اگر در اثر آرتروز دچار تخریب مفصل زانو شدهاید و عمل تعویض مفصل برای شما تجویز شده است، احتمالا این پرسش برایتان پیش میآید که آیا انجام جراحی، بهترین گزینه درمانی است؟ آیا درمان جایگزینی وجود ندارد که آسانتر، کمهزینهتر و با عوارض و دوره نقاهت کمتری باشد؟ هم بله، هم خیر. این موضوع به گرید آرتروز، شدت تخریب غضروف و مفصل، و درمانهایی که تا الان امتحان کردهاید بستگی دارد.
نکته: عمل تعویض مفصل زانو یک جراحی تهاجمی است و فقط برای افراد دارای گرید 4 آرتروز گزینه درمانی اصلی است. در گرید 4 هیچ بخشی از غضروف زانو باقی نمانده که قابل ترمیم و بازسازی باشد، به همین دلیل بهتر است مفصل با پروتز جایگزین شود.
در ادامه به شما کمک میکنیم تا بر اساس گرید آرتروز خود ببینید آیا میتوانید از درمانهای جایگزین استفاده کنید یا انجام عمل تعویض مفصل ضروری است.
- برای آرتروز زانو گرید 1 که با علائم خفیفی همراه است و جراحی تجویز نمیشود، معمولاً استفاده از دارودرمانی (از جمله قرص های غضروفساز مانند گلوکزامین و کندرویتین)، فیزیوتراپی، اوزون تراپی و تزریق هیالورونیک اسید بسیار مؤثر هستند.
- برای آرتروز زانو گرید 2 که گاهی به اشتباه ممکن است عمل تعویض مفصل زانو تجویز شود، روشهای جایگزین دیگری وجود دارد. در کنار فیزیوتراپی با دستگاه، تزریقهای مفصلی مانند هیالورونیک اسید، سلولهای بنیادی، پی آر پی بسیار مؤثر هستند و باعث بهبود درد و پیشگیری از انجام عمل در آینده میشوند.
- برای آرتروز زانو گرید 3 که ممکن است انجام عمل تعویض مفصل توصیه شود، چون هنوز بخشی از غضروف زانو باقی مانده و استخوانها به صورت مستقیم با هم تماس ندارند، انجام تزریقهای مفصلی قویتر مانند سلولهای بنیادی، پی آر پی هنوز میتوانند مؤثر باشند. این تزریقها تا حد زیادی به تسکین درد و التهاب، ترمیم غضروف، بهبود حرکت زانو و عقب انداختن جراحی کمک میکنند.
- برای آرتروز زانو گرید 4 که غضروف به طور کامل از بین رفته و فرد با محدودیت حرکتی و درد شدیدی روبهرو است، اصلیترین راه درمان جراحی تعویض مفصل زانو است. با این حال در این موارد هم تزریقهای مفصلی میتوانند به تسکین موقت کمک کنند.
تزریقهای مفصلی؛ راه به تعویقانداختن جراحی
در تزریقهای مفصلی، ماده درمانی درواقع نه به خود مفصل یا غضروف بلکه به فضای بین دو استخوان مفصل زانو تزریق میشود، یعنی جایی که مایع مفصلی و غضروف مفصل وجود دارد.
این تزریقها انواع گوناگونی دارند و با توجه به گرید آرتروز، شرایط سنی و شرایط مالی فرد انتخاب میشوند و میتوانند باعث تسکین درد و التهاب، بهبود عملکرد زانو، ترمیم و بازسازی غضروف و در نهایت بینیاز شدن از عمل تعویض مفصل یا عقب انداختن آن کمک کنند.
نکته مهم در مورد تزریقهای مفصلی این است که پیگیری و استمرار فرد در دریافت درمان، انجام تمرینات فیزیوتراپی در مراکز معتبر، کنترل وزن و تغییر در سبک زندگی نقش بسیار تعیینکنندهای در ماندگار و میزان اثربخشی این روش درمانی دارد.
