در سالهای اخیر، روغنهای گیاهی – چه بهصورت موضعی و چه خوراکی – بهعنوان درمانهای کمکی برای کاهش درد و التهاب زانو، بهویژه در بیماران مبتلا به آرتروز، موردپژوهش قرار گرفتهاند. از مؤثرترین آنها میتوان به روغنزیتون، کرچک، سیاهدانه، شاهدانه و محصولات حاوی رزماری یا روغن آرنیکا اشاره کرد.
بااینحال، نکتهای که کمتر به آن پرداخته میشود، کیفیت روغن مصرفی است. اثربخشی این روغنها به عواملی چون روش استخراج، نحوه نگهداری، شکل مصرف و تداوم استفاده بستگی دارد. بسیاری از روغنهایی که بهصورت دستساز در عطاریها یا بستهبندیهای فاقد مجوز به فروش میرسند، نهتنها فاقد اثر درمانیاند، بلکه ممکن است به دلیل حرارت بالا یا اکسیدشدن، ترکیبات مؤثرشان از بین رفته باشد.
مطالعات علمی نیز نشان دادهاند که استفاده مداوم، روزانه و اغلب همراه با کمپرس گرم، شرط اصلی اثربخشی بسیاری از این روغنهاست.
در ادامه، روغنهای گیاهی مرتبط با درمان زانودرد در سه گروه اصلی زیر بررسی میشوند.
۱. روغنهایی با پشتوانه علمی معتبر برای کاهش درد و التهاب زانو
۲. روغنهایی که به طور غیرمستقیم ممکن است به تسکین علائم کمک کنند
۳. روغنهایی که باوجود شهرت در میان عموم، شواهد علمی کافی درباره اثربخشی آنها وجود ندارد.
چه زمانی میتوان از روغن برای زانو درد استفاده کرد؟
اگر زانودرد شما خفیف و گذراست، استفاده از روغنهای گیاهی میتواند مفید باشد. اما در صورت بروز علائم هشدار زیر، لازم است حتماً به پزشک مراجعه کنید.
- تورم، گرمی یا قرمزی مفصل زانو
- احساس بیثباتی یا قفلشدن مفصل
- درد شبانه یا دردی که شما را از خواب بیدار میکند
- صدای غیرعادی زانو هنگام حرکت همراه با درد
- سابقه ضربه یا آسیب ناگهانی به زانو
روغنهای دارای پشتوانه علمی برای زانودرد
برخی روغنهای گیاهی در مطالعات علمی توانستهاند به کاهش درد زانو و بهبود حرکت مفصل کمک کنند. حتی در بعضی موارد، تأثیر آنها با ژلهای ضدالتهاب رایج مانند دیکلوفناک یا پیروکسیکام مقایسه شده است.
این روغنها معمولاً ایمن هستند و میتوانند در کنار داروهای تجویزی پزشک استفاده شوند. بهویژه برای افرادی که زانودرد خفیف دارند یا نمیتوانند داروهای ضدالتهاب مصرف کنند، گزینه مناسبی محسوب میشوند.
نکته مهم
اگر دچار بیماریهای زمینهای جدی (مانند نارسایی کبد یا کلیه) هستید، سابقه حساسیت پوستی دارید، یا داروهای زیادی مصرف میکنید، قبل از مصرف روغنهای درمانی حتماً با پزشک مشورت کنید.
در ادامه، تمام روغنهایی که اثربخشی آنها در مطالعات علمی درباره زانو درد بررسی شده است، معرفی میشوند. این روغنها شامل موارد زیر است.
روغن سیاهدانه
روغن سیاهدانه از دانههای گیاه Nigella sativa (با نامهای رایج «سیاهدانه» یا «شونیز») استخراج میشود و یک روغن پایه دارویی محسوب میشود. این روغن سرشار از ترکیب فعال اصلی آن یعنی «تیموکینون» است که اثرات ضدالتهاب، آنتیاکسیدانی و تسکیندهنده درد آن در مطالعات متعددی تأیید شده است و بهخصوص در بهبود علائم دیسک کمر هم کاربرد دارد (منبع).
برای تأثیر سریعتر و مشخصتر، استفاده موضعی بهصورت ماساژ با روغن توصیه میشود؛ اگرچه مصرف خوراکی میتواند به تقویت مزمن و کلی سیستم بدن کمک کند.
سیاهدانه واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی معتبر روی سالمندان مبتلا به آرتروز زانو، استفاده موضعی از روغن سیاهدانه سه بار در روز به مدت سه هفته، کاهش درد معناداری ایجاد کرد؛ و حتی میزان کاهش درد، از استامینوفن خوراکی نیز بیشتر بود (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیه شده
- به مدت سه هفته، روغن سیاهدانه خالص را روزانه سه بار (هر ۸ ساعت) روی زانو بمالید.
- در هر نوبت، حدود ۱ سیسی (معادل یکچهارم قاشق چایخوری) روغن کافی است.
- ناحیه زانو را با حرکات ملایم و دایرهای، ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ دهید تا جذب پوست شود.
روغن زیتون
روغن زیتون یک روغن پایه گیاهی است که از میوه درخت زیتون استخراج میشود (معمولاً از زیتونهای سبز و نیمه رسیده). برخلاف روغنهای اسانسی، این روغن بهتنهایی و بدون نیاز به رقیقسازی قابلاستفاده است.
روغن زیتون سرشار از اسیدهای چرب مفید و ترکیبات ضدالتهاب طبیعی است. این ترکیبات میتوانند به کاهش التهاب مفاصل و تسکین درد کمک کنند. پژوهشگران این روغن را بهعنوان یک گزینه مؤثر و ایمن برای کاهش درد آرتروز زانو معرفی میکنند.
روغن زیتون واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی روی بیماران مبتلا به آرتروز زانو، نتایج زیر در استفاده موضعی از روغن زیتون (روزی سه بار به مدت چهار هفته) مشاهده شد.
- شدت درد زانو را به طور متوسط حدود ۷۸٪ کاهش دهد
- این اثر بیشتر از ژل دیکلوفناک بود که فقط ۵۵٪ کاهش درد مشاهده شد (منبع).
- اثر خوراکی روغن زیتون در کاهش درد مفاصل نیازمند مصرف منظم و طولانیمدت است و بیشتر بهعنوان بخشی از رژیم غذایی ضدالتهاب مفید است.
آیا هر نوع روغن زیتون برای کاهش درد مفاصل مؤثر است؟
خیر. روغنهای زیتون تصفیهشده، صنعتی یا مخصوص سرخکردن، ممکن است بسیاری از خواص درمانی خود را ازدستداده باشند و برای استفاده موضعی توصیه نمیشوند. روغن زیتون فرابکر بهترین گزینه برای این منظور است، زیرا بالاترین میزان ترکیبات ضدالتهاب مانند اولئوکانتال را دارد
هنگام خرید، به ویژگیهای زیر روی برچسب محصول دقت کنید.
- عنوان Extra Virgin یا «فرابکر»
- عبارت Cold Pressed یا «فشار سرد»
- خالصبودن و عدم ترکیب با روغنهای دیگر مانند کنجد، آفتابگردان یا پالم
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
استفاده موضعی از روغن زیتون برای کاهش درد زانو، معمولاً روزی ۲ تا ۳ بار و به مدت دستکم ۳ تا ۴ هفته توصیه میشود.
- حدود ۵ قطره تا ۱ قاشق چایخوری روغن زیتون خالص را روی زانو بریزید و با حرکات دایرهای ملایم، ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ دهید.
- برای جذب بهتر، ناحیه را با یک پارچه نایلونی یا حوله گرم بپوشانید.
روغن شاهدانه
روغن شاهدانه از دانههای گیاه شاهدانه استخراج میشود و یک روغن پایه محسوب میشود، نه اسانس. برخلاف اسانس شاهدانه که از گلها و برگها به دست میآید و ممکن است حاوی ترکیبات روانگردان باشد، روغن دانه شاهدانه کاملاً ایمن است و هیچگونه اثر روانی ندارد.
