درد بازو و دست (گیر افتادن عصب شبکه بازویی) |
| اثر و ماندگاری |
| تزریق اطراف شبکه بازویی میتواند درد تیرکشنده و بیحسی بازو یا دست را کاهش دهد. این کار هم جنبه تشخیصی دارد (تعیین اینکه درد از کدام ریشه عصبی است) و هم جنبه درمانی برای تسکین طولانیتر درد؛ ماندگاری از چند روز تا چند هفته بسته به محل و نوع دارو متفاوت است |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای مسکن اثر هدفمندتری (با بلاک عصب مورد نظر) دارد و میتواند گزینه کمتهاجمیتری برای کاهش علائم ناشی از گیرافتادگی عصب باشد. |
| سندرم تونل کارپال (فشردگی عصب مدیان) |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک عصبی میتواند التهاب اطراف عصب مدیان را کاهش دهد و علائمی مانند درد، گزگز و بیحسی انگشتان را تسکین بخشد. این روش معمولاً در بیمارانی استفاده میشود که درمانهای محافظهکارانه نتیجه نداده و هنوز کاندید جراحی نیستند؛
ماندگاری معمولاً ۲ تا ۴ هفته |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| در مقایسه با استفاده از بریس یا مچبند و مصرف داروهای مسکن، تسکین قویتری ایجاد میکند ولی در موارد شدید معمولاً جایگزین جراحی نیست و بیشتر نقش موقت یا درمان تکمیلی دارد. |
| دردهای مزمن پس از جراحی شانه یا بازو |
| اثر و ماندگاری |
| در برخی بیماران پس از جراحی شانه یا بازو، درد طولانیمدت باقی میماند. بلوک عصبی میتواند شدت درد را کم کند و به بازتوانی و فیزیوتراپی پس از عمل کمک کند. ماندگاری متغیر است، اما اغلب چند هفته میتوان انتظار کاهش درد داشت. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| در این شرایط معمولاً وقتی دارو یا فیزیوتراپی کافی نبوده، بلوک عصبی بهعنوان درمان مکمل مطرح میشود و از جراحی مجدد کمتهاجمیتر است. |
نحوه انجام بلوک عصبی اندامهای فوقانی
فیلم بلوک عصبی مچ دست
بلوک عصبی در اندامهای فوقانی بهصورت سرپایی و کمتهاجمی انجام میشود. پزشک بسته به محل درد و هدف درمان (تشخیصی یا درمانی)، عصب یا شبکه عصبی مناسب را انتخاب کرده و با هدایت تصویری سونوگرافی (و در برخی موارد فلوروسکوپی) سوزن ظریف را در مجاورت عصب قرار میدهد. سپس بیحسی موضعی بهتنهایی یا همراه با کورتون بهصورت تدریجی تزریق میشود تا انتقال پیامهای درد مهار و التهاب کاهش یابد. بیمار پس از پایش کوتاهمدت همان روز مرخص میشود.
مراحل انجام در ادامه توضیح داده شده است:
- استریل و آمادهسازی: بیمار در وضعیت مناسب (نشسته یا خوابیده) قرار میگیرد و پوست ناحیه تزریق پس از ضدعفونی با پوشش استریل آماده میشود.
- تعیین مسیر تزریق با هدایت تصویری: مسیر ایمن ورود سوزن با سونوگرافی یا در موارد خاص با فلوروسکوپی مشخص میگردد تا عصب و عروق بهدقت شناسایی شوند.
- بیحسی پوستی و ورود سوزن: ابتدا پوست با داروی موضعی بیحس میشود و سپس سوزن باریک تحت هدایت تصویربرداری وارد بافت میگردد.
- اقدامات ایمنی پیش از تزریق: با انجام آسپیراسیون منفی یا استفاده از ماده حاجب/داروی محرک، از ورود ناخواسته سوزن به عروق یا موقعیت نادرست آن جلوگیری میشود.
- تزریق مرحلهای دارو: داروی بیحسی با یا بدون کورتون بهصورت تدریجی تزریق میشود و پخش حلقهای آن اطراف عصب بررسی و در صورت نیاز موقعیت اصلاح میگردد.
- پایش و ترخیص: پس از کنترل حس و حرکت اندام، بیمار آموزشهای ایمنی لازم را دریافت کرده و همان روز با توصیههای مراقبتی ترخیص میشود.
مراقبتها و دوره نقاهت پس از بلوک عصبی اندامهای فوقانی
بلوک عصبی در اندام فوقانی معمولاً بهصورت سرپایی انجام میشود و دوره نقاهت کوتاهی دارد، اما رعایت برخی نکات باعث کاهش احتمال عارضه و افزایش اثربخشی آن خواهد شد.