در جدول زیر روشهای گوناگون تزریق مفصلی با یکدیگر مقایسه شدهاند.
| کدام روش؟ | چه تأثیری دارد؟ | برای چه کسی؟ |
|---|---|---|
| سلولدرمانی | تسکین، بهبود عملکرد حرکتی، ترمیم و بازسازی | آرتروز گرید 2 و 3 و 4 |
| پی آر پی | تسکین، بهبود عملکرد حرکتی، ترمیم و بازسازی | آرتروز گرید 2 و 3 و 4 |
| هیالورونیک اسید | تسکین، بهبود عملکرد حرکتی | آرتروز گرید 1 و 2 |
| اوزون تراپی | تسکین، بهبود عملکرد حرکتی | آرتروز گرید 1 و 2 |
در کنار روشهای تزریق سلولهای بنیادی، پی آر پی، هیالورونیک اسید و اوزون، استفاده از روغنهای زانودرد به عنوان یک مکمل موضعی توصیه میشود. این روغنها میتوانند به کاهش التهاب سطحی و کاهش درد در مفصل کمک کنند و اثر روشهای دیگر را تکمیل کنند.
انتخاب از بین هر کدام از روشهای تزریق مفصلی به شدت آرتروز، و تخصص و تجربه پزشک در این زمینه بستگی دارد؛ برای ارزیابی دقیق وضعیت مفصل خود و انتخاب بهترین گزینه درمانی، میتوانید با دکتر گوهری، متخصص طب فیزیکی و دارای تخصص و تجربه در زمینه سلولدرمانی و درمانهای نوین غیرجراحی مشورت کنید.
تزریق سلولهای بنیادی (سلولدرمانی)
سلولهای بنیادی، سلولهایی هستند که مثل «مواد اولیه» بدن عمل میکنند، یعنی هنوز به شکل خاصی درنیامدهاند اما توانایی تبدیل شدن به سلولهای مختلف بدن از جمله غضروف، استخوان، عضله یا چربی را دارند. در روش سلولدرمانی برای آرتروز زانو، از همین توانایی سلولها برای تسکین درد و بازسازی و ترمیم غضروف استفاده میشود.
تزریق این سلولها به زانو دو نقش مهم را ایفا میکند، اول، به سلولهای غضروفی تبدیل میشوند و به بازسازی بافت فرسوده مفصل کمک میکنند، دوم، با ترشح مواد ضدالتهاب، التهاب و درد مفصل را کاهش میدهد. تجربیات پزشکی نشان میدهند که تزریق سلولهای بنیادی میتواند به طور مؤثری ضخامت غضروف را افزایش دهد.
در آرتروز زانو که غضروف مفصل بهتدریج از بین میرود و حرکت مفصل محدود و دردناک میشود، سلولدرمانی با توجه به گرید آرتروز، میتواند تا حد قابلتوجهی عملکرد زانو را بهبود ببخشد، افراد را از انجام عمل بینیاز کند یا برای مدتها آن را به تعویق بیندازد.
تأثیرات مثبت تزریق سلولهای بنیادی برای آرتروز زانو معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از تزریق باقی میماند. بعضی از مطالعات نشان دادهاند که کاهش درد و بهبود حرکت زانو، حتی تا ۲ سال هم ادامه داشته است (منبع1، منبع 2).
برای چه افرادی مؤثر است؟
سلولدرمانی زانو بیشترین تأثیر را در بیماران مبتلا به آرتروز زانو در گرید 2 و 3 دارد، یعنی مرحله متوسط بیماری که در آن، غضروف آسیب دیده ولی هنوز بهطور کامل از بین نرفته است. در هر دو گرید آرتروز زانو، تزریق بهموقع و تخصصی سلولهای بنیادی میتواند تأثیر قابلتوجهی هم در کاهش درد و التهاب، و هم ترمیم و بازسازی غضروف داشته باشد انجام عمل تعویض مفصل در آینده را به تعویق بیندازد.
نکته مهم این است که در آرتروز زانو گرید 3 از آنجا که بخش کمتری از غضروف باقی مانده است، علاوه بر انجام تزریق، پیگیری و استمرار در دریافت درمان، انجام تمرینات فیزیوتراپی و تغییر سبک زندگی نقش تعیینکنندهتری در اثربخشی درمان دارند.
اما برای آرتروز گرید 1 تزریق سلولهای بنیادی، زودهنگام است و برای گرید 4 هم تأثیری ندارد. بهطورکلی این روش بیشتر در مراحل میانی آرتروز مفید است (منبع).