این روغن سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ و ترکیبات طبیعی ضدالتهاب است؛ عناصری که در کاهش درد، کاهش خشکی مفصل و بهبود عملکرد حرکتی مؤثر شناخته شدهاند. روغن شاهدانه بهویژه برای سالمندانی که از درد مزمن زانو ناشی از آرتروز رنج میبرند، مفید است.
روغن شاهدانه واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی معتبر روی ۹۰ سالمند مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط زانو، استفاده موضعی از روغن شاهدانه نتایج قابلتوجهی داشت از جمله:
- شدت درد زانو تا ۵۴٪ کاهش یابد
- عملکرد فیزیکی، مانند راهرفتن و انجام فعالیتهای روزمره، بهبود یافت
- اثربخشی آن با ژل دیکلوفناک، داروی رایج ضدالتهاب، برابر گزارش شد، اما با عوارض جانبی کمتر (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
روغن شاهدانه معمولاً بهصورت موضعی روی پوست تمیز و خشک، روزانه دو بار (صبح و شب) استفاده میشود. حداقل مدت استفاده پیشنهادی یک ماه است، مگر آن که پزشک مدت متفاوتی را تجویز کند.
- مقدار ۱ تا ۲ قاشق چایخوری روغن شاهدانه خالص را روی زانوی دردناک بریزید.
- با حرکات دایرهای و ملایم، حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه ناحیه را ماساژ دهید تا روغن جذب پوست شود.
- یک حوله یا پارچه تمیز را با آب گرم (نه داغ) مرطوب کنید و روی زانو قرار دهید.
- اجازه دهید پارچه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه روی زانو باقی بماند تا جذب و اثرگذاری روغن افزایش یابد.
- در پایان، پوست زانو را با آب ولرم و صابون ملایم بشویید تا باقیمانده روغن پاک شود.
روغن کرچک
روغنکرچک از دانههای گیاه کرچک استخراج میشود؛ گیاهی بومی مناطق گرمسیری. این روغن یک روغن پایه است و به دلیل داشتن اسید ریسینولئیک، خواص ضدالتهابی و مسکن دارد.
هشدار ایمنی
دانههای گیاه کرچک حاوی سمی بسیار قوی به نام ریسین (Ricin) هستند. این سم در صورت مصرف خوراکی یا جذب بیش از حد پوستی میتواند باعث مسمومیت شدید یا حتی مرگ شود.
✅ در محصولات صنعتی معتبر، این سم طی فرایندهای تصفیه به طور کامل حذف میشود و روغن بهدستآمده ایمن و مناسب استفاده دارویی یا موضعی است.
❌ اما روغنهای خانگی یا تولیدشده در عطاریهای نامعتبر ممکن است هنوز حاوی آثار این سم باشند، بهویژه اگر با روش فشار سرد و بدون تصفیه تهیه شده باشند.
روغن کرچک واقعاً چقدر مؤثر است؟
مطالعات علمی نشان دادهاند که روغن کرچک میتواند در کاهش درد آرتروز زانو، بهویژه در سالمندان، مؤثر باشد؛ آن هم بدون عوارض جانبی جدی.
ماساژ موضعی زانو با روغن کرچک، در کنار کمپرس آب گرم، به طور معناداری شدت درد را کاهش میدهد (منبع). در یک مطالعه دیگر، همین روش توانست درد زانوی سالمندان مبتلا به آرتروز را بهطور متوسط حدود ۴۹٪ کاهش دهد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
ماساژ موضعی روغن کرچک همراه با کمپرس گرم، روزی دو بار (صبح و شب) انجام شود، مگر اینکه پزشک تعداد دفعات دیگری را توصیه کرده باشد. در پایان هر نوبت، پوست زانو را با آب گرم و شویندهای ملایم بشویید تا باقیمانده روغن به طور کامل پاک شود.
۱. ماساژ با روغن کرچک
- مقدار ۱ تا ۲ قاشق چایخوری روغن کرچک خالص را روی ناحیه دردناک زانو بریزید.
- با حرکات دورانی ملایم، زانو را ماساژ دهید تا روغن جذب پوست شود (۵ تا ۱۰ دقیقه کافی است).
۲. کمپرس آب گرم
- یک پارچه تمیز را در آب گرم (نه داغ) خیس کرده، آب اضافی آن را بگیرید.
- پارچه را روی زانوی ماساژ داده شده قرار دهید.
- برای تأثیر بیشتر، میتوانید قبل از قراردادن پارچه، آن را به کمی روغن کرچک گرم شده آغشته کنید و سپس با کیسه آب گرم یا پد حرارتی روی آن را بپوشانید.
- کمپرس را به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه نگه دارید.
روغن اسطوخودوس
روغن اسطوخودوس یکی از محبوبترین روغنهای اسانسی است که از گلهای گیاه لاواند استخراج میشود و خواص ضدالتهاب، آرامبخش و تسکیندهنده درد دارد.
روغن اسطوخودوس واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی معتبر، مشخص شد که این روغن به اندازه ژل پیروکسیکام در کاهش درد و بهبود عملکرد فیزیکی بیماران مبتلا به آرتروز زانو مؤثر است و میتواند بهعنوان یک درمان طبیعی، ایمن و مکمل داروهای ضدالتهاب مورداستفاده قرار گیرد.
در همین مطالعه، استفاده موضعی از روغن اسطوخودوس به مدت یک ماه باعث کاهش درد تا ۴۴٪ شد و این اثر تا دو ماه پس از شروع درمان نیز پایدار باقی ماند (منبع).
همچنین در یک مطالعه بالینی دیگر در ایران، ماساژ آروماتراپی با روغن اسطوخودوس – یعنی ماساژ زانو با استفاده از روغن اسانسی اسطوخودوس که هم از طریق جذب پوستی و هم استشمام رایحه اثر میگذارد – به طور معناداری شدت درد زانو را در بیماران مبتلا به آرتروز کاهش داد؛ بهویژه بلافاصله و تا یک هفته پس از استفاده (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- روزانه یک تا دو بار (صبح و شب) مقدار کمی روغن اسطوخودوس رقیقشده را بهآرامی روی زانو ماساژ دهید.
- هر بار ماساژ حدود ۱۰–۱۵ دقیقه طول بکشد.
- میتوانید برای جذب بهتر، پس از ماساژ از کمپرس گرم یا حوله گرم روی زانو استفاده کنید (اختیاری).
- اگر از روغن اسطوخودوس خالص استفاده میکنید، بهتر است آن را با مقدار کمی روغن حامل (مثل بادام شیرین یا جوجوبا) رقیق کنید تا از تحریک پوستی جلوگیری شود.
روغن ریحان
روغن ریحان از برگهای گیاه ریحان استخراج میشود و یک روغن اسانسی است که به دلیل خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و آرامبخش، بهویژه در تسکین درد مفاصل و آرتروز زانو موردتوجه قرار گرفته است. این روغن معمولاً بهصورت موضعی استفاده میشود.
روغن ریحان واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک پژوهش بالینی معتبر روی سالمندان مبتلا به آرتروز زانو، استفاده موضعی از این روغن به مدت سه هفته تأثیر چشمگیری در کاهش درد و بهبود تحرک مفصل داشته است.
- شدت درد زانو را تا حدود ۵۴٪ کاهش داد
- عملکرد فیزیکی مانند راهرفتن، نشستن و انجام فعالیتهای روزمره را به طور معناداری بهبود بخشید (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
مصرف موضعی روغن ریحان، دو بار در روز (صبح و شب) به مدت حداقل سه هفته تا یک ماه توصیه میشود.
- برای هر بار استفاده، حدود ۱ تا ۲ قاشق چایخوری روغن ریحان رقیقشده (با روغن پایه مثل روغن کنجد یا زیتون یا بادام شیرین) کافی است.
- روغن را با حرکات دایرهای و ملایم، به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی ناحیه زانوی دردناک ماساژ دهید تا جذب پوست شود.
روغن گل راعی (علف چای)
روغن گل راعی از گیاه دارویی علف چای (St. John’s Wort) تهیه میشود. در منابع طب سنتی فارسی، این گیاه با نامهای هوفاریقون یا شهناز نیز شناخته میشود.