در ادامه برخی از این مراقبتها توضیح داده شدهاند:
استراحت نسبی در همان روز توصیه میشود؛ بهویژه رانندگی یا فعالیتهای سنگین انجام نشود.
به علت بیحسی یا ضعف موقت بازو و دست، اندام باید با احتیاط حرکت داده شود (گاهی استفاده از اسلینگ ضروری است).
محل تزریق را تمیز و خشک نگه دارید و در صورت علائم غیرمعمول (قرمزی، تورم) به پزشک اطلاع دهید.
احساس درد یا فشار خفیف طبیعی است. کمپرس سرد کوتاهمدت میتواند به کاهش التهاب کمک کند.
انجام فعالیتهای سبک روزمره مانند نوشتن و کارهای شخصی ساده بلامانع است.
از بلند کردن اجسام سنگین، حرکات ناگهانی شانه یا تمرینهای پر فشار باید پرهیز شود.
فعالیتهای اداری و سبک معمولاً از روز بعد از تزریق قابل انجام است.
فیزیوتراپی یا تمرینهای توانبخشی پس از کاهش درد و طبق نظر پزشک آغاز میشود.
ورزشهای سنگین یا حرکات بالای سر بهتر است حداقل تا یک هفته به تعویق بیفتد و با تأیید پزشک از سر گرفته شود.
اندام تحتانی (ران، زانو، ساق، مچ و کف پا)
بلاک عصبی ساق و مج پا
بلوک عصبی سیاتیک تحت هدایت سونوگرافی
بلوک عصبی در اندامهای تحتانی یکی از روشهای مهم برای کاهش درد و کمک به توانبخشی در بیماریها و آسیبهای لگن، ران، زانو، ساق و پا محسوب میشود. در این روش دارو (بیحسی موضعی، کورتون یا ترکیب آنها) بهطور هدفمند در اطراف عصب یا شبکههای عصبی اصلی این نواحی تزریق میشود تا انتقال پیامهای درد متوقف شود و التهاب کاهش یابد (منبع).
بلوک عصبی میتوانند برای طیف وسیعی از مشکلات، از جمله عارضههای زیر استفاده شوند:
- آرتروز زانو: بلوک عصب ژنیکولار برای کاهش درد و بهبود حرکت (منبع)
- درد مفصل ران: ناشی از آرتروز یا بعد از جراحی هیپ
- درد ساق و پا: ناشی از گیر افتادن عصب سیاتیک یا تیبیال
- درد مچ پا یا کف پا: به دلیل التهاب و آسیب اعصاب محیطی (مثل نوروپاتی)
- دردهای بعد از شکستگی یا جراحی تعویض مفصل زانو و لگن (منبع)
تأثیر بلوک عصبی بر عارضههای اندامهای تحتانی
بلوک عصبی در اندامهای تحتانی بهطور گسترده برای کنترل درد ناشی از آرتروز، آسیبهای عصبی یا دردهای پس از جراحی بهکار میرود. این روش با قطع موقت سیگنالهای عصبی و کاهش التهاب، هم به کاهش سریع درد کمک میکند و هم امکان ادامه توانبخشی را فراهم میسازد.
در ادامه درباره اثرگذاری بلوک عصبی بر عارضههای مختلف اندامهای تحتانی و پایینتنه را توضیح دادهایم:
| آرتروز زانو |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک عصبهای ژنیکولار میتواند درد مزمن زانو را بهطور چشمگیری کاهش دهد. این روش معمولاً در بیمارانی که کاندید جراحی تعویض مفصل نیستند یا تمایلی به جراحی ندارند، بهعنوان درمان کمتهاجمی میانمدت کاربرد دارد. ماندگاری معمولاً ۴ تا ۱۲ هفته |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی اثر تسکین قویتر دارد، اما معمولاً برای اثرگذاری بیشتر، بهتر است که با پیآرپی یا سلولهای بنیادی تزریق شود. |
| درد مفصل ران |
| اثر و ماندگاری |
| تزریق در اطراف اعصاب شبکه کمری یا مفصل ران به کاهش درد ناشی از آرتروز یا دردهای پس از جراحی هیپ کمک میکند. این روش تسکین درد را فراهم میآورد و به بازتوانی و حرکت بهتر بیمار کمک میکند. ماندگاری ۲ تا ۸ هفته |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| از نظر سرعت تسکین درد مؤثرتر از فیزیوتراپی یا دارو است، اما در مراحل پیشرفته آرتروز معمولاً کافی نیست و در نهایت جراحی هیپ لازم میشود. |