نحوه تزریق
تزریق سلولهای بنیادی برای درمان آرتروز زانو یک فرایند نسبتاً ساده و سرپایی است که معمولاً بدون بیهوشی انجام میشود. این سلولها ممکن است از بدن خود فرد (مانند بافت چربی زیر شکم یا مغز استخوان) یا از بانکهای سلولی استاندارد تهیه شود. در درمان آرتروز زانو، چون برای اثرگذاری بهتر حجم بالایی از سلولهای بنیادی موردنیاز است (معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیون سلول)، این سلولها از بانکهای سلولی معتبر تهیه میشوند.
پس از آمادهسازی فرد، سلولهای بنیادی در شرایط استریل و تحت هدایت تصویربرداری (مانند سونوگرافی یا فلوروسکوپی) بهصورت مستقیم به داخل مفصل زانو تزریق میشوند. این تزریق دوره نقاهت خاصی ندارد اما به فرد توصیه میشود که برای چند روز، از فشار بیش از حد به زانو جلوگیری کند تا التهاب کاهش پیدا کند و روند ترمیم بهخوبی آغاز شود.
تعداد جلسات: تزریق سلولهای بنیادی معمولاً یک نوبت است چراکه در بیشتر موارد، حتی یک بار تزریق هم میتواند اثر قابلتوجهی داشته باشد.
ایمنی روش
تزریق سلولهای بنیادی غالبا بدون عوارض و بیخطر است، مخصوصاً وقتی سلولها از چربی یا مغز استخوان خودِ فرد گرفته شده باشند. بیشتر افرادی که این تزریق را انجام دادهاند، فقط کمی درد یا ورم در محل تزریق حس کردهاند، یا مفصلشان تا یکی دو روز احساس خشکی یا فشار داشته، که خودبهخود برطرف شده است (منبع).
تزریق سلولهای بنیادی برای آرتروز زانو اگرچه مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیست اما در بسیاری از موارد مورداستفاده قرار میگیرد.
با این حال در افراد زیر، تزریق سلولهای بنیادی به دلیل عدم اثربخشی یا حفظ ایمنی، انجام نمیشود.
- افراد دارای آرتروز گرید 4
- افرادی با سرطان فعال یا عفونت مفصلی فعال
- مبتلایان به بیماریهای خودایمنی کنترلنشده
- زنان باردار یا شیرده
تزریق پی آر پی (PRP)
پی آر پی یا پلاسمای غنی از پلاکت، یک روش درمانی است که بدون استفاده از دارو یا مواد شیمیایی خارجی، و فقط با استفاده از عناصر طبیعی بدن فرد یعنی پلاکتهای موجود در خون انجام میشود.
وقتی تزریق PRP به زانو انجام میشود، پلاکتهایی که از خون خود فرد گرفته شدهاند، موادی به نام فاکتور رشد را آزاد میکنند. این مواد به بدن پیام میدهند تا ترمیم را شروع کند. برای آرتروز زانو، تزریق پی آر پی یک روش بسیار مؤثر است که هم به بازگشت فرد به فعالیتهای روزمره کمک میکند و هم انجام عمل تعویض مفصل زانو را که میتواند با عوارضی همراه باشد، عقب میاندازد.
تأثیر اصلی تزریق پی آر پی زانو، ترمیم و افزایش ضخامت غضروف و کاهش التهاب و درد است.
اثربخشی تزریق پی آر پی به فضای مفصلی زانو معمولاً چند هفته پس از تزریق شروع میشود و میتواند بین 6 تا 12 ماه ادامه داشته باشد. بهطورکلی مطالعات نشان دادهاند که تزریق پی آر پی در مقایسه با تزریق هیالورونیک اسید یا کورتون، تأثیر بیشتر و پایدارتری در کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل زانو دارد. کورتونها سریعتر اثر میگذارند، اما تأثیر آنها کوتاهمدت است. تأثیر پی آر پی هم معمولا کمتر از ۶ ماه ماندگاری دارد.
برای چه افرادی مؤثر است؟
تزریق پی آر پی زمانی بیشترین اثربخشی را در درمان آرتروز زانو با شدت متوسط (گرید 2 و 3) دارد و هر چقدر مقدار غضروف باقیمانده بیشتر باشد، تزریق پی آر پی هم نتیجه بهتری در پی دارد.
بیماران با آرتروز گرید ۲ (خفیف تا متوسط)، که ساختار زانو در آنها تغییر شکل زیادی نداده است، بهترین نتیجه را از تزریق پی آر پی دریافت کردهاند.
