درد مچ دست یکی از مشکلات شایع اسکلتی عضلانی است که میتواند افراد در هر سنی را درگیر کند. از تایپ طولانیمدت و کار با موبایل گرفته تا فعالیتهای ورزشی، آسیبها، بیماریهای التهابی و حتی مشکلات عصبی، همگی میتوانند باعث بروز درد در این ناحیه شوند. مچ دست ساختاری پیچیده دارد که از استخوانها، رباطها، تاندونها، عضلات، عروق و اعصاب تشکیل شده است؛ بنابراین تشخیص دقیق علت درد اهمیت زیادی دارد.
ساختار مچ دست
مچ دست از ۸ استخوان کوچک (کارپال) تشکیل شده که در دو ردیف کنار هم قرار گرفتهاند و به استخوانهای ساعد (رادیوس و اولنا) و استخوانهای کف دست متصل میشوند. این استخوانها توسط رباطها به هم متصل شدهاند و حرکتهای مختلفی مانند خم شدن، باز شدن، چرخش و انحراف را ممکن میکنند.
یکی از مهمترین ساختارهای مچ دست، عصب مدین است که از تونلی به نام تونل کارپال عبور میکند. فشار بر این عصب میتواند باعث علائم خاصی شود که در ادامه توضیح داده میشود.
علل شایع درد مچ دست
سندرم تونل کارپال، یک عارضه ی شایع است ، به علت سندروم تونل کارپال درون مچ دست متورم شده و این تورم باعث فشار آمدن به عصب مدیان می شود و می تواند علت درد مچ دست باشد.ورم ممکن است در موارد زیر به وجود بیاید :
- انجام دادن فعالیت های تکراری مانند تایپ کردن، طراحی یا خیاطی.
- داشتن اضافه وزن، باردار بودن و یا یائسگی.
- ابتلا به اختلالاتی مانند دیابت، آرتروز و یا تیروئید کم کار.
آسیب به مچ نیز می تواند باعث درد آن شود. آسیب های مچ عبارت اند از پیچ خوردگی، شکستن استخوان ها و یا تاندونیت. ورم کردن، کبود شدن و از شکل افتادن مفاصل همگی نشان دهنده ی آسیب به مچ دست می باشند.
نقرس، عارضه ای که طی آن بدن به تولید بیش از حد یا دفع کم تر از حد مورد نیاز اوریک اسید دچار می شود؛ این عارضه نیز می تواند باعث ایجاد درد مچ دست شود. با بالا بودن بیش از اندازه ی سطح اوریک اسید در خون، بلور های ریز آن درون مفاصل انباشته می شوند. نقرس معمولا در زانو ها، مچ پا و مچ دست به وجود می آید. نقرس کاذب نیز عارضه ای مشابه است که طی آن پیروفسفات کلسیم بدون آب (CPPD) در درون مفاصل انباشته شده و مفاصل را قرمز و متورم می کند.
علل ایجاد نقرس شامل موارد زیر می شوند :
- نوشیدن زیاد الکل
- خوردن بیش از اندازه
- جراحی
- آسیب
- دارو های به خصوص
عارضه هایی مانند فشار خون، بارداری، دیابت و اضافه وزن می توانند نقرس را فعال کنند.
علائم نقرس شامل موارد زیر می باشند :
- درد شدید و ناگهانی
- تورم و یا قرمز شدن
- احساس گرما در یک مفصل
علائم نقرس ممکن است از بین رفته و پس از ماه ها یا سال ها، دوباره باز گردند.
آرتروز عارضه ای است که طی آن مفاصل ملتهب می شوند. این عارضه ممکن است باعث تورم و گرفتگی نیز بشود. انواع زیادی آرتروز وجود دارند که رایج ترین آن ها عبارت اند از :
- آرتریت روماتوئید : یک بیماری خود ایمنی شایع در بین زنان که معمولا هر دو مچ را تحت تاثیر قرار می دهد.
- استئوآرتریت : یک بیماری مربوط به فرسایش مفاصل که در میان افراد مسن شایع است.
- آرتروز پسوریاتیک : عارضه ای که شامل یک اختلال در پوست می باشد.