| درد ساق و پا |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک اعصاب سیاتیک یا تیبیال برای کاهش درد تیرکشنده یا دردهای نوروپاتیک در ساق و پا استفاده میشود. این روش میتواند هم جنبه تشخیصی داشته باشد و هم در کاهش درد مقاوم به دارو مؤثر باشد. ماندگاری از چند روز تا چند هفته. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| اثر سریعتر و هدفمندتری نسبت به داروهای مسکن خوراکی دارد، اما به اندازه درمان علت اصلی (مثلاً درمان سندرم پریفورمیس) قطعی نیست. |
| درد مچ و کف پا |
| اثر و ماندگاری |
| در مواردی مانند نوروپاتی محیطی یا التهاب اعصاب کف پا، بلوک عصبی به کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک میکند. ماندگاری اغلب چند هفته. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی یا پمادهای موضعی مؤثرتر است، اما برای اصلاح علت اصلی معمولاً درمان کافی به شمار نمیرود. |
| دردهای مزمن پس از جراحی یا شکستگی |
| اثر و ماندگاری |
| پس از تعویض مفصل زانو یا لگن و همچنین شکستگیهای اندام تحتانی، برخی بیماران دچار دردهای مزمن میشوند. بلوک عصبی در این شرایط میتواند درد طولانیمدت را کنترل کرده و امکان توانبخشی بهتر را فراهم سازد. ماندگاری معمولاً چند هفته |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| وقتی دارو و فیزیوتراپی مؤثر نیستند، بلوک گزینه کمتهاجمیتر و ایمنتری نسبت به مداخلات جراحی مجدد محسوب میشود. |
نحوه انجام بلوک عصبی اندامهای تحتانی
بلوک عصبی در اندامهای تحتانی یک روش کمتهاجمی سرپایی است که با هدف کاهش درد و التهاب و همچنین تشخیص منبع درد انجام میشود. بسته به محل درگیری، عصبهای مختلفی مانند اعصاب ژنیکولار زانو، سیاتیک، تیبیال، فمورال یا شبکه کمری و پودندال میتوانند هدف تزریق باشند. اساس کار این است که دارو در اطراف عصب قرار گیرد تا انتقال پیامهای درد موقتاً متوقف شود و بیمار بتواند فعالیتهای روزمره و توانبخشی را راحتتر ادامه دهد.
مراحل کلی انجام بلوک عصبی اندامهای تحتانی در ادامه توضیح داده شده است:
- انتخاب محل و نوع بلوک
پزشک با توجه به معاینه و تصویربرداری عصب مرتبط با درد را مشخص میکند؛ برای مثال ژنیکولار برای آرتروز زانو یا سیاتیک برای درد تیرکشنده پا - آمادهسازی بیمار
بسته به محل تزریق، بیمار در وضعیت طاقباز یا به پهلو قرار میگیرد. پوست محل تزریق ضدعفونی میشود و محیط استریل آماده میگردد. - هدایت تصویری
مسیر سوزن با کمک سونوگرافی یا در برخی موارد فلوروسکوپی تعیین میشود تا تزریق دقیقاً در اطراف عصب انجام گیرد. - وارد کردن سوزن و تأیید موقعیت
سوزن باریک به آرامی به سمت عصب هدف هدایت میشود. گاهی از مقدار اندکی ماده حاجب یا تحریک عصبی (Nerve stimulation) برای اطمینان از محل صحیح استفاده میشود. - تزریق دارو
داروهای بیحسی موضعی، کورتون یا ترکیب آنها بهتدریج در اطراف عصب تزریق میشوند تا التهاب کاهش یافته و انتقال پیام درد مهار شود. - پایش کوتاهمدت و ترخیص
بیمار برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار میگیرد و معمولاً همان روز مرخص میشود. در برخی موارد برای اثر طولانیتر، از دستگاه رادیوفرکانسی (RF) نیز استفاده میشود.
مراقبتها و دوره نقاهت پس از بلوک عصبی اندامهای تحتانی
بلوک عصبی اندامهای تحتانی معمولاً یک روش سرپایی با دوره نقاهت کوتاه است، اما رعایت برخی توصیهها برای جلوگیری از عارضه و افزایش اثربخشی اهمیت زیادی دارد.
در ادامه برخی از این مراقبتها آورده شده است:
مدیریت اضطراب جدایی در کودکان
راهنمای کاربردی برای والدین
روتین خداحافظی کوتاه و قابل پیشبینی
با ایجاد یک روتین ثابت (بوسه، بغل، جمله مشخص)، به کودک احساس امنیت و کنترل بدهید.
تداوم و سازگاری در عملکرد
هنگام خداحافظی قاطعانه عمل کنید و از برگشتن خودداری کنید تا کودک به قول شما برای بازگشت اعتماد کند.