بر اساس مطالعات، این گروه معمولاً از ۳ تا ۶ ماه بعد از تزریق، کاهش درد، افزایش دامنه حرکتی، بهبود عملکرد مفصل و کیفیت زندگی را تجربه کردند. در مواردی، بهویژه زمانی که تزریق در چند نوبت انجام شده باشد (معمولاً سه بار با فاصله یک هفته) اثربخشی تا ۱۲ ماه هم ادامه داشته است.
در بیماران با آرتروز گرید ۳ (آرتروز متوسط تا نسبتاً شدید) بهویژه اگر زیر 65 سال سن داشته باشند هم پی آر پی میتواند به طور قابلتوجهی به کاهش درد و بهبود در دامنه حرکتی مفصل کمک کند؛ ترمیم و بازسازی بافت نرم و به تاخیر انداختن نیاز به جراحی تعویض مفصل هم از تأثیرات مهم تزریق پی آر پی برای آرتروز زانو است.
نحوه تزریق
تزریق پی آر پی یک فرایند چند مرحلهای است، اما ساده است. تزریق پی آر پی به بستری یا آمادگی خاصی نیاز ندارد و معمولا در مطب طی ۳۰ تا ۴۵ دقیقه انجام میشود. بیمار بلافاصله بعد از تزریق میتواند به فعالیتهای عادی برگردد.
برای تزریق پی آر پی، ابتدا یک یا چند لوله خون از بیمار گرفته میشود. خون وارد دستگاه سانتریفیوژ میشود و اجزای آن (گلبولهای قرمز، پلاسما و پلاکتها) جدا میشوند. سپس پلاکتها بعد از افزایش غلطت، با پلاسما ترکیب میشوند و این ترکیب، تحت هدایت سونوگرافی، مستقیماً به مفصل زانو تزریق میشود.
تعداد جلسات: تعداد تزریقها به تشخیص پزشک بستگی دارد، اما معمولا در سه نوبت، با فاصله یک هفتهای انجام میشود.
ایمنی روش
تزریق PRP معمولاً روشی ایمن و کمعارضه محسوب میشود، زیرا از خون خود فرد تهیه میشود و احتمال واکنش آلرژیک بدن به آن بسیار پایین است. عوارض آن معمولاً محدود به درد و تورم خفیف و موقتی در محل تزریق است، و احتمال عفونت هم بسیار نادر است. تزریق پی آر پی برای آرتروز زانو اگرچه مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیست اما در بسیاری از موارد مورداستفاده قرار میگیرد.
با این حال به دلایل ایمنی یا عدم اثربخشی، تزریق پی آر پی در افراد زیر انجام نمیشود.
- بیماران با آرتروز پیشرفته (گرید ۴)
- افرادی که در شش ماه گذشته تزریق کورتون یا ژل زانو داشتهاند.
- افراد دارای کمخونی شدید یا سرطان
- افراد دارای عفونت فعال یا نقص سیستم ایمنی
- افراد با اضافه وزن شدید
تزریق هیالورونیک اسید
هیالورونیک اسید (HA) یک مولکول قندی طبیعی است که برای حرکت مفاصل، نقش روانکننده و ضربهگیر را ایفا میکند و باعث حرکت آسان و بدون اصطکاک مفاصل میشود. افزایش سن و آرتروز زانو در طول زمان، هم غلظت و هم کیفیت هیالورونیک اسید در مفاصل را کاهش میدهد و باعث درد، خشکی مفصل و کاهش انعطافپذیری در زانو میشود.
به همین دلیل تزریق ژل، یکی از روشهای بهبود علائم در آرتروز زانو است و به کاهش درد، التهاب و بهبود حرکت مفصل زانو کمک میکند. مطالعات نشان دادهاند که هیالورونیک اسید علاوه بر اینکه نقش یک روانکننده را برای مفصل زانو ایفا میکند، میتواند تولید هیالورونیک اسید طبیعی در بدن را هم تحریک کند.
البته تزریق این ماده تأثیری در غضروفسازی و ترمیم بافت مفصل ندارد و به همین دلیل بیشتر در مراحل اولیه مورداستفاده قرار میگیرد.
اثربخشی تزریق مفصلی هیالورونیک اسید معمولاً چند هفته پس از تزریق شروع میشود و میتواند بین 4 تا 6 ماه ادامه داشته باشد (منبع).