این روغن جزء روغنهای پایه دارویی است؛ به این معنا که گلهای خشکشده گیاه راعی را در یک روغن حامل (مانند روغن زیتون یا بادام شیرین) میخیسانند تا ترکیبات فعال آن مانند هایپریسین و هایپرفورین در روغن حل شده و خاصیت دارویی پیدا کند.
این ترکیبات اثر ضدالتهابی و ضددرد قابلتوجهی دارند، اما چون اثر قوی روی عملکرد بدن دارند، ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشند و نیاز به احتیاط در مصرف داشته باشند.
روغن گل راعی واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه معتبر، استفاده موضعی از روغن گل راعی در سالمندان مبتلا به آرتروز زانو باعث بهبودیهای زیر شد.
- شدت درد زانو به طور چشمگیری کاهش پیدا کند
- خشکی مفصل کمتر شود
- راهرفتن و تحرک روزانه بهتر شود
این اثرات حتی تا چند هفته پس از پایان درمان هم باقی ماندند (منبع).
چه کسانی باید در مصرف روغن گل راعی احتیاط کنند؟
- افرادی که دارو مصرف میکنند: روغن گل راعی ممکن است با برخی داروها مانند داروهای ضدافسردگی، ضدانعقاد، ضدویروسی یا هورمونی (مثل قرص ضدبارداری) تداخل داشته باشد. این تداخل میتواند اثر دارو را کاهش داده یا واکنشهای ناخواسته در بدن ایجاد کند.
- استفاده مستقیم از روغن گل راعی در افرادی با پوست حساس یا دارای زخم باز ممکن است باعث قرمزی، سوزش یا تحریک پوست شود.
- کسانی که قرار است در معرض نور خورشید قرار بگیرند؛ تاحدامکان ناحیه آغشته شده به روغن را از نور آفتاب دور نگه دارید یا با لباس مناسب و پوشاننده بپوشانید.
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
مصرف موضعی روغن ریحان، دو بار در روز (صبح و شب) به مدت حداقل سه هفته تا یک ماه توصیه میشود.
- برای هر بار استفاده، حدود ۱ تا ۲ قاشق چایخوری روغن ریحان رقیقشده (با روغن پایه مثل روغن کنجد یا زیتون یا بادام شیرین) کافی است.
- روغن را با حرکات دایرهای و ملایم، به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی ناحیه زانوی دردناک ماساژ دهید تا جذب پوست شود.
روغن بابونه
روغن بابونه یک روغن اسانسی است که از گلهای گیاه بابونه استخراج میشود. این روغن خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و آرامبخش دارد.
روغن بابونه واقعاً چقدر مؤثر است؟
روغن بابونه یکی از روغنهای اسانسی پرکاربرد در طب گیاهی است که در برخی مطالعات برای کاهش علائم آرتروز زانو بررسی شده است.
- کاهش معنادار نیاز به استامینوفن در بیماران مبتلا به آرتروز زانو
- گزارشهایی از بهبود عملکرد مفصل و کاهش سفتی
- بدون مشاهده عوارض جانبی در طول مطالعه بالینی (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- روزانه ۳ بار، هر ۸ ساعت یکبار، مقدار مناسبی از روغن بابونه را روی زانو بمالید.
- هر بار حدود ۴ تا ۵ سانتیمتر از روغن (در صورت ارائه در تیوپ یا قطرهچکان) استفاده شود.
- پس از مالیدن، ناحیه را بهآرامی و با حرکات دایرهای ماساژ دهید تا جذب شود (حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه).
- این روند را به مدت ۳ هفته ادامه دهید.
روغن بنه (پسته کوهی)
روغن بنه از میوههای درخت «پسته کوهی» به دست میآید؛ درختی بومی نواحی کوهستانی ایران، بهویژه زاگرس و سیستان و بلوچستان که در برخی مناطق با نام «سقز کوهی» هم شناخته میشود. این روغن در طب سنتی برای کاهش درد مفاصل، تقویت عضلات و بهبود التهابها کاربرد داشته است.
هرچند روغن بنه بهصورت خوراکی نیز مصرف میشود و خواص تقویتی و گوارشی برای آن ذکر شده، اما شواهد علمی بیشتر از اثرگذاری مصرف موضعی آن برای تسکین درد زانو و بهبود عملکرد مفاصل پشتیبانی میکنند.
روغن بنه واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه، افرادی که به مدت ۴ هفته، روزانه ۳ مرتبه از روغن بنه روی زانوی خود استفاده کردند، کاهش درد بیشتری نسبت به کسانی که ژل دیکلوفناک مصرف میکردند تجربه نمودند. بهبودهای زیر در این گروه مشاهده شد.
- کاهش درد زانو بهصورت معنادار
- بهبود عملکرد حرکتی و فعالیتهای روزمره
- تداوم اثرات مثبت حتی ۴ هفته پس از قطع مصرف
- بدون عوارض جدی (تنها یک مورد خارش موقت گزارش شد) (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
برای بهرهگیری از خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده، روزانه ۳ مرتبه (هر ۸ ساعت) از روغن بنه استفاده کنید. استفاده منظم به مدت حداقل ۴ هفته توصیه میشود.
- ناحیه زانو را با حرکات دایرهای و ملایم حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ دهید تا روغن جذب شود.
- در هر نوبت، حدود ۱ سیسی (تقریباً یکچهارم قاشق چایخوری) کافی است.
- در صورت بروز حساسیت (مثلاً خارش یا قرمزی)، مصرف را متوقف کرده و با پزشک مشورت نمایید.
روغن اسپند
روغن اسپند یک روغن گیاهی ترکیبی است که از دانههای گیاه اسپند تهیه میشود. این روغن معمولاً از طریق خیساندن یا حرارت دادن دانههای اسپند در روغنهای حامل مانند روغن زیتون یا کنجد استخراج میشود تا ترکیبات مؤثر گیاه به روغن منتقل شود. اسپند در طب سنتی به دلیل خواص ضدالتهابی، ضدمیکروبی، ضد انگلی و آرامبخش خود شناخته شده است و روغن آن نیز در سالهای اخیر برای تسکین دردهای مفصلی و عضلانی موردتوجه قرار گرفته است.
روغن اسپند واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی، اثر روغن موضعی اسپند بر ۶۰ فرد مبتلا به آرتروز زانو بررسی شد. تمامی شرکتکنندگان بین ۴۰ تا ۷۰ سال سن داشتند و تشخیص قطعی آرتروز زانو برای آنها ثبت شده بود. پس از ۴ هفته استفاده روزانه، کاهش چشمگیری در شدت درد و محدودیت عملکرد زانو گزارش شد. این بهبودی بدون هیچگونه عارضه جانبی مشاهده شد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
برای دستیابی به اثرات درمانی روغن اسپند در کاهش درد و التهاب مفاصل، استفاده منظم و مستمر به مدت حداقل چهار هفته ضروری است. در ادامه، نحوه مصرف دقیق این روغن آورده شده است.
- روزانه ۲ تا ۳ بار (تقریباً هر ۸ تا ۱۲ ساعت) از روغن اسپند روی ناحیه دردناک زانو استفاده شود.
- در هر نوبت، حدود ۱ سیسی (معادل یکچهارم قاشق چایخوری) روغن کافی است.
- ناحیه موردنظر را بهآرامی با حرکات دایرهای به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ دهید تا روغن جذب پوست شود.
- در صورت بروز حساسیت پوستی (مثل قرمزی یا خارش)، مصرف را قطع کرده و با پزشک مشورت نمایید.
روغن اکالیپتوس
روغن اکالیپتوس از برگهای بالغ درخت Eucalyptus globulus با روش تقطیر با بخار استخراج میشود. این اسانس معطر، بسته به نوع استفاده، یا بهصورت خالص برای استنشاق (رایحهدرمانی) به کار میرود یا با روغنهای پایه مانند بادام یا نارگیل ترکیب شده و بهصورت موضعی مصرف میشود.
از این روغن برای تسکین دردهای عضلانی و مفصلی، بهبود تنفس و ایجاد آرامش استفاده میشود.
هشدار ایمنی مهم: هرگز نخورید!