حمایت گرم، خداحافظی سریع
محبت خود را نشان دهید، اما خداحافظی را طولانی نکنید. خداحافظیهای سریع و بیسروصدا، اضطراب را کاهش میدهد.
استفاده از آیتمهای تسکیندهنده
یک وسیله آشنا مانند اسباببازی یا پارچه محبوب میتواند به کودک در غیاب شما آرامش بدهد.
تمرینهای تدریجی
برای جداییهای طولانی، ابتدا از دورههای کوتاه شروع کنید و به تدریج زمان را افزایش دهید. همیشه به قول خود برای بازگشت عمل کنید.
در صورت شدت اضطراب، کمک بگیرید
اگر اضطراب کودک شدید است و بر زندگی روزمره او تأثیر گذاشته، حتماً با یک مشاور کودک یا پزشک مشورت کنید.
لگن و دنبالچه
بلوک عصبی لگن و دنبالچه
در تصویربرداری زنده هنگام بلوک عصبی دنبالچه میتوان محل ورود سوزن و تزریق ماده بیحسی و بلاککننده عصب را مشاهده کنید.
در مواردی که درد ناحیه لگن یا دنبالچه به درمانهای معمولی مانند دارو، فیزیوتراپی یا تغییر سبک زندگی پاسخ ندهد و مزمن شود، پزشک ممکن است بلوک عصبی را تجویز کند. این روش با تزریق دارو در اطراف اعصاب درگیر، انتقال پیام درد را مهار میکند و به بیمار فرصت میدهد تا درد کاهش یافته و کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره بهبود یابد.
موارد شایع تجویز بلوک عصبی در این ناحیه در ادامه توضیح داده شده است:
- درد مزمن لگن: ناشی از تحریک یا التهاب عصب پودندال و گاهی اعصاب سمپاتیک لگن و کف لگن، که میتواند باعث درد مداوم در لگن یا اندامهای اطراف شود.
- درد دنبالچه (Coccydynia): معمولاً بهدلیل ضربه، فشار مداوم یا التهاب مفصل دنبالچه ایجاد میشود و در صورت مقاومت به درمانهای ساده، بلوک عصبی میتواند مؤثر باشد.
تأثیر بلوک عصبی بر عارضههای لگن و دنبالچه
بلوک عصبی در ناحیه لگن و دنبالچه یکی از روشهای مهم برای مدیریت دردهای مزمن، نورالژیها و دردهای پس از جراحی است. این روش با تزریق داروی بیحسی (با یا بدون کورتون) اطراف اعصاب مسئول انتقال درد، باعث تسکین سریع و امکان بهبود عملکرد حرکتی بیمار میشود. ماندگاری اثر معمولاً از چند هفته تا چند ماه متغیر است. در مقایسه با داروهای خوراکی، بلوک عصبی اثر سریعتر و موضعیتری دارد و نسبت به جراحی روشی کمتهاجمیتر و ایمنتر محسوب میشود.
در ادامه درباره اثرگذاری بلوک عصبی بر عارضههای مختلف لگن و دنبالچه را توضیح دادهایم:
| درد مفصل لگن |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک عصبهای مربوط به مفصل ساکروایلیاک میتواند درد مزمن لگن و کمر پایین را کاهش دهد و به بیمار امکان حرکت راحتتر بدهد. ماندگاری معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای ضدالتهاب یا فیزیوتراپی اثر سریعتر و قویتری دارد، اما در موارد شدید ممکن است تنها تسکین موقت ایجاد کند. |
| درد عصبی کف لگن |
| اثر و ماندگاری |
| تزریق اطراف شبکه بازویی میتواند درد تیرکشنده و بیحسی بازو یا دست را کاهش دهد. این کار هم جنبه تشخیصی دارد (تعیین اینکه درد از کدام ریشه عصبی است) و هم جنبه درمانی برای تسکین طولانیتر درد؛ ماندگاری از چند روز تا چند هفته بسته به محل و نوع دارو متفاوت است. |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| در برابر داروهای خوراکی ضد درد و ضد افسردگیهای سهحلقهای اثر هدفمندتر دارد، اما بهتنهایی درمان کامل نورالژی نیست و معمولاً همراه با فیزیوتراپی کف لگن استفاده میشود. |
| درد دنبالچه |
| اثر و ماندگاری |
| بلوک اطراف عصبهای دنبالچه میتواند درد نشیمنگاهی ناشی از ضربه یا نشستن طولانیمدت را کاهش دهد. ماندگاری معمولاً ۴ تا ۸ هفته |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| نسبت به داروهای خوراکی و بالشتکهای طبی تسکین مؤثرتر ایجاد میکند، اما در صورت تداوم درد ممکن است به تزریقهای مکرر یا در موارد نادر جراحی برداشتن دنبالچه نیاز باشد. |
| دردهای پس از جراحی لگن یا دنبالچه |
| اثر و ماندگاری |
| برخی بیماران پس از جراحیهای لگن یا شکستگیهای دنبالچه دچار درد مزمن میشوند که با بلوک عصبی شدت آن کاهش مییابد و توانبخشی آسانتر میشود. ماندگاری متغیر، اغلب چند هفته تا چند ماه |
| مقایسه با سایر درمانهای این عارضه |
| وقتی دارو و فیزیوتراپی پاسخ کافی نمیدهند، بلوک عصبی بهعنوان روشی کمتهاجمیتر نسبت به جراحی مجدد ارزشمند است. |
نحوه انجام بلوک عصبی لگن و دنبالچه
بلوک عصبی لگن و دنبالچه روشی کمتهاجمی است که با تزریق داروی بیحسی (معمولاً همراه با کورتون) اطراف اعصاب هدف انجام میشود تا انتقال پیام درد به نخاع و مغز قطع یا کاهش یابد. این کار معمولاً تحت هدایت تصویربرداری (فلوروسکوپی یا سونوگرافی) صورت میگیرد تا ایمنی و دقت بالا برود.
