درد سیاتیک: علت،نشانه ها و درمان

سیاتیک ممکن است ناشی از چندین عامل مختلف باشد از جمله:

فتق یا لغزش دیسک

فتق یا لغزش دیسک که باعث فشار روی ریشه عصبی میشود، شایع ترین علت سیاتیک است. حدود یک درصد تا پنج درصد از همه افراد در یک مرحله از زندگی دچار فتق دیسک میشوند. دیسک ها به عنوان ضربه گیر بین مهره های ستون فقرات قرار دارند. فشار مهره ها میتواند باعث برآمدگی (فتق) مرکز ژل مانند دیسک از طریق ضعف در دیواره ی بیرونی آن شود. هنگامی که مهره ای در قسمت کمر دچار فتق میشود، میتواند روی عصب سیاتیک فشار وارد کند.

بیماری دژنراتیو دیسک

بیماری دژنراتیو دیسک، ساییدگی طبیعی دیسک های بین مهره های ستون فقرات است. فرسودگی دیسک ها ارتفاع آنها را کوتاه میکند و منجر به باریک شدن مسیر های عصبی (تنگی نخاع) میشود. تنگی نخاع میتواند باعث ایجاد فشار روی ریشه های عصبی که در حال خروج از ستون فقرات هستند شود.

تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی یعنی باریک شدن غیر طبیعی کانال نخاعی. این وضعیت فضای موجود برای نخاع و اعصاب را کاهش میدهد.

لغزش مهره کمر

لغزش مهره دهانه ای که عصب از آن خارج میشود را تنگ میکند. وقتی استخوان ستون فقرات کشیده میشود میتواند عصب سیاتیک را فشرده کند.

سندرم پیریفورمیس

سندرم پیریفورمیس زمانی ایجاد میشود که عضله پیریفورمیس یعنی عضله کوچک که در انتهای لگن قرار دارد سفت یا اسپاسم میشود. این وضعیت میتواند عصب سیاتیک را فشرده کرده و آن را تحریک کند. سندرم پیریفورمیس یک اختلال عصبی عضلانی است که تنها در برخی موارد نادر رخ میدهد.

سندرم دم اسب

سندرم دم اسب یک بیماری نادر اما جدی است که روی اعصاب انتهای نخاع به نام دم اسبی تأثیر میگذارد. این سندرم باعث درد ساق پا، بی حسی اطراف مقعد و از دست دادن کنترل روده و مثانه میشود.

سایر علل

علل دیگر عبارتند از :

• آرتروز: گاهی مهره های سالخورده دچار خار های استخوانی میشوند و اعصاب کمر را تحت تأثیر قرار میدهند.
• آسیب ناشی از برخورد ضربه به ستون فقرات کمری یا عصب سیاتیک.
• تومورهای کانال نخاعی کمری که عصب سیاتیک را فشرده میکنند.

عوامل خطر سیاتیک

موارد زیر شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد:

• آسیب: آسیب به کمر یا ستون فقرات شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد.
• افزایش سن: با افزایش سن به طور طبیعی بافت استخوانی و دیسک های ستون فقرات فرسوده میشوند. افزایش سن میتواند اعصاب را در معرض خطر آسیب دیدگی یا تحت فشار تغییرات و جابجایی استخوان، دیسک ها و رباط ها قرار دهد.
• اضافه وزن: هر چه وزن بیشتر باشد فشار بیشتری به عضلات کمر وارد میشود و میتواند منجر به کشیدگی، درد و سایر مشکلات کمر شود.
• ضعف عضلات: هر چه عضلات پشت و شکم قوی تر باشند بیشتر از کمر حمایت میکنند.
• فعالیت های فیزیکی سنگین: مشاغلی که به بلند کردن اجسام سنگین یا نشستن طولانی مدت نیاز دارند ممکن است خطر ابتلا به مشکلات کمر را افزایش دهند.
• رعایت نکردن نکات صحیح در ورزش های سنگین: اگر وزنه برداری یا سایر ورزش های قدرتی را به درستی انجام ندهید ممکن است در معرض ابتلا به سیاتیک قرار گیرید.
• دیابت: ابتلا به دیابت احتمال آسیب عصبی را افزایش میدهد و در نتیجه احتمالاً ابتلا به سیاتیک هم بیشتر میشود.
• آرتروز: آرتروز میتواند به ستون فقرات و در نتیجه اعصاب آسیب بزند.
• نداشتن فعالیت بدنی: نشستن طولانی مدت و ورزش نکردن و بی تحرکی عضلات و نداشتن انعطاف میتواند خطر ابتلا به سیاتیک را افزایش دهد.
• مصرف سیگار: نیکوتین موجود در سیگار میتواند به بافت ستون فقرات آسیب برساند، استخوان ها را ضعیف کند و باعث فرسایش دیسک های مهره ای شود.