روغن اکالیپتوس تنها برای استفاده خارجی یا استنشاقی طراحی شده است. مصرف خوراکی آن بسیار خطرناک است. حتی مقدار کمی از این روغن (مثلاً ۳. میلیلیتر) میتواند سمی باشد و باعث علائمی مانند تهوع، استفراغ، گیجی، افت فشار، یا در موارد شدید، تشنج شود
روغن اکالیپتوس واقعاً چقدر مؤثر است؟
مطالعات علمی نشان دادهاند که روغن اکالیپتوس میتواند در کاهش زانودرد مؤثر باشد—چه در دوره نقاهت بعد از جراحی، و چه در بیماریهای مزمن مانند آرتروز و آرتریت روماتوئید.
- پس از جراحی تعویض مفصل زانو
در یک مطالعه بالینی، استنشاق روزانه روغن اکالیپتوس به مدت ۳۰ دقیقه، طی سه روز پس از جراحی، منجر به کاهش محسوس درد و کاهش فشارخون بیماران شد (منبع).
- در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید (التهاب مزمن مفاصل)
مطالعهای دیگر نشان داد که استنشاق روزانه روغن اکالیپتوس (سه بار در روز، هر بار ۵ دقیقه) در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید، از هفته سوم به بعد شدت درد را به شکل معناداری کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید (منبع).
- در بیماران مبتلا به آرتروز زانو
در یک پژوهش بالینی، مصرف موضعی روغن اکالیپتوس روی زانوی مبتلا به آرتروز، باعث کاهش حدود ۳۵٪ در شدت درد طی یک هفته شد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- مصرف موضعی (در آرتروز زانو)
روش استفاده: ۳ تا ۵ قطره روغن اکالیپتوس را در ۱ قاشق غذاخوری روغن پایه (مثل بادام یا نارگیل) رقیق کرده و روزی ۲ بار بهآرامی روی ناحیه زانو ماساژ دهید.
مدت دوره: حداقل ۷ روز و تا ۳ هفته
- مصرف استنشاقی (پس از جراحی یا در آرتریت روماتوئید)
روش استفاده: چند قطره از روغن را روی دستمال بریزید و جلوی بینی بگیرید یا در دستگاه بخور بریزید. تنفس عمیق انجام دهید.
- برای دردهای حاد (مثل پس از جراحی تعویض مفصل زانو): روزی ۱ بار به مدت ۳۰ دقیقه، به مدت ۳ روز متوالی کافی است.
- برای دردهای مزمن (مثل آرتریت روماتوئید): روزی ۲ تا ۳ بار، هر بار ۵ تا ۱۰ دقیقه استنشاق، به مدت حداقل ۳ تا ۴ هفته
نکته
- استفاده بیش از یک ماه توصیه نمیشود، مگر با تجویز پزشک، زیرا ممکن است موجب تحریک تنفسی یا بروز حساسیت شود.
- استنشاق روغن اکالیپتوس در دوزهای رایج با داروهای رایج ضددرد یا ضدالتهاب تداخلی ندارد و میتواند بهعنوان درمان مکمل استفاده شود.
روغن کندر
روغن کندر، همان اسانس معطر و غلیظی است که از صمغ درخت کندر استخراج میشود. این روغن به دلیل داشتن ترکیبات فعالی مانند اسیدهای بوسولیک، دارای خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده درد است و به همین دلیل در درمانهای مکمل برای آرتروز و دردهای مفصلی موردتوجه قرار گرفته است.
ازآنجاکه روغن کندر خالص بسیار غلیظ است، پیش از استفاده موضعی حتماً باید با یک روغن پایه مانند روغن بادام یا نارگیل رقیق شود.
روغن کندر واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه علمی روی ۷۰ بیمار مبتلا به آرتروز زانو، استفاده از روغن موضعی کندر (۳ بار در روز به مدت ۴ هفته) نتایج چشمگیری داشت.
- درد زانو تا حدود ۶۰٪ کاهش پیدا کرد
- عملکرد مفصل و توانایی حرکت زانو بیش از ۵۰٪ بهتر شد
- هیچ عارضه جانبی مهمی در طول دوره درمان گزارش نشد (منبع).
این نتایج نشان میدهد که روغن کندر میتواند بهعنوان یک گزینه طبیعی و مؤثر برای کاهش درد و بهبود حرکت در آرتروز زانو استفاده شود.
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
برای تسکین درد زانو با روغن کندر، معمولاً به مصرف منظم و حداقل ۴ هفتهای نیاز است تا اثرات آن بهخوبی دیده شود. استفاده صحیح و مداوم نقش مهمی در نتیجه درمان دارد.
- ۳ تا ۵ قطره روغن کندر را در یک قاشق غذاخوری (حدود ۱۵ میلیلیتر) از یک روغن پایه مانند روغن بادام شیرین، نارگیل یا جوجوبا رقیق کنید.
- این ترکیب را روزی ۲ تا ۳ بار روی زانو ماساژ دهید، بهویژه پس از استحمام یا گرمکردن زانو، تا جذب بهتر و اثرگذاری بیشتر داشته باشد.
روغن زنجبیل
روغن زنجبیل از ریشه گیاه زنجبیل استخراج میشود و یک روغن اسانسی است، نه یک روغن پایه. این روغن دارای خواص ضدالتهابی، ضددرد و گرمکننده است. استفاده از آن در کاهش دردهای عضلانی و مفصلی، بهبود گردش خون و تسکین گرفتگیهای عضلانی بسیار مؤثر گزارش شده است.
روغن زنجبیل بسیار غلیظ و پرقدرت است و پیش از استفاده موضعی باید حتماً با یک روغن پایه مانند روغن بادام شیرین رقیق شود.
روغن زنجبیل واقعاً چقدر مؤثر است؟
بر اساس شواهد علمی، در یک مطالعه بالینی روی ۶۸ بیمار، ماساژ زانو با روغن زنجبیل باعث کاهش قابلتوجه درد و بهبود عملکرد حرکتی در بیماران مبتلا به آرتروز زانو شد – بهویژه زمانی که این روش در کنار درمانهای دارویی معمول انجام میگرفت (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
برای بهرهمندی از خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده روغن زنجبیل، مصرف موضعی منظم آن بهصورت ماساژ توصیه میشود. معمولاً اثرات ملموس پس از حداقل ۴ تا ۵ هفته استفاده مداوم ظاهر میشوند.
- ۳ تا ۵ قطره روغن زنجبیل را در یک قاشق غذاخوری (حدود ۱۵ میلیلیتر) روغن پایه مانند بادام شیرین، نارگیل یا جوجوبا رقیق کنید.
- روزی ۲ تا ۳ بار محل درد را با این ترکیب بهآرامی ماساژ دهید.
- بهترین زمان برای ماساژ، پس از حمام یا گرمکردن موضعی ناحیه با حوله گرم است.
در یک مطالعه علمی، استفاده روزانه از کمپرس زنجبیل به مدت تنها یک هفته کاهش چشمگیر درد، خستگی و بهبود حرکت در بیماران مبتلا به آرتروز شد (منبع).
روش استفاده: زنجبیل تازه را رنده کرده، در پارچه تمیزی بپیچید و برای گرمکردن، آن را چند دقیقه روی بخار آب قرار دهید یا در کیسهای ضدآب گذاشته و در آب داغ (نه جوشان) غوطهور کنید. سپس به مدت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه روی زانو قرار دهید.
روغن شترمرغ
روغن شترمرغ از لایههای چربی زیر پوست این پرنده استخراج میشود و سرشار از اسیدهای چرب ضروری مانند امگا 3، امگا 6 و امگا 9 است. این ترکیبات به آن خاصیت ضدالتهابی، مرطوبکننده و ترمیمکننده میدهند.
استفاده موضعی از روغن شترمرغ میتواند بهعنوان درمان کمکی در کاهش درد و خشکی مفصل در بیماران مبتلا به آرتروز زانو مفید باشد – بهویژه اگر به طور منظم و در کنار سایر درمانهای پزشکی به کار رود.
روغن شترمرغ یک روغن پایه محسوب میشود و میتوان آن را مستقیماً روی پوست ماساژ داد. بااینحال، برای پوستهای حساس یا در صورت تمایل، میتوان آن را با روغنهای گیاهی دیگر ترکیب کرد.