مراحل انجام بلوک عصبی در ادامه توضیح داده شده است:
- آمادهسازی و استریل: بیمار در وضعیت مناسب (نشسته یا خوابیده به شکم) قرار میگیرد، پوست ناحیه ضدعفونی و پوشش استریل اعمال میشود.
- تعیین مسیر ورود سوزن: پزشک با کمک فلوروسکوپی (اشعه ایکس زنده) یا سونوگرافی مسیر ایمن برای رسیدن به اعصاب لگن یا دنبالچه را مشخص میکند.
- بیحسی سطحی پوست: قبل از ورود سوزن اصلی، پوست و بافت سطحی با مقدار کمی داروی بیحسی موضعی بیحس میشود.
- وارد کردن سوزن: سوزن باریک تحت هدایت تصویربرداری به نزدیکی اعصاب هدف (مثل اعصاب ساکرال، پودندال یا کاکسیژیال) پیش برده میشود.
- کنترل ایمنی: پیش از تزریق دارو، پزشک با کشیدن پیستون سرنگ (آسپیراسیون) مطمئن میشود سوزن داخل رگ قرار نگرفته است. در برخی موارد مقدار کمی ماده حاجب تزریق میشود تا محل دقیق پخش دارو تأیید گردد.
- تزریق دارو: داروی بیحسی همراه یا بدون کورتون بهتدریج تزریق میشود تا اطراف عصب پخش گردد.
- پایش بیمار: پس از تزریق، وضعیت حس و حرکت بیمار بررسی میشود و او همان روز با توصیههای مراقبتی ترخیص خواهد شد.
مراقبتها و دوره نقاهت پس از بلوک عصبی لگن و دنبالچه
بلوک عصبی در ناحیه لگن و دنبالچه معمولاً بهصورت سرپایی انجام میشود و بیمار همان روز مرخص میگردد، اما رعایت مراقبتهای ساده میتواند هم ایمنی را افزایش دهد و هم اثر درمان را پایدارتر کند.
در ادامه برخی از این مراقبتها آورده شده است:
بیمار همان روز نباید رانندگی یا نشستنهای طولانیمدت داشته باشد.
بیحسی یا ضعف موقت در لگن، باسن یا اندام تحتانی طبیعی است و طی چند ساعت برطرف میشود.
محل تزریق را خشک و تمیز نگه دارید و در صورت بروز علائم غیرعادی به پزشک اطلاع دهید.
برای نشستن، از بالش نرم حلقهای (Cushion) استفاده شود تا فشار مستقیم به دنبالچه وارد نشود.
درد یا فشار خفیف طبیعی است. استفاده از کمپرس سرد کوتاهمدت میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
انجام فعالیتهای سبک روزمره مجاز است، اما از بلند کردن اجسام سنگین یا حرکات ناگهانی لگن و کمر باید پرهیز شود.
نشستنهای طولانی یا فعالیتهایی که فشار مستقیم به دنبالچه وارد میکنند (مثل دوچرخهسواری) باید چند روز به تعویق بیفتند.
فعالیتهای سبک و کارهای روزمره معمولاً از روز بعد امکانپذیر است.
فیزیوتراپی یا تمرینات اصلاحی لگن و کف لگن معمولاً پس از کاهش درد و طبق نظر پزشک آغاز میشوند.
بازگشت به فعالیتهای شدید ورزشی یا کارهای فیزیکی سنگین بهتر است دستکم یک هفته به تعویق افتد و تنها با تأیید پزشک انجام شود.