برای چه افرادی مؤثر است؟
تزریق هیالورونیک اسید بیشترین اثربخشی را در افراد دارای گرید 1 آرتروز زانو دارد، یعنی زمانی که آسیب مفصل هنوز در مراحل اولیه است و غضروف تا حد زیادی سالم باقی مانده است. در این مرحله، هیالورونیک اسید بهعنوان یک روانکننده طبیعی مفصل، میتواند به کاهش اصطکاک مفصلی، بهبود حرکت زانو و کاهش درد کمک کند.
در برخی موارد، این تزریق در گرید 2 آرتروز هم کاربرد دارد، بهویژه اگر بیمار در سنین زیر ۶۵ سال باشد و هنوز تغییرات ساختاری شدید در مفصل ایجاد نشده باشد (منبع). البته در این گرید، انتظار اثرات بلندمدت یا بازسازی غضروف نباید داشت، بلکه هدف، کاهش موقتی درد و بهبود عملکرد حرکتی مفصل است.
از آنجا که خاصیت ترمیمی هیالورونیک اسید محدود است، در گریدهای پیشرفتهتر (بهویژه گرید 3 به بالا) معمولاً کاربرد بالینی زیادی ندارد.
نحوه تزریق
هیالورونیک اسید بهصورت درون مفصلی و مستقیماً به فضای مفصلی زانو تزریق میشود. قبل از تزریق، ناحیه با مواد ضدعفونیکننده تمیز میشود و در صورت وجود مایع اضافی در مفصل، تخلیه (آسپیراسیون) انجام میشود. گاهی هم در صورت نیار، از بیحسی موضعی مثل لیدوکائین یا روپیواکائین استفاده میشود.
تعداد جلسات: در برخی موارد بهصورت تزریق تکدوزه و در برخی موارد در قالب ۳ یا ۵ تزریق هفتگی انجام میشود. مطالعات جدید نشان دادهاند که تزریق تکدوزه از نظر راحتی و عوارض کمتر، مناسب است اما اثربخشی سه دوز، بهویژه در حجم بالاتر، ممکن است بهتر باشد (منبع).
ایمنی روش
مطالعاتی که بر ایمنی و عوارض تزریق هیالورونیک اسید انجام شده نشان میدهند که این تزریق معمولا هیچ عوارضی ندارد. تزریق ممکن است در برخی افراد باعث واکنشهای موضعی مانند درد، تورم، قرمزی، و حساسیت در محل تزریق شوند که معمولاً ظرف ۱ تا ۳ روز برطرف میشود.
هشدار
افراد دارای حساسیت به پروتئینهای حیوانی مانند تخممرغ یا گوشت مرغ، بهتر است قبل از تزریق به پزشک خود اطلاع دهند. برخی انواع هیالورونیک اسید از منابع حیوانی یا باکتریایی تهیه میشوند و ممکن است در این افراد واکنشهای آلرژیک ایجاد کنند.[/sc]
اوزون تراپی
اوزون تراپی یا تزریق اوزون، یک درمان کم تهاجمی است که برای کاهش درد و التهاب در بیماریهای گوناگون، از جمله مشکلات مفصلی مانند آرتروز زانو بهویژه در مراحل اولیه کاربرد دارد. گاز اوزون (ترکیب اکسیژن و اوزون) وقتی وارد فصای مفصلی زانو میشود، مثل یک هشدار کوچک برای بدن عمل میکند و بدن را به تولید مواد مفیدی مانند مواد ضدالتهاب و آنتیاکسیدانها تحریک میکند.
البته اوزون تراپی برای اثربخشی، معمولا با هیالورونیک اسید یا کورتیکواستروئید ترکیب میشود تا اثر روانکنندگی مفاصل و کاهش التهاب و درد آن افزایش پیدا کند.
تزریق اوزون برخلاف تزریق سلولهای بنیادی یا پی آر پی، نقش مستقیمی در ترمیم و بازسازی غضروف زانو ندارد و کارکرد آن بیشتر کاهش درد و التهاب، و جلوگیری از بدتر شدن تخریب غضروف است. همانطور که یکی از مطالعات بالینی نشان داده ، بیماران پس از ۵ جلسه تزریق هفتگی حدود ۵۰ درصد کاهش درد، خشکی مفصل و ناتوانی حرکتی را تجربه کردند.