روغن شترمرغ واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه علمی روی ۹۰ بیمار مبتلا به آرتروز زانو، استفاده موضعی از روغن شترمرغ (۲ میلیلیتر روی هر زانو، دو بار در روز به مدت ۲ ماه) موجب کاهش قابلتوجهی در شدت درد و خشکی مفصل شد.
- کاهش درد زانو: حدود ۵۰٪
- بهبود چشمگیر در کاهش خشکی و سفتی مفصل در هر دوزانو (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
برای بهرهمندی از خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده روغن شترمرغ، استفاده منظم آن توصیه میشود.
- روزی ۲ بار (صبح و شب)، حداقل به مدت ۲ ماه استفاده شود.
- هر بار حدود نصف قاشق چایخوری روغن را روی زانو بریزید و ۵ تا ۱۰ دقیقه بهآرامی ماساژ دهید.
- بهترین زمان استفاده: بعد از حمام یا گرمکردن موضع با حوله گرم.
روغن هسته بادام تلخ
روغن بادام تلخ حاوی ترکیبات فعالی مثل بنزالدهید است که خاصیت ضدالتهابی و تسکیندهنده دارد؛ ترکیباتی که در بادام شیرین یا وجود ندارند یا مقدارشان ناچیز است. این روغن از دانههای بادامی بهدست میآید که ذاتاً تلخ و حاوی مواد سمیاند و نباید بهصورت خوراکی مصرف شوند.
هشدار مهم در استفاده از روغن بادام تلخ
برای مصارف موضعی، تنها از روغن بادام تلخ تصفیهشده و دارای مجوز و استانداردهای بهداشتی استفاده کنید.
روغن بادام تلخ خام حاوی آمیگدالین است؛ مادهای که ممکن است در بدن به سیانید (یک سم قوی) تبدیل شود. حتی استفاده موضعی مکرر از روغن تصفیهنشده میتواند باعث جذب تدریجی مواد سمی از طریق پوست شود.
🟡 هنگام خرید دقت کنید روی برچسب محصول موارد زیر درج شده باشد.
- «روغن بادام تلخ تصفیهشده»
- «مناسب برای مصرف موضعی»
- «فاقد آمیگدالین یا بدون سیانید»
- داشتن مجوز از وزارت بهداشت یا نهادهای استاندارد معتبر
روغن بادام تلخ واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه علمی روی ۱۵۶ بیمار مبتلا به آرتروز زانو، استفاده موضعی از روغن بادام تلخ سه بار در روز به مدت یک ماه، باعث کاهش قابلتوجه درد و خشکی مفصل شد. اثر این روغن در کاهش درد و سفتی، مشابه ژل دیکلوفناک (داروی ضدالتهاب رایج) بود و بدون عوارض جانبی گزارش شد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- روزی ۲ بار (صبح و شب)، به مدت حداقل ۴ هفته استفاده شود.
- مقدار کمی روغن (حدود ۲ میلیلیتر) را روی زانو ماساژ دهید، ترجیحاً پس از استحمام یا گرمکردن زانو با حوله گرم.
- برای پوستهای حساس، بهتر است با روغن پایه (مثل بادام شیرین یا جوجوبا) رقیق شود.
روغن خردل (ترکیب خردل و سیر)
روغن خردل از دانههای گیاه خردل استخراج میشود و به دلیل خواص گرمکننده و ضدالتهابیاش، در طب سنتی برای تسکین درد مفاصل کاربرد زیادی دارد. این روغن یک «روغن پایه» محسوب میشود و میتوان آن را بدون نیاز به رقیقسازی مستقیماً روی پوست استفاده کرد.
روغن خردل واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی، ماساژ زانو با روغن خردل دو بار در روز به مدت ۷ روز انجام شد. تعداد سالمندانی که درد شدید زانو داشتند، بعد از ۷ روز ماساژ با روغن خردل، از ۵۲ درصد به فقط ۲ درصد کاهش یافت. این کاهش چشمگیر، اثر ضددرد و ضدالتهابی روغن خردل را بهخوبی نشان میدهد (منبع).
خردل + سیر: ترکیب قویتر؟
مطالعهای دیگر نشان داد ترکیب روغن خردل با سیر نیز در کاهش درد زانو ناشی از آرتروز مؤثر است. شرکتکنندگان به مدت ۳ هفته، روزانه یکبار زانوی خود را با روغن خردل حاوی سیر ماساژ دادند و در پایان، شدت درد آنها به طور متوسط ۳۹٪ کاهش یافت (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
ماساژ با روغن
- برای کاهش درد زانو، روزانه حدود یک قاشق چایخوری روغن خردل روی زانو مالیده و به مدت ۳۰ دقیقه ماساژ داده شود. پس از ماساژ، زانو را با پارچه گرم بپوشانید و استراحت کنید.
ماساژ با خردل و سیر
۴۰ گرم سیر خردشده تقریباً معادل ۴ قاشق غذاخوری را در حدود ۷ قاشق غذاخوری (معادل ۱۰۰ میلیلیتر) روغن خردل حرارت دهید تا مواد مؤثر سیر آزاد شود. سپس روغن را صافکرده و برای ماساژ استفاده کنید.
✅ هر روز، حدود ۱ قاشق چایخوری از این روغن را به مدت ۳۰ دقیقه روی مفصل زانو ماساژ دهید. پس از ماساژ، زانو را با پارچه گرم بپوشانید. این کار را به مدت ۲۱ روز متوالی انجام دهید.
روغن نارگیل
روغن نارگیل بکر از گوشت تازه نارگیل، بدون استفاده از حرارت یا مواد شیمیایی استخراج میشود. این روغن سرشار از اسید لوریک، آنتیاکسیدانها و ترکیبات ضدالتهابی است که در کاهش خشکی، التهاب و درد مفاصل نقش مؤثری دارد. روغن نارگیل را میتوان بهتنهایی یا بهعنوان پایهای مناسب برای ترکیب با سایر روغنهای درمانی مانند زنجبیل یا کندر استفاده کرد.
روغن نارگیل واقعاً چقدر مؤثر است؟
شواهد بالینی از اثربخشی مصرف خوراکی روغن نارگیل در کاهش درد و التهاب زانو وجود دارد (بهویژه همراه با ویتامین D3)، اما برای استفاده موضعی یا ماساژ با روغن نارگیل شواهد مستقیمی در منابع علمی در دست نیست (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
مصرف روزانه ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری روغن نارگیل بکر برای بزرگسالان سالم بیخطر در نظر گرفته میشود و میتواند بهعنوان منبع چربی در رژیم غذایی استفاده شود. بااینحال، به دلیل چربی اشباع بالا، مصرف بیش از حد آن در افراد با مشکلات قلبی یا کلسترول بالا توصیه نمیشود.
روغن رزماری
روغن رزماری از برگهای گیاه رزماری به دست میآید و جزو روغنهای اسانسی پرکاربرد در طب گیاهی است. این روغن غنی از ترکیبات مؤثر با خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و ضددرد است؛ به همین دلیل در بسیاری از منابع، از آن به عنوان گزینهای طبیعی برای تسکین درد مفاصل، بهویژه آرتروز زانو یاد میشود.
روغن نارگیل واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی روی سالمندان مبتلا به آرتروز، استفاده موضعی از پماد حاوی عصاره رزماری به مدت کوتاه، باعث کاهش معنادار شدت درد شد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- روزی دو بار (صبح و عصر)، مقدار کمی از روغن یا پماد رزماری را روی ناحیه دردناک زانو بمالید.
- با حرکات آرام و دایرهای حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه ماساژ دهید تا جذب شود.
- این روند را به مدت حداقل ۱۰ روز ادامه دهید.
روغن آرنیکا
روغن آرنیکا معمولاً با خیساندن گلهای خشکشده گیاه آرنیکا در روغنهایی مانند زیتون یا جوجوبا تهیه میشود و بهصورت موضعی برای کاهش درد، التهاب، کوفتگی و ضربدیدگی عضلات و مفاصل استفاده میشود.
این روغن آماده مصرف است و میتوان آن را مستقیماً روی پوست ماساژ داد اما استفاده در دوز مناسب و با احتیاط زیر نظر پزشک توصیه میشود.