چه کسانی بهتر است بلوک عصبی انجام ندهند
با وجود اینکه بلوک عصبی یک روش نسبتاً ایمن و کمتهاجمی است، در برخی افراد انجام آن توصیه نمیشود یا باید با احتیاط و بررسی بیشتر صورت گیرد:
- افراد با عفونت فعال: چه در محل تزریق و چه عفونت سیستمیک (مانند تب یا عفونتهای شدید بدن).
- بیماران با مشکلات انعقادی یا مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون: به دلیل افزایش خطر خونریزی در محل تزریق.
- افراد با آلرژی شناختهشده به داروهای بیحسی یا کورتون: چون ممکن است واکنش شدید ایجاد شود.
- بیماران با مشکلات شدید قلبی یا ریوی کنترلنشده: که انجام پروسیجر برایشان پرخطر است.
- افراد با ضعف یا فلج پیشرونده عصبی: در این موارد بلوک میتواند تشخیص اصلی را بهتأخیر بیندازد و انتخاب مناسبی نیست.
- خانمهای باردار (در موارد خاص): مگر با تجویز و تأیید پزشک متخصص، چون برخی داروها و روشها ممکن است محدودیت داشته باشند.
عوارض جانبی احتمالی
بلوک عصبی بهطور کلی یک روش کمتهاجمی و ایمن محسوب میشود، اما مانند هر مداخله پزشکی ممکن است با عوارضی همراه باشد. این عوارض معمولاً خفیف و گذرا هستند و با مراقبتهای مناسب بهبود مییابند.
در ادامه این عوارضها توضیح داده شدهاند:
عوارض احتمالی در محل تزریق
منظور از عوارض محل تزریق، عوارضی است که مستقیماً در همان ناحیهای که سوزن وارد بدن شده رخ میدهند. این عوارض معمولاً خفیف، گذرا و محدود به همان محل هستند و بهندرت نیاز به اقدام خاصی پیدا میکنند.
- درد یا احساس فشار خفیف در محل ورود سوزن
- به دلیل ورود سوزن و تحریک بافتهای اطراف ایجاد میشود.
- با استفاده از سوزن ظریف، بیحسی سطحی و تکنیک صحیح تزریق میتوان آن را به حداقل رساند.
- کبودی یا تورم موضعی
- معمولاً ناشی از آسیب جزئی به رگهای کوچک یا بافت نرم است.
- فشار مختصر پس از تزریق و پرهیز از مصرف داروهای رقیقکننده خون قبل از پروسیجر (با نظر پزشک) خطر آن را کاهش میدهد.
- خونریزی جزئی زیرپوستی
- در اثر پارگی رگهای کوچک هنگام ورود سوزن رخ میدهد.
- با فشار ملایم روی محل تزریق و رعایت احتیاط در بیماران با اختلال انعقادی میتوان از آن پیشگیری کرد.
- عفونت موضعی (بسیار نادر)
- اگر اصول استریل رعایت نشود، میتواند با ورود میکروب ایجاد شود.
- استفاده از محیط استریل، ضدعفونی دقیق پوست و مراقبت صحیح بیمار پس از تزریق بهترین راه پیشگیری است.
- بیحسی یا ضعف موقت اندام مربوطه
- به علت انتشار دارو به اطراف عصب حرکتی رخ میدهد.
- این وضعیت معمولاً گذراست و با پایش کوتاهمدت و آموزش به بیمار (مثلاً پرهیز از فعالیت سنگین) مشکلی ایجاد نمیکند.
عوارض احتمالی کلی (سیستمی)
منظور از عوارض کلی یا سیستمی، واکنشهایی است که محدود به محل تزریق نیستند و میتوانند کل بدن یا سیستمهای دیگر را تحت تأثیر قرار دهند. این عوارض معمولاً نادر هستند و بیشتر در افرادی رخ میدهند که زمینه بیماری خاص یا حساسیت دارویی دارند.
- واکنش آلرژیک به داروهای بیحسی یا کورتون
- به دلیل حساسیت سیستم ایمنی بدن به داروی تزریقی ایجاد میشود.
- گرفتن شرححال دقیق آلرژی و استفاده از تست پوستی در موارد مشکوک، خطر را کاهش میدهد.
- سرگیجه یا افت فشار خون کوتاهمدت
- ممکن است در اثر تأثیر دارو بر اعصاب خودکار یا واکنش وازوواگال بیمار رخ دهد.
- پایش علائم حیاتی و آرامسازی بیمار پیش از تزریق بهترین راه جلوگیری از آن است.
- افزایش موقت قند خون در بیماران دیابتی
- ناشی از جذب سیستمیک کورتون در بدن است.