آرتروز ممکن است به دلایل زیادی به وجود آید که عبارت اند از بالا رفتن سن، فرسایش طبیعی مفاصل و کار کشیدن بیش از حد از دست ها
علائم
- درد استخوان مچ دست
- احساس ضعف در عضلات
- التهاب همراه با قرمزی
- احساس داغی در منطقه ملتهب
- کاهش توانایی حرکت دادن مچ دست
- دردهایی که به انگشتان، شانه یا بازو کشیده میشوند
- تغییر شکل مچ دست که به وضوح قابل رؤیت است
- بیحسی یا مورمور شدن مچ
- تغییر رنگ ناحیه متورم مچ
- ایجاد یک حس غیرمعمول در دست
درد مچ دست در گروههای خاص
در کارمندان اداری
کار طولانی با کامپیوتر مهمترین عامل است. اصلاح وضعیت نشستن بسیار مهم است.
در ورزشکاران
حرکات تکراری مانند تنیس، بدنسازی یا ژیمناستیک میتواند عامل درد باشد.
در زنان باردار
احتباس مایعات ممکن است باعث فشار روی عصب مدیان شود.
در سالمندان
آرتروز شایعترین علت است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر مراجعه به پزشک ضروری است:
درد شدید پس از ضربه
تغییر شکل ظاهری مچ
بیحسی مداوم
ضعف شدید
درد بیش از چند هفته
تورم شدید یا تب
روشهای تشخیص
پزشک برای تشخیص علت درد ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
۱. معاینه فیزیکی
بررسی دامنه حرکت، نقاط حساس و تستهای عصبی.
۲. تصویربرداری
رادیوگرافی (X-ray) برای تشخیص شکستگی
MRI برای بررسی بافت نرم
سونوگرافی برای تاندونها
۳. نوار عصب و عضله (EMG)
در صورت شک به سندرم تونل کارپال
درمان درد مچ دست
درمان درد مچ دست کاملا به علت مشکل بستگی دارد. بنابراین بسیار مهم است که قبل از شروع یک برنامه درمانی علت علائم را پیدا کنید.
استراتژی های خود مراقبتی
برای شروع چند استراتژی خودمراقبتی وجود دارد که به خصوص اگر پیچ خوردگی مچ دست تشخیص داده شده باشد و یا دچار تاندونیت شده باشید درد مچ دست را تسکین می دهند.
استراحت : اولین درمان برای بسیاری از بیماریهای رایج که باعث درد مچ دست میشوند استراحت دادن به مفصل تا زمان فروکش کردن التهاب حاد است.
با این حال مهم است که هنگام استراحت دادن به مفصل احتیاط کنید، چراکه بی حرکتی طولانی مدت می تواند باعث خشکی مفصل شود.
استفاده از یخ : اگر رگ به رگ شدن مچ دست تشخیص شده است و یا دچار تاندونیت شده اید بهتر است در دو روز اول هر سه تا چهار ساعت یک بار به مدت بیست دقیقه روی مچ دست یخ بگذارید.
شاید وسوسه شوید زمان استفاده از یخ را افزایش دهید اما انجام این کار به بهبود سریعتر مچ دست کمک نکرده و در واقع می تواند باعث آسیب دیدن بافت ها شود.
کمپرس : پزشک گاهی کمپرس مچ دست را توصیه می کند. با استفاده از یک نوار الاستیک، مچ دست را از پایه انگشتان تا بالای ساعد ببندید.
نباید نوار را به حدی محکم ببندید که گردش خون در دست و مچ قطع شود (گزگز نشانه بیش از حد سفت بستن نوار است).
بیحرکتی : بریسها یا آتلهای پشتیبان به افرادی که اخیرا آسیب رگ به رگ شدن مچ دست را تجربه کردهاند یا سندرم تونل کارپال و یا تاندونیت دارند کمک می کنند.
پوشیدن آتل در حین فعالیت های دردناک برای افراد مبتلا به آرتروز مچ دست مفید خواهد بود. در صورت شکستگی نیاز به گچ است که البته باید توسط یک پزشک متخصص بسته شود.
درمان های تخصصی فیزیوتراپی برای درد مچ دست بسیار مفید بوده و می توانند باعث بهبود و کنترل درد و تقویت عضلات برای درمان قطعی درد مچ دست شود. درمان هایی از جمله:
- تمرین درمانی
- طب سوزنی
- الکتروتراپی
- لیزر پرتوان یا لیزر درمانی
درمان با داروها
داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی برخی از رایج ترین داروهای تجویزی هستند که به ویژه برای بیماران مبتلا به درد مچ دست ناشی از مشکلاتی مانند رگ به رگ شدن، تاندونیت و آرتروز توصیه می شوند.
داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی در درمان سندرم تونل کارپال استفاده نمی شوند.
کورتیزون یک داروی قدرتمند بوده و التهاب و درد مچ دست که یک مشکل رایج در بیماران مبتلا به تاندونیت است را درمان میکند.