روغن آرنیکا واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مقاله مروری سیستماتیک نشان داده شد که فرآوردههای آرنیکا، از جمله ژل، کرم یا روغن موضعی، میتوانند در کاهش درد، التهاب و ورم ناشی از آسیبهای ورزشی، جراحی یا شرایطی مانند آرتریت مؤثر باشند (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
میتوانید از ژلها، کرمها یا روغن آرنیکا برای ماساژ آرام ناحیه دردناک ۲ تا ۳ بار در روز استفاده کنید. استفاده موضعی است و از تماس با پوست آسیبدیده یا زخم باز خودداری شود. مصرف خوراکی آرنیکا توصیه نمیشود مگر در دوزهای بسیار رقیق هومئوپاتی و تحتنظر پزشک.
آووکادو
در برخی منابع عمومی، از روغن آووکادو بهعنوان روغنی ضدالتهاب برای تسکین درد زانو یاد شده، اما شواهد علمی مشخصی درباره اثربخشی آن بهتنهایی وجود ندارد. در عوض، ترکیب فراوریشده آووکادو و سویا (ASU) در مطالعات بالینی مؤثر بوده و پشتوانه علمی دارد.
آووکادو واقعاً چقدر مؤثر است؟
اکثر مطالعات علمی، روغن آووکادو را در ترکیب با روغن سویا و بهصورت مکمل استانداردشده بررسی کردهاند. این ترکیب، بهویژه در بیماران مبتلا به آرتروز زانو، باعث کاهش درد، بهبود عملکرد حرکتی و کاهش نیاز به داروهای ضدالتهاب شده است (منبع).
روغن آووکادو بهتنهایی بهندرت بررسی شده و شواهد بالینی مستقلی از اثربخشی آن در کاهش درد زانو وجود ندارد.
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
مصرف روزانه یک کپسول ASU (معمولاً حاوی 300 میلیگرم عصاره آووکادو/سویا) به مدت حداقل 3 تا 6 ماه، مصرف منظم و طولانیمدت (چند ماهه) لازم است.
نکته مهم: قبل از شروع مصرف، بهویژه اگر داروی خاصی استفاده میکنید یا بیماری مزمن دارید، با پزشک مشورت کنید.
روغن کنجد
روغن کنجد یک روغن گیاهی است که از دانههای کنجد استخراج میشود و به دلیل ترکیبات آنتیاکسیدانی (مثل سزامول و ویتامین E) و خواص ضدالتهابیاش شناخته شده است. این روغن هم بهصورت خوراکی و هم موضعی (برای ماساژ) کاربرد دارد و در برخی مطالعات، بهویژه در افراد مبتلا به آرتروز زانو، در کاهش درد، التهاب و خشکی مفصل مؤثر گزارش شده است.
روغن کنجد واقعاً چقدر موثر است؟
در یک کارآزمایی بالینی، ماساژ آروماتراپی با روغن کنجد باعث کاهش قابلتوجه درد و خشکی مفصل در بیماران مبتلا به آرتروز زانو شد. در این روش، روغن کنجد روی زانو مالیده شده و همزمان از رایحه و ترکیبات فعال آن برای اثرگذاری دوگانه (موضعی و بویایی) استفاده میشود. با اینکه اثر آن پس از چند هفته کاهش یافت، اما تا دو هفته پس از ماساژ نیز اثرات ضدالتهابی و تسکینی آن پایدار بود (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- مصرف موضعی (ماساژ)
- روزانه 1 تا 2 بار مقدار کمی روغن کنجد را روی زانو بریزید و حدود 5 تا 10 دقیقه بهآرامی ماساژ دهید.
- حداقل 2 تا 4 هفته بهصورت منظم ادامه دهید تا اثر تسکینی احساس شود.
- پس از ماساژ، زانو را با پارچهای گرم یا کمپرس گرم بپوشانید تا جذب پوست بهتر شود.
- مصرف خوراکی
روزانه میتوانید 1.5 تا 3 قاشق غذاخوری روغن کنجد خالص (حدود 20 تا 45 میلیلیتر) را به سالاد، غذاهای پخته یا سوپها اضافه کنید. بهتر است خام مصرف شود تا خواص آن حفظ گردد.
اگر داروی خاصی مصرف میکنید یا بیماری گوارشی یا کبدی دارید، قبل از مصرف خوراکی با پزشک مشورت کنید.
روغن دانه کتان
روغن کتان از دانههای گیاه کتان استخراج میشود و منبعی غنی از اسید چرب امگا ۳ است.
این روغن به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی، در سالهای اخیر بهعنوان مکملی طبیعی برای سلامت مفاصل، بهویژه در افراد مبتلا به آرتروز یا آسیبدیدگیهای زانو، موردتوجه قرار گرفته است.
روغن کتان بهصورت خوراکی (کپسول یا مایع) یا موضعی (در ترکیب با کرمها یا روغنهای ماساژ) استفاده میشود.
روغن کتان واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه انسانی، مصرف روزانه روغن کتان به مدت دو سال پس از جراحی زانو، باعث بهبود حرکت و کاهش ناپایداری مفصل شد (منبع).
همچنین، در یک پژوهش دیگر، استفاده از کرم حاوی روغن کتان روی پوست زانو، به کاهش درد و خشکی مفصل کمک کرد – و این اثر از دارونما هم بیشتر بود، بدون عوارض جدی گزارششده است (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
- برای ماساژ موضعی
کرم یا لوسیونی که حاوی روغن کتان است را روزانه ۱–۲ بار روی زانوی دردناک ماساژ دهید.
- برای مصرف خوراکی
بیشتر مطالعات مربوط به تأثیر روغن کتان بر آرتریت از طریق مصرف خوراکی با دوزهای روزانه حدود ۲–۳ گرم (یا برابر با 1 قاشق چایخوری) بودهاند. بااینحال، بهتر است پیش از شروع با یک پزشک مشورت کنید، خصوصاً اگر داروی دیگری مصرف میکنید.
روغن کریل (خوراکی)
روغن کریل از جانوران ریز دریایی شبیه میگو بنام کریل گرفته می شود که در آبهای سرد قطب جنوب زندگی میکنند. این روغن سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ و آستاکسانتین است؛ ترکیبی طبیعی با خاصیت قوی آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی.
برخلاف امگا-۳ موجود در روغن ماهی، امگا-۳ در روغن کریل به شکل فسفولیپیدی است که جذب بالاتری در بدن دارد و اثر ضدالتهابی قویتری بر بافتهای مفصلی دارد.
این روغن میتواند خشکی مفاصل را کاهش دهد (مثلاً مشکل در خموراست کردن زانو در ابتدای حرکت) و به بهبود عملکرد حرکتی مانند راهرفتن یا بالارفتن از پلهها کمک کند.
روغن کریل واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه معتبر، روغن کریل روی ۲۳۵ فرد ۴۰ تا ۶۵ ساله با آرتروز خفیف تا متوسط بررسی شد. نتایج در ماههای سوم تا ششم نشان داد.
- افرادی که روغن کریل مصرف کردند، به طور میانگین حدود ۹ درصد درد کمتری نسبت به کسانی که این روغن را مصرف نکرده بودند تجربه کردند.
- جالبتر اینکه در افرادی که التهاب بدنشان بیشتر بود، این کاهش درد حتی تا ۳۵ درصد بیشتر هم گزارش شد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
در مطالعات علمی، روغن کریل بهصورت خوراکی و در قالب کپسول مصرف شده است. دوز رایج در مطالعات برای کاهش درد و التهاب زانو به شرح زیر است.
- در افراد مبتلا به آرتروز زانو با شدت خفیف تا متوسط، ۴ کپسول یک گرمی در روز به مدت ۶ ماه بیشترین اثربخشی را داشته است (منبع).
- در موارد زانودرد خفیف (بدون آرتروز پیشرفته)، حتی مصرف ۲ گرم در روز به مدت ۳۰ روز نیز توانسته باعث کاهش معنادار درد، بهبود دامنه حرکتی و کاهش خشکی مفصل شود (منبع).
روغن کریل معمولاً همراه با غذا مصرف میشود تا جذب امگا-۳ بهتر انجام شود و احتمال دلدرد یا حالت تهوع کاهش یابد. برای مصرف دوز مناسب بهتر است با پزشک متخصص مشورت شود.