البته میزان اثربخشی اوزون تراپی به عوامل متعددی بستگی دارد و تشخیص مناسببودن این درمان برای هر فرد باید با ارزیابی متخصص طب فیزیکی انجام شود.
بر اساس مطالعات، تأثیرات اوزون تراپی برای آرتروز زانو، از حدود یک ماه بعد از تزریق شروع میشود و از 3 تا 6 ماه بعد باقی میماند. همچنین در مقایسه با تزریق کورتون، اوزون تراپی توانسته است کاهش درد بیشتری برای بیماران داشته باشد (منبع). با این حال برای بررسی اثرات بلندمدتتر اوزون تراپی برای آرتروز زانو، به مطالعات بیشتری نیاز است.
برای چه افرادی مؤثر است؟
اوزون تراپی هم مشابه با هیالورونیک اسید، بیشتر برای افرادی با آرتروز زانو خفیف تا متوسط (گرید 1 و گاهی گرید 2) کاربرد دارد. در این مراحل، فضای مفصلی تا حدی حفظ شده است و تزریق اوزون مانند تزریق هیالورونیک اسید میتواند باعث کاهش معنادار (تا 50 درصد) درد، خشکی مفصل و بهبود عملکرد حرکتی شود (منبع).
برای گرید 3 و 4 که هدف اصلی از درمان، ترمیم و بازسازی بافت غضروف است، اوزون تراپی مانند هیالورونیک اسید نمیتواند چندان نتیجهبخش باشد.
نحوه تزریق
تزریق اوزون برای آرتروز زانو معمولاً بهصورت سرپایی و در مطب یا کلینیک انجام میشود و نیاز به بستریشدن ندارد. یک دستگاه مخصوص، غلظت مشخصی از گاز اوزون را تولید میکند و این گاز از طریق سرنگ و تحت هدایت دستگاه سونوگرافی، مستقیماً به فضای مفصلی زانو تزریق میشود.
هر جلسه تزریق تنها چند دقیقه طول میکشد و پس از تزریق هم بیمار میتواند به فعالیتهای روزمره خود برگردد، فقط معمولاً توصیه میشود تا ۴۸ ساعت از فشار زیاد روی زانو خودداری کند.
تعداد جلسات: درمان شامل سه جلسه تزریق هفتگی است، اما در برخی بیماران بسته به شدت آرتروز، ممکن است تا پنج جلسه هم ادامه پیدا کند.
ایمنی روش
اوزون تراپی بهطورکلی روشی ایمن و کمعارضه برای درمان آرتروز زانو محسوب میشود و در مقایسه با سایر تزریقهای داخل مفصلی مانند کورتون، روش ایمنتری است. عوارض شایع و معمولاً خفیف معمولا شامل درد موقت، احساس فشار یا تورم مختصر در محل تزریق است که ظرف یک تا دو روز برطرف میشود.
با این حال برای افراد با شرایط زیر، اوزون تراپی آرتروز زانو انجام نمیشود.
- آرتروز زانو پیشرفته (گرید 4)
- وجود انحراف شدید زانو یا آسیبهای جدی رباطی
- بارداری
- سابقه اخیر جراحی یا تزریق دیگر در همان مفصل (طی چند هفته گذشته)
- دریافت داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
اگر جراحی ضروری است، آن را به تعویق نیندازید
جراحی نکردن، همیشه هم بهترین انتخاب نیست و تصمیم برای به تعویقانداختن جراحی، باید حتما با در نظر گرفتن همه جوانب و توسط پزشک متخصص صورت بگیرد.
اگر آرتروز به گرید ۴ رسیده باشد، غضروف مفصل بهطور کامل از بین رفته و استخوانها بهصورت مستقیم روی هم ساییده شوند، انجام روشهای غیرجراحی نه تنها مؤثر نیستند بلکه تعلل در انجام جراحی میتواند آسیبهای جبرانناپذیری برای فرد داشته باشد.
بعضی از این آسیبها شامل موارد زیر میشوند.
تغییر شکل غیرقابلبرگشت پا: در موارد پیشرفته آرتروز، تأخیر در جراحی باعث تشدید تماس مستقیم استخوانها و تخریب نامتقارن مفصل میشود. در نتیجه، محور پا تغییر میکند (به شکل پرانتزی یا ضربدری)، و این تغییرات در صورت مزمن شدن، حتی با جراحی هم بهطور کامل اصلاحپذیر نیستند.