تزریق کورتیزون برای برخی افراد مبتلا به آرتروز مچ دست یا سندرم تونل کارپال نیز مفید است.
عمل جراحی
درمان برخی از بیماری های مچ دست مانند انواع خاصی از شکستگی ها، کیست های گانگلیون (در صورتی که برداشتن آن ها بهتر باشد) و همچنین رفع فشار عصب میانی یا عصب اولنار نیاز به عمل جراحی دارد.
تمرینات مفید برای کاهش درد مچ دست
توجه: اگر درد شدید یا آسیب جدی دارید، قبل از انجام تمرین با پزشک مشورت کنید.
تمرین ۱: کشش فلکسور
دست را صاف جلو نگه دارید.
با دست دیگر انگشتان را به آرامی به عقب بکشید.
۱۵ ثانیه نگه دارید.
۳ بار تکرار کنید.
تمرین ۲: چرخش مچ
مشت کنید.
مچ را به آرامی در جهت عقربههای ساعت بچرخانید.
سپس در جهت مخالف.
تمرین ۳: تقویت با توپ نرم
یک توپ نرم را فشار دهید.
۵ ثانیه نگه دارید.
۱۰ بار تکرار کنید.
پیشگیری
شما می توانید با کمک موارد زیر، به پیشگیری از درد مچ دست کمک کنید :
- استفاده از یک صفحه کلید ارگونومیک و یا جلوگیری از خمیدگی مچ رو به بالا.
- استراحت دادن به دست ها هنگامی که مشغول انجام یک فعالیت تکراری مانند تایپ کردن هستید.
- مراجعه به یک متخصص کار درمانی و یا کشیدن و تقویت مچ دست ها.
به منظور پیشگیری از حمله ی نقرس و درد مچ دست در آینده، می توانید موارد زیر را در نظر بگیرید :
- نوشیدن آب بیش تر و الکل کم تر
- کاهش مصرف خوراکی هایی مثل جگر، ماهی کولی و یا هرگونه ماهی دودی یا نمک سود شده ی دیگر
- مصرف مقادیر متعادلی از پروتئین
- مصرف دارو های تجویز شده توسط پزشک
سوالات متداول درباره درد مچ دست
۱. آیا درد مچ دست خودبهخود خوب میشود؟
در موارد خفیف ناشی از استفاده بیش از حد، با استراحت و مراقبت خانگی معمولاً طی چند روز تا دو هفته بهبود مییابد. اما اگر درد طولانی شود باید بررسی شود.
۲. از کجا بفهمم مچ دستم شکسته یا فقط رگ به رگ شده؟
درد بسیار شدید، تورم زیاد، تغییر شکل ظاهری و ناتوانی در حرکت نشانههای احتمالی شکستگی هستند. برای تشخیص قطعی باید عکس رادیولوژی گرفته شود.
۳. آیا تایپ کردن باعث سندرم تونل کارپال میشود؟
حرکات تکراری میتوانند یکی از عوامل خطر باشند، اما تنها علت نیستند. ژنتیک، دیابت و بارداری نیز نقش دارند.
۴. بهترین درمان خانگی چیست؟
استراحت، یخ، بالا نگه داشتن دست و استفاده از مچبند معمولاً مؤثر هستند.
۵. چه مدت باید از مچبند استفاده کرد؟
بسته به شدت آسیب، ممکن است از چند روز تا چند هفته توصیه شود. استفاده طولانی بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
۶. آیا ماساژ برای درد مچ مفید است؟
در موارد التهاب خفیف و تنش عضلانی میتواند کمککننده باشد، اما در شکستگی یا التهاب شدید توصیه نمیشود.
۷. چه زمانی جراحی لازم میشود؟
زمانی که درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند یا آسیب شدید عصبی یا پارگی کامل وجود داشته باشد.
۸. آیا ورزش کردن با وجود درد مچ دست مجاز است؟
اگر درد خفیف باشد، میتوان با احتیاط و بدون فشار مستقیم ادامه داد. اما در صورت درد شدید باید فعالیت متوقف شود.
۹. آیا درد مچ میتواند نشانه بیماری جدی باشد؟
بله، در برخی موارد میتواند نشانه بیماریهای خودایمنی یا عصبی باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارند.
۱۰. چگونه بفهمم درد من عصبی است یا عضلانی؟
درد عصبی معمولاً با بیحسی، گزگز یا تیر کشیدن همراه است. درد عضلانی بیشتر هنگام حرکت یا فشار تشدید میشود.