چه کسانی نباید از روغن کریل استفاده کنند؟
روغن کریل در بیشتر مطالعات ایمن و قابلتحمل گزارش شده و هیچ عارضه جدی مرتبط با آن مشاهده نشده است. در برخی افراد، دلدرد، تهوع یا اسهال خفیف ممکن است رخ دهد. البته افراد زیر نباید از این روغن استفاده کنند.
- افراد دارای آلرژی به غذاهای دریایی یا سختپوستان (مثل میگو و خرچنگ)
- کسانی که داروهای ضدانعقاد خون (مانند وارفارین) مصرف میکنند
- بیماران دارای آرتریتهای التهابی شدید (مانند روماتیسم مفصلی)
- زنان باردار یا شیرده، یا کسانی که قصد بارداری داشتند
- کسانی که جراحی یا مصرف مکملهایی مانند روغن ماهی، گلوکزامین، یا زردچوبه داشتند
روغن ماهی (خوراکی)
روغن ماهی از بافت ماهیهای چرب مانند سالمون، ساردین و ماکرل استخراج میشود و سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳، است. این ترکیبات دارای خواص ضدالتهابی قوی هستند و معمولاً بهعنوان مکمل خوراکی مصرف میشود.
روغن ماهی واقعاً چقدر مؤثر است؟
در یک مطالعه بالینی دوساله، مصرف خوراکی روغن ماهی (حاوی امگا-۳) به کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل زانو در بیماران مبتلا به آرتروز کمک کرد (منبع).
نحوه مصرف و دوره توصیهشده
مقدار مؤثر مصرف امگا-۳ برای کاهش التهاب مفاصل معمولاً بین ۲ تا ۳ گرم در روز (7 تا 10 عدد کپسول) است، اما دوز دقیق باید با توجه به نوع مکمل و شرایط فردی تنظیم شود.
پیش از شروع مصرف، حتماً باید با پزشک مشورت کنید- بهویژه اگر داروی رقیقکننده خون مانند آسپرین یا وارفارین مصرف میکنید.
روغنهایی که تأثیر غیرمستقیم برای زانو درد دارند
برخی روغنها با وجود نداشتن شواهد مستقیم در کاهش درد زانو، بهدلیل خواص ضدالتهابی، آرامبخش یا بهبوددهنده گردش خون، ممکن است بهصورت غیرمستقیم در کاهش درد مفصل مؤثر باشند. در ادامه این موارد توضیح داده شده است.
| روغن نعنا فلفلی | روغن کوسه | روغن چریش |
| روغن کافور | روغن دنبه | روغن مرزنجوش |
| روغن هلیکریسوم (روغن بیمرگ یا گل جاوید) | ||
روغن نعنا فلفلی
در یک مطالعه روی حیوانات، ترکیب روغن نعناع فلفلی و رزماری بهصورت ژل موضعی باعث کاهش درد و التهاب مفصل شد. اگرچه این نتیجه در حیوانات بهدستآمده و هنوز در انسانها بررسی نشده، اما نشان میدهد که نعناع فلفلی میتواند گزینهای طبیعی برای تسکین دردهای مفصلی باشد (منبع).
روغن چریش
روغن چریش به دلیل خواص ضدالتهابی ترکیباتش (مانند نیمبولید) میتواند التهاب مفصلی را کاهش دهد که به طور غیرمستقیم به تسکین درد زانو کمک میکند (منبع). بااینحال، فقدان کارآزماییهای بالینی مستقیم برای درد زانو، اثربخشی آن را محدود به شواهد نظری و سنتی میکند.
روغن هلیکریسوم
در ایران، روغن هلیکریسوم معمولاً با نامهای بیمرگ، گل جاوید یا گاهی بهاشتباه “همیشهبهار” (بهجای روغن Calendula) شناخته میشود. این روغن به دلیل خواص ضدالتهابی قوی (مانند کاهش نیتریک اکسید)، بهصورت غیرمستقیم ممکن است به تسکین زانودرد ناشی از التهاب، مانند آرتروز، کمک کند (منبع).
روغن دنبه
در یک مطالعه حیوانی، مصرف خوراکی چربی دنبه به مدت ۳۰ روز باعث کاهش التهاب مفصل زانو و جلوگیری از آسیب به غضروف شد (منبع).
بااینحال، این نتایج فقط در مدل حیوانی (روی موشها) به دست آمدهاند و هنوز شواهد علمی کافی درباره اثربخشی روغن دنبه در انسانها وجود ندارد؛ بنابراین برای استفاده از آن بهعنوان درمان زانودرد، باید بااحتیاط عمل کرد و منتظر نتایج تحقیقات انسانی بود.
روغن کوسه
روغن کوسه به دلیل داشتن ترکیباتی مثل آلکیلگلیسرولها و اسیدهای چرب امگا-۳ (مانند EPA)، به طور غیرمستقیم ممکن است برای زانودرد (مثل آرتروز زانو) مفید باشد، چون این ترکیبات خواص ضدالتهابی دارند و میتوانند التهاب مفصلی را کاهش دهند.
روغن مرزنجوش
تا کنون مطالعهای که به طور مستقیم اثر روغن مرزنجوش بر زانودرد را در انسان بررسی کرده باشد، گزارش نشده است. هرچند شواهد علمی حاکی از آناند که این روغن گیاهی دارای خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده است، اما اغلب این نتایج از مطالعات حیوانی یا آزمایشگاهی به دست آمدهاند، نه از پژوهشهای بالینی روی انسان.
روغن فلفل سیاه
اگرچه بهتنهایی مطالعه بالینی مستقیمی روی اثر روغن فلفل سیاه در کاهش درد زانو وجود ندارد، اما در یک مطالعه بالینی، ترکیب عصاره فلفل سیاه، زردچوبه و زنجبیل توانست بهاندازه داروی ناپروکسن باعث کاهش التهاب در بیماران مبتلا به آرتروز زانو شود. این نشان میدهد که ترکیبات فعال فلفل سیاه مانند پایپرین میتوانند اثر ضدالتهابی زردچوبه را تقویت کرده و در کاهش التهاب مفصلی نقش داشته باشند (منبع).
روغن کافور
تاکنون پژوهشی که اثر روغن کافور را بهتنهایی در کاهش زانو درد بررسی کرده باشد، منتشر نشده است. این روغن بیشتر بهصورت ترکیبی، بهویژه همراه با روغنهایی مانند خردل، بهعنوان تسکیندهنده مکمل برای دردهای مفصلی شناخته میشود (منبع). همچنین در یک مطالعه جداگانه، استفاده موضعی از روغن کافور بهمدت سه روز در زنان یائسه، باعث کاهش معنادار درد مفاصل شد و بهعنوان روشی ساده و غیر دارویی در مدیریت درد مفید گزارش شد (منبع).
روغنهای رایج برای درد زانو که پشتوانه علمی ندارند
در این بخش، به معرفی روغنهایی میپردازیم که اگرچه در میان مردم برای کاهش درد زانو رایجاند، اما شواهد علمی معتبری درباره اثربخشی آنها وجود ندارد.
| روغن زردچوبه | روغن الاغ |
| روغن کوهان شتر | روغن مار |
| روغن خراطین یا روغن کرم خاکی | |
روغن زردچوبه
شواهد علمی کافی برای کاهش درد زانو با روغن زردچوبه وجود ندارد. اما مکملهای زردچوبه یا کورکومین اثربخشی چشمگیری در کاهش درد و بهبود عملکرد زانو نشان دادهاند (منبع).
روغن الاغ
روغن الاغ برای زانودرد پشتوانه علمی ندارد و به دلیل احتمال تقلب در محصولات، استفاده از آن توصیه نمیشود. برای اطمینان، با پزشک مشورت کنید و تست حساسیت پوستی انجام دهید.
کوهان شتر
در طب سنتی از چربی کوهان شتر برای کاهش درد مفاصل استفاده میشود، اما تاکنون شواهد علمی کافی برای تأیید اثربخشی آن وجود ندارد. پژوهشها تنها به ترکیبات مغذی و ویژگیهای ایمنی بالقوه آن اشاره دارند و نه تأثیر قطعی بر کاهش درد.