ضعف شدید عضلات ران: درد و دشواری در حرکت مفصل زانو باعث کاهش استفاده از این مفصل میشود. این بیتحرکی طولانیمدت منجر به تحلیل عضله چهارسر ران خواهد شد. در صورت تأخیر زیاد در جراحی، بازگرداندن قدرت عضلات حتی پس از عمل هم دشوار خواهد بود.
آسیب دائمی به رباطها و بیثباتی مفصل: وقتی جراحی به تعویق میافتد و استخوانها بدون محافظ غضروفی روی هم ساییده میشوند، فشار زیادی به رباطهای اطراف زانو وارد میشود. این فشار میتواند باعث کشیدگی، شلشدن یا حتی پارگی دائمی رباطها شود.
افزایش ریسک زمینخوردن و شکستگی: با پیشرفت آرتروز و تأخیر در درمان جراحی، مشکلاتی مانند ناپایداری مفصل، ضعف عضلات و اختلال در الگوی راهرفتن بیشتر میشود. این عوامل خطر سقوط، بهویژه در سالمندان، را افزایش میدهد و احتمال شکستگیهای جدی مانند لگن یا استخوان ران را بالا میبرد.
سوالات متداول
اگر قبلاً تزریق ژل یا PRP داشتهام، میتوانم سلولدرمانی یا اگزوزوم انجام بدهم؟
بله، انجام تزریقهای قبلی مانعی برای شروع درمانهای بازساختی جدید نیست. البته باید فاصله زمانی مناسبی بین تزریقها رعایت شود و شرایط مفصل دوباره ارزیابی شود تا مشخص شود که آیا همچنان سلولدرمانی یا اگزوزوم میتواند مؤثر باشد یا نه.
آیا کاهش وزن، میتواند عمل تعویض مفصل زانو را عقب بیندازد؟
اگر فرد درگیر آرتروز پیشرفته است و مفصل و غضروف زانو تا حد زیادی تخریب شده است، کاهش وزن ممکن است به طور موقت باعث کاهش فشار و درد زانو شود اما نیاز به انجام عمل را به طور کامل از بین نمیبرد؛ با این حال یکی از مطالعات نشان میدهد که کاهش وزن بیش از 8% در افراد میانسال و سالمند با اضافهوزن یا چاقی و دارای آرتروز زانو، توانسته است تا 30% احتمال نیاز به عمل تعویض کامل مفصل زانو (TKR) در آینده کاهش دهد.
آیا آرتروز شدید زانو بدون عمل قابلدرمان است؟
در مواردی که آرتروز خیلی پیشرفته باشد (گرید ۴ همراه با تخریب کامل غضروف)، معمولاً جراحی توصیه میشود. اما در بسیاری از موارد، مخصوصاً اگر هنوز مقداری غضروف باقی مانده باشد، میتوان با ترکیب روشهایی مثل تزریق، فیزیوتراپی، کاهش وزن و ورزش، علائم را کنترل کرد و جراحی را برای مدت زیادی به تعویق انداخت.
آیا میتوان از ترکیب چند روش (مثلاً ورزش، تزریق، فیزیوتراپی و کنترل وزن) استفاده کرد؟
بله، در واقع ترکیب این درمانها بهترین نتیجه را به همراه دارد. هیچ روش غیرجراحی بهتنهایی معجزه نمیکند، اما وقتی تزریقها با تمرین درمانی، فیزیوتراپی، اصلاح کفش یا کفی و کاهش وزن همراه شوند، اثرگذاری بسیار بیشتری دارند و میتوانند عملکرد مفصل را تا حد خوبی حفظ کنند.
آیا فیزیوتراپی با دستگاه (لیزر پرتوان و تکارتراپی) هم از عمل پیشگیری میکنند؟
بله، در بسیاری از بیماران، این درمانها به کاهش درد و التهاب کمک میکنند. لیزر پرتوان به تحریک ترمیم بافت کمک میکند، اوزون تراپی خاصیت ضدالتهابی دارد، و طب سوزنی در کنترل درد مؤثر است. البته برای نتایج قابلقبول، این روشها باید توسط فرد متخصص و در کنار درمانهای دیگر انجام شوند.