- کنترل منظم قند خون و اطلاعرسانی به بیمار دیابتی پیش از پروسیجر کمککننده است.
- آسیب عصبی یا انتشار ناخواسته دارو به بخشهای دیگر (نادر)
- در صورت تماس مستقیم سوزن با عصب یا پخش خارج از محدوده دارو ممکن است رخ دهد.
- استفاده از هدایت تصویری (سونوگرافی/فلوروسکوپی) و تکنیک صحیح تزریق، احتمال آن را بسیار کاهش میدهد.
هزینه بلوک عصبی
هزینه بلوک عصبی بسته به محل انجام، نوع بلوک، داروی مورد استفاده (بیحسی موضعی ساده یا همراه با کورتون/داروهای ترکیبی) و تکنیک اجرا (تزریق ساده یا همراه با هدایت تصویری مثل سونوگرافی و فلوروسکوپی) متفاوت است. به طور معمول، بلوکهای پیچیدهتر مانند بلوک در ستون فقرات یا لگن هزینه بیشتری دارند، در حالیکه بلوکهای اعصاب محیطی اندامها مقرونبهصرفهتر هستند. بسیاری از بیمهها بخشی از هزینه این روش را پوشش میدهند، اما میزان پوشش و شرایط آن بسته به بیمهگر و نوع قرارداد بیمار متغیر است.
بلوک عصبی اندامهای مختلف از بیشترین تا کمترین هزینه در ادامه آورده شده است:
- بلوک عصبی ستون فقرات (کمر و گردن): بیشترین هزینه به دلیل پیچیدگی، نیاز به هدایت تصویری و حساسیت ناحیه
- بلوک عصبی لگن و دنبالچه: هزینه بالا به دلیل محل عمیق و استفاده از تصویربرداری دقیق
- بلوک عصبی اندام تحتانی (زانو، ران، سیاتیک): هزینه متوسط، بهویژه در بلوکهای ژنیکولار زانو یا سیاتیک
- بلوک عصبی اندام فوقانی (شانه، بازو، دست): معمولاً هزینه کمتر از اندام تحتانی، ولی وابسته به نوع عصب هدف
- بلوکهای محیطی ساده (مانند مچ دست یا کف پا): کمترین هزینه به دلیل دسترسی آسانتر و زمان کوتاهتر اجرا
سوالات متداول
آیا بلوک عصبی دردناک است؟
خیر، معمولاً درد شدیدی ندارد. ابتدا پوست با بیحسی موضعی سرپوشیده میشود تا ورود سوزن احساس ناخوشایندی ایجاد نکند. بیشتر بیماران تنها کمی فشار یا سوزش خفیف هنگام تزریق دارو حس میکنند که بهسرعت برطرف میشود.
اثر بلوک عصبی دائمی است یا موقت؟
اثر آن موقت است و بسته به نوع دارو و محل تزریق میتواند از چند روز تا چند ماه باقی بماند. در برخی بیماران برای تداوم اثر، تزریق باید تکرار شود یا با روشهای دیگر مانند رادیوفرکانسی (RF) ترکیب شود.
آیا بعد از بلوک میتوانم به فعالیتهای عادی روزانه برگردم؟
بیشتر بیماران همان روز میتوانند کارهای سبک و معمول خود را انجام دهند. با این حال، توصیه میشود در روز اول استراحت نسبی داشته باشید و رانندگی یا فعالیتهای سنگین را به تعویق بیندازید. بازگشت کامل به فعالیتها معمولاً ظرف چند روز امکانپذیر است.
اگر اثر بلوک عصبی از بین برود، آیا بیماریام بدتر میشود؟
خیر، از بین رفتن اثر بلوک به معنای بازگشت بیماری به حالت قبل است، نه بدتر شدن آن. این روش برای کنترل درد و ایجاد فرصت برای درمانهای تکمیلی مثل فیزیوتراپی استفاده میشود و آسیبی به عصب وارد نمیکند.
آیا بلوک عصبی میتواند جایگزین جراحی شود؟
در برخی بیماران، بهویژه کسانی که درد دارند اما کاندید مناسب جراحی نیستند، بلوک میتواند جایگزین موقت یا حتی طولانیمدت باشد. اما در مواردی که عصب بهشدت تحت فشار است یا ضعف پیشرونده ایجاد شده، جراحی همچنان ضروری خواهد بود.
آیا میتوان همزمان از آمپول زانودرد و بلوک عصبی استفاده کرد؟
بله، در برخی موارد امکان استفاده همزمان از آمپول زانودرد و بلوک عصبی وجود دارد. آمپول موجب کاهش التهاب و درد مفصل میشود، در حالی که بلوک عصبی سیگنالهای درد منتقلشده از عصب مربوطه را مسدود میکند. این ترکیب باعث کاهش سریعتر درد و تسهیل روند توانبخشی بیمار میشود.