روغن خراطین یا روغن کرم خاکی
تاکنون هیچ پژوهش علمی معتبری اثربخشی روغن خراطین یا روغن کرم خاکی را برای کاهش درد زانو یا درمان آرتروز تأیید نکرده است. این روغنها بیشتر در طب سنتی برای اهداف زیبایی (مثل حجمدهی موضعی) معرفی شدهاند.
روغن مار
اگرچه روغن مار اصل (از مار آبزی چینی) به دلیل امگا-3 میتواند ضدالتهاب باشد، اما مطالعات انسانی مستقیم برای زانودرد محدود است و محصولات تجاری امروزی اغلب جعلی یا بدون مار واقعی هستند.
چگونه روغنهای درمانی باکیفیت بخریم؟
اگر روغنها بهدرستی تولید و بستهبندی نشده باشند، نهتنها بیاثر، بلکه گاهی مضر هم هستند.
برخی روغنهای تقلبی یا بیکیفیت ممکن است با ترکیباتی مانند پارافین، روغنهای صنعتی، الکل یا عطرهای مصنوعی ترکیب شده باشند که میتوانند باعث تحریک پوست، التهاب یا حتی حساسیت شدید شوند.
برای اطمینان از سلامت و اثربخشی روغنهای درمانی، نکات زیر را جدی بگیرید.
به این مشخصات روی برچسب توجه کنید.
- نام دقیق گیاه (مثلاً: «Lavandula angustifolia» برای اسطوخودوس)
- قسمت استفادهشده از گیاه مشخص باشد (مثل گل، دانه، برگ)
- روش استخراج ذکر شده باشد: «فشار سرد» برای روغنهای پایه یا «تقطیر بخار» برای اسانسها
«روغنهایی که از دانه، مغز یا میوه گیاه به دست میآیند، روغن پایه هستند؛ اما اگر از گل، برگ، پوست یا چوب گیاه استخراج شوند، در دسته اسانسها (روغنهای اسانسی) قرار میگیرند.»
- عبارت «100٪ خالص» یا «pure essential oil» درج شده باشد
- تاریخ تولید و انقضا
- نام شرکت سازنده، کشور تولید و شماره مجوز بهداشتی
نوع بستهبندی باید استاندارد باشد.
- بطری شیشهای تیرهرنگ (قهوهای یا آبی) برای محافظت از نور
- درپوش ایمن و بدون نشتی
- بستهبندی کاملاً پلمبشده و دارای اطلاعات کامل باشد
از کجا بخریم.
- داروخانهها (حضوری یا آنلاین معتبر)
- فروشگاههای تخصصی سلامت با مجوز بهداشت
- برندهای رسمی و دارای تأییدیه سازمان غذا و دارو
❌ از خرید روغنهای زیر پرهیز کنید.
- روغنهای فلهای عطاری بدون بستهبندی رسمی
- روغنهای «خانگی» یا «دستساز» که هیچ استاندارد بهداشتی ندارند
- محصولاتی که فقط با عنوان “روغن طبیعی” بدون مشخصات دقیق فروخته میشوند
اصطلاحات رایج در روغنها
هنگام انتخاب و استفاده از روغنهای درمانی، ممکن است با اصطلاحاتی مانند «بکر»، «فرابکر»، «اسانس» یا «روغن پایه» روبهرو شوید. درک درست این اصطلاحات به شما کمک میکند روغن مناسبتر و اثربخشتر برای مصرف انتخاب کنید. در ادامه، این مفاهیم را به زبان ساده توضیح دادهایم.
بکر
روغن بکر به روغنی گفته میشود که بدون حرارت بالا یا مواد شیمیایی، معمولاً با روش «پرس سرد» استخراج شده باشد؛ این فرایند باعث حفظ ترکیبات مؤثر و آنتیاکسیدانها میشود.
بهجز روغن بادام تلخ و کرچک (که باید تصفیه شوند)، اغلب روغنها در صورت بکربودن برای مصرف موضعی یا درمانی مناسبترند. برچسبهایی مانند Virgin Oil, Extra Virgin,یا Cold-Pressed نشاندهنده بکربودن روغن هستند.
فرابکر
روغن فرابکر یا Extra Virgin به بالاترین درجه کیفیت روغن گفته میشود که از اولین مرحله پرس سرد و بدون هیچگونه فراوری شیمیایی یا حرارتی بهدست آمده است. این نوع روغن خالصتر، دارای عطر و طعم طبیعیتر و سرشار از ترکیبات مؤثر و آنتیاکسیدانهاست. روغن زیتون یکی از معدود روغنهایی است که استاندارد «فرابکر» برای آن تعریف و قابل تشخیص است.
اسانس
اسانس به عصاره غلیظ و معطر گیاهان گفته میشود که معمولاً از گلها، برگها، پوست یا ریشه گیاه استخراج میشود.
این روغنها بسیار غلیظ و فعال هستند و معمولاً با روش تقطیر یا پرس سرد تولید میشوند. به دلیل قدرت بالای ترکیبات آنها، باید با روغن پایه رقیق شوند و نباید مستقیماً روی پوست استفاده شوند.
روی بستهبندی این روغنها معمولاً عبارتهایی مانند Essential Oil یا 100% Pure دیده میشود که نشاندهنده خلوص و ماهیت اسانسی آنهاست.
روغن پایه
روغن پایه به روغنهای گیاهی گفته میشود که برای رقیق کردن اسانسها و افزایش جذب آنها از طریق پوست استفاده میشوند.
این روغنها بیبو یا کمبو هستند، خاصیت مرطوبکنندگی دارند و بهتنهایی نیز قابلاستفادهاند. برای مصارف درمانی موضعی یا آروماتراپی (استنشاق)، ترکیب اسانس با روغن پایه الزامی است.
روی بستهبندی معمولاً عباراتی مانند Carrier Oil یا Base Oil دیده میشود. از جمله روغنهای پایه معروف میتوان به روغن نارگیل، بادام شیرین، زیتون اشاره کرد.
سوالات متداول
بهترین روغن برای زانودرد کدام است؟
بر اساس مطالعات علمی، روغنهای سیاهدانه، زیتون و شاهدانه از مؤثرترین گزینههای طبیعی برای کاهش درد زانو هستند.
بهترین روغن حیوانی برای زانودرد کدام است؟
در میان روغنهای حیوانی، روغن شترمرغ بیشترین کاربرد و مطالعه را برای کاهش درد و التهاب مفاصل دارد.
تفاوت روغن دانه و روغن گیاهی چیست؟
روغن دانه از دانه گیاهان (مثل کنجد) و روغن گیاهی از هر قسمت گیاه (مثل زیتون یا آووکادو) گرفته میشود. کیفیت روغن، نحوه استخراج، و تداوم مصرف (اغلب با کمپرس گرم) برای اثربخشی در زانودرد کلیدی است.
آیا از حشرات برای درمان زانودرد استفاده شده است؟
بله در برخی متون سنتی از پودر خشکشده حشراتی مانند هزارپا، زالو یا کرم خاکی برای کاهش درد مفاصل استفاده شده، معمولاً بهصورت موضعی و داخل پماد. البته شواهد علمی کافی برای اثربخشی آنها در پزشکی مدرن وجود ندارد.
برای درد زانو، درمانهای موضعی مانند روغنها و پمادها مؤثرترند یا قرصها؟
اثر درمانهای موضعی مانند روغنها و پمادها بیشتر در کاهش درد سطحی و موقتی زانو مفید است، بهویژه در دردهای خفیف یا موضعی. اما در موارد درد شدید یا التهابی، قرصهایی مانند قرص غضروف زانو که برای حمایت از مفاصل طراحی شدهاند، تأثیر عمیقتری دارند و سریعتر عمل میکنند، هرچند با احتمال عوارض بیشتر.
آیا استفاده از روغن ها میتواند جایگزین عمل تعویض مفصل زانو باشد؟
استفاده از روغنهای موضعی برای تسکین زانو درد میتواند در برخی موارد مؤثر باشد، اما نمیتواند جایگزین عمل تعویض مفصل زانو شود، بهویژه در بیمارانی که دچار تخریب شدید مفصل زانو هستند.