تشخیص سیاتیک چگونه انجام میشود ؟

تشخیص سیاتیک یک فرآیند چندمرحله‌ ای است که توسط پزشک برای شناسایی علت درد و تأیید تأثیر عصب سیاتیک انجام می‌شود. اولین گام، شرح حال دقیق بیمار است که شامل بررسی علائم، شدت و محل درد، مدت زمان بروز علائم و شرایطی است که درد را تشدید یا کاهش می‌دهند. پزشک همچنین سابقه آسیب‌ها یا بیماری‌های مرتبط مانند دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی یا سایر مشکلات ستون فقرات را مورد بررسی قرار می‌دهد.

در گام بعدی، معاینه فیزیکی انجام می‌شود که شامل ارزیابی قدرت عضلات، رفلکس‌ها و احساسات در نواحی پا و کمر است. پزشک ممکن است از تست‌های مخصوصی مانند تست بلند کردن پا (Straight Leg Raise) استفاده کند تا شدت و محل فشردگی عصب سیاتیک را بررسی کند.

در صورت لزوم، از تصویربرداری پزشکی برای تشخیص دقیق‌تر استفاده می‌شود. ام آر آی به عنوان بهترین ابزار برای مشاهده عصب‌ ها، دیسک‌ ها و بافت‌های نرم شناخته می‌شود و می‌تواند علت‌ های ساختاری مانند فتق دیسک یا تومورها را نشان دهد. سی‌ تی‌ اسکن، اشعه ایکس و در برخی موارد، نوار عصب و عضله نیز برای ارزیابی عملکرد عصب‌ها کاربرد دارند.

تشخیص دقیق سیاتیک به پزشک کمک می‌کند تا بهترین روش درمانی را بر اساس علت اصلی درد انتخاب کند و از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.

چه زمانی برای درد سیاتیک به پزشک مراجعه کنیم؟

سیاتیک خفیف معمولاً به مرور زمان بهبود میابد. اگر مراقبت های داخل منزل علائم شما را کاهش نداد یا اگر درد شما بیشتر از یک هفته طول کشید یا شدید بود و به تدریج بدتر شد به پزشک مراجعه کنید. در صورت تجربه شرایط زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه کمر یا ساق پا و بی حسی یا ضعف عضلانی در ساق پا
• درد ناشی از یک آسیب شدید مانند یک تصادف اتومبیل
• مشکل در کنترل روده یا مثانه

درمان درد سیاتیک

بعد از تشخیص سیاتیک احتمالاً نکاتی را برای درمان درد به شما آموزش میدهد. هدف از درمان کاهش درد و افزایش تحرک است. شما باید تاحد امکان به فعالیت های روزانه خود ادامه دهید. دراز کشیدن در رختخواب و فعالیت نداشتن میتواند وضعیت شما را بدتر کند. سیاتیک در بسیاری از موارد بسته به علت ابتلا به مرور زمان با مراقبت درمنزل خود به خود درمان میشود. مراقبت در منزل شامل موارد زیر میشود.

استفاده از کمپرس سرد یا گرم

شما میتوانید کمپرس های سرد را چند بار در روز با فواصل کوتاه مدت روی ناحیه آسیب دیده قرار دهید. این کار میتواند باعث کاهش تورم و درد شود.

همچنین استفاده از کمپرس های گرم هم برای بهبود وضعیت شما مناسب خواهد بود. بهتر است برای کاهش تورم در چند روز اول از کمپرس سرد استفاده کنید و بعد از 2 تا 3 روز از کمپرس گرم استفاده کنید. گرما میتواند به شل شدن عضلات پشت کمک کند. اگر همچنان درد دارید بهتر است کمپرس های سرد و گرم را به طور متناوب استفاده کنید.

ابتدا از کمپرس سرد برای کاهش درد و تورم چند بار در روز به مدت 20 دقیقه استفاده کنید. بعد از چند روز آنها را با کمپرس های گرم تعویض کنید. اگر هنوز درد دارید کمپرس های سرد را مجدداً روی ناحیه آسیب دیده قرار دهید.

دارو

برای تسکین درد سیاتیک می‌توان از هر دو داروی نسخه‌ای و بدون نسخه (OTC) استفاده کرد. چند نمونه از داروهای مورد استفاده برای درمان درد سیاتیک عبارتند از:

• داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDS)، مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن
• دارو‌های استروئیدی خوراکی، مانند پردنیزون
• داروهای ضد تشنج مانند گاباپنتین
• داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌‌ای، مانند آمی تریپتیلین
• مسکن‌های اپیوئیدی، مانند ترامادول یا اکسی کدون

این داروها معمولاً درد را تا حدی تسکین می‌دهند که بیمار بتواند در جلسات فیزیوتراپی شرکت کند. داروهایی مانند مسکن‌های اپیوئیدی، اعتیاد آور هستند؛ در نتیجه معمولاً برای مدت کوتاهی تجویز می‌شوند.