چه خطراتی در انتظار من است؟
عوارض جدی نادر هستند. شایعترین موارد، درد یا کبودی خفیف در محل تزریق و بیحسی موقت اندام است. احتمال عفونت یا آسیب عصبی بسیار کم است و با رعایت اصول استریل و استفاده از هدایت تصویری، خطر به حداقل میرسد.
آیا مصرف داروهای من با بلوک تداخل دارد؟
بله، بهویژه داروهای رقیقکننده خون میتوانند خطر خونریزی ایجاد کنند. لازم است پیش از تزریق تمام داروهای مصرفی خود (از جمله مکملها و گیاهان دارویی) را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز تنظیم شوند.
اثر بلوک عصبی چه زمانی شروع میشود؟
اثر داروی بیحسی معمولاً در همان چند دقیقه اول ظاهر میشود. اگر کورتون هم تزریق شده باشد، اثر ضدالتهابی آن طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت بهتدریج آشکار میشود.
چند بار میتوان بلوک عصبی را تکرار کرد؟
تعداد دفعات بستگی به نوع عارضه و پاسخ بدن دارد. معمولاً میتوان سالانه چند بار تکرار کرد، اما پزشک بر اساس شرایط فردی تصمیم میگیرد تا از عوارض احتمالی ناشی از مصرف مکرر دارو جلوگیری شود.
آیا ممکن است بلوک عصبی اصلاً اثری نداشته باشد؟
بله، در برخی بیماران به دلیل اینکه منبع اصلی درد از عصب دیگری است یا شدت بیماری بالاست، اثر قابلتوجهی مشاهده نمیشود. در این حالت، بلوک جنبه تشخیصی پیدا میکند و مسیر درمان مشخصتر میشود.
آیا لازم است قبل از بلوک ناشتا باشم؟
در بیشتر موارد بلوک سرپایی نیاز به ناشتایی کامل ندارد، اما اگر قرار است آرامبخش یا بیهوشی کوتاه داده شود، ممکن است ناشتا بودن ۴–۶ ساعته توصیه شود. پزشک پیش از عمل این نکته را اطلاع میدهد.
آیا بلوک عصبی برای همه انواع درد مناسب است؟
خیر، این روش بیشتر برای دردهای عصبی یا مفصلی مزمن مؤثر است. در دردهای عضلانی ساده یا مشکلات مکانیکی بدون التهاب عصبی، اثر قابلتوجهی ندارد.
آیا بلوک عصبی باعث بیحسی دائمی اندام میشود؟
خیر، بیحسی یا ضعف پس از تزریق موقتی است و معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود. آسیب عصبی دائمی بسیار نادر است و بیشتر در شرایط خاص یا تکنیک نادرست رخ میدهد.
آیا بعد از بلوک میتوانم ورزش کنم؟
فعالیتهای سبک مانند راهرفتن کوتاه معمولاً از روز بعد مجاز است. ورزشهای شدید، دویدن یا تمرینات سنگین باید چند روز به تعویق افتد و از سرگیری آنها با نظر پزشک باشد.
آیا بلوک عصبی با فیزیوتراپی تداخل دارد؟
خیر، برعکس. کاهش درد پس از بلوک باعث میشود بیمار بتواند فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی را راحتتر و با کیفیت بیشتری انجام دهد. این ترکیب معمولاً بهترین نتیجه را به همراه دارد.
آیا بیماران دیابتی میتوانند بلوک عصبی انجام دهند؟
بله، اما باید توجه داشت که تزریق کورتون ممکن است قند خون را برای چند روز بالا ببرد. بنابراین کنترل دقیق قند و اطلاعرسانی به پزشک پیش از پروسیجر ضروری است.
آیا بلوک عصبی برای زنان باردار مجاز است؟
در دوران بارداری تنها در شرایط خاص و با بررسی دقیق پزشک توصیه میشود. برخی داروهای تزریقی در بارداری محدودیت دارند، بنابراین تصمیمگیری باید با توجه به شدت درد و شرایط مادر و جنین صورت گیرد.
بلوک عصبی چه تفاوتی با آمپول کمردرد دارد؟
بلوک عصبی نسبت به آمپول کمردرد هدفمندتر است و دارو مستقیماً روی عصب یا مسیر عصبی تزریق میشود تا درد کاهش یافته و منبع آن مشخص گردد. آمپول کمردرد عمدتاً برای کاهش التهاب و درد کلی ناحیه ستون فقرات استفاده میشود و تمرکز خاصی روی یک عصب ندارد.