کشش

کشش آرام کمر هم میتواند به وضعیت شما کمک کند. برای یادگیری نحوه صحیح کشش، فیزیوتراپی یا یوگا از یک فیزیوتراپیست باتجربه کمک بگیرید.

ورزش منظم

هرچقدر فعالیت شما بیشتر باشد اندروفین بیشتری در بدنتان ترشح میشود. اندروفین ها مسکن هایی هستند که توسط بدن ساخته میشود. ابتدا با فعالیت های کم فشار مانند شنا و دوچرخه ثابت شروع کنید.

با کاهش درد و افزایش استقامت بدن میتوانید یک برنامه ورزشی شامل ایروبیک و تمرینات قدرتی داشته باشید. ورزش میتواند خطر ابتلا به مشکلات کمر در آینده را کاهش دهد. همیشه قبل از شروع یک برنامه ورزشی با پزشک متخصص صحبت کنید تا مطمئن شوید برای شما بی خطر است.

فیزیوتراپی

تمرینات فیزیوتراپی میتواند باعث بهبود وضعیت بدن و تقویت عضلات پشت شود. فیزیوتراپی با انجام حرکاتی که باعث کاهش فشار روی عصب میشود سیاتیک را تسکین میبخشد. یک برنامه تمرینی باید شامل تمرینات کششی برای بهبود انعطاف پذیری عضلات و تمرینات هوازی (مانند پیاده روی، شنا و ایروبیک) باشد. پزشک میتواند شما را به یک فیزیوتراپ با تجربه معرفی کند تا او یک برنامه تمرینی مناسب وضعیت شما تنظیم کند و تمرین های دیگری را برای تقویت عضلات کمر، شکم و پاهای شما توصیه کند.

داروهای تجویزی

پزشک احتمالاً برای شما داروهای شل کننده عضلانی مانند سیکلوبنزاپرین (Amrix، Flexeril) را برای تسکین ناراحتی ناشی از اسپاسم عضلانی تجویز میکند. داروهای مسکن دیگری هم که میتوانید استفاده کنید عبارتند از داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای و داروهای ضد تشنج. بسته به میزان درد ممکن است نیاز به مسکن های تجویزی داشته باشید.

داروهای استروئیدی اپیدورال

داروهای کورتیکواستروئیدی به ناحیه ای به نام فضای اپیدورال تزریق میشوند. این ناحیه کانالی است که نخاع را احاطه کرده است. این تزریق ها به دلیل عوارض جانبی در موارد محدود تزریق میشوند.

جراحی

در برخی موارد که بیمار درد شدید دارد، توانایی کنترل روده و مثانه را ندارد یا برخی از عضلات اندام تحتانی او ضعیف شده اند ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.

دو نوع جراحی رایج عبارتند از:

1. دیسککتومی که در آن بخشی از دیسک که روی اعصاب تشکیل دهنده عصب سیاتیک فشار میاورد برداشته میشود.
2. میکرودیسککتومی که در آن با ایجاد یک برش کوچک و با کمک یک میکروسکوپ دیسک برداشته میشود.

پیشگیری از درد سیاتیک

برخی از دلایل درد سیاتیک ممکن است قابل پیشگیری نباشند، مانند بیماری دیسک دژنراتیو، درد سیاتیک ناشی از بارداری یا افتادن تصادفی. اگرچه ممکن است پیشگیری از همه موارد درد سیاتیک امکان پذیر نباشد، انجام اقدامات زیر می‌تواند به محافظت از کمر و کاهش خطر کمک کنند:

• حفظ حالت بدنی خوب: حفظ حالت مناسب بدن در هنگام نشستن، ایستادن، بلند کردن وسایل و خوابیدن می‌تواند به کاهش فشار از روی کمر کمک کند. درد یک علامت هشدار دهنده است و نشان می‌دهد که بدن شما در حالت مناسبی قرار ندارد. اگر احساس درد داشتید باید حالت بدن خود را تغییر دهید.
• سیگار نکشید: نیکوتین خونرسانی به استخوان‌ها را کاهش می‌دهد. در نتیجه ستون فقرات و دیسک‌ها ضعیف می‌شوند و فشار بیشتری به کمر وارد می‌شود، که این امر می تواند باعث بروز مشکلات ستون فقرات شود.
• حفظ وزن سالم: اضافه وزن و رژیم غذایی نامناسب باعث ایجاد التهاب در بدن می‌شود. شما می‌توانید برای کاهش وزن و یادگیری عادت‌های غذایی سالم، از رژیم مدیترانه‌ای استفاده کنید. هر چه به وزن ایده آل خود نزدیک تر باشید، فشار کمتری به ستون فقرات وارد می‌شود.
• به طور منظم ورزش کنید: ورزش شامل حرکات کششی برای انعطاف پذیر نگه داشتن مفاصل و تمریناتی برای تقویت قسمت مرکزی بدن، عضلات کمر و شکم می‌شود. وظیفه این عضلات حمایت از ستون فقرات است. همچنین برای مدت طولانی ننشینید.