درمان آرتروز زانو با سلول های بنیادی و پی آر پی (PRP)

درمان آرتروز زانو ابتدا با روش‌های غیرجراحی و تحت نظر متخصص ارتوپد شروع می‌شود و در صورت ناکامی، به گزینه‌های جراحی می‌رسد. با پیشرفت علم، استفاده از سلول‌های بنیادی به‌ویژه برای بازسازی غضروف آسیب‌دیده اثربخش شناخته شده است. این سلول‌ها پس از تزریق به ناحیه آسیب‌دیده، به غضروف تبدیل شده و ساختار مفصل را ترمیم می‌کنند. این درمان علاوه بر کاهش درد و التهاب، پیشرفت بیماری را کند یا متوقف می‌کند.

بهترین زمان برای درمان با سلول‌های بنیادی، مراحل اولیه آرتروز است که غضروف هنوز کاملاً از بین نرفته و سن فرد زیر 70 سال باشد. در این شرایط، نتایج درمانی معمولاً پس از دو روز نمایان می‌شود و اثرات آن 5 تا 7 سال ماندگار است.

درمان آرتروز زانو با سلول‌های بنیادی چگونه است؟

در سال‌های اخیر، استفاده از سلول‌های بنیادی برای درمان بیماری‌هایی که باعث تخریب بافت‌ها می‌شوند، به طور چشمگیری گسترش‌یافته است. در این میان تزریق سلول‌های بنیادی به ‌زانو یکی از روش‌های نوین و مؤثر در درمان آرتروز زانو شناخته شده است. هم‌چنین روش‌های درمان آرتروز با سلول‌های بنیادی و پی‌آر‌پی تنها به زانو محدود نمی‌شود و در مفاصل دیگر مانند لگن نیز کاربرد دارند.

سلول‌های بنیادی که به دلیل نداشتن نقش مشخص به «سلول‌های اولیه» معروف‌اند، مانند واحدهای پایه‌ای هستند که می‌توانند بسته به نوع اندام، به مدت طولانی به انواع مختلف سلول‌ها مانند غضروف، تاندون و عصب تبدیل و تکثیر شوند و در بازسازی و ترمیم بافت‌ها نقش مؤثری ایفا کنند.

سلول‌های بنیادی از منابع مختلفی استخراج می‌شوند، از جمله مغز استخوان، چربی بدن، بندناف، پوست و ادرار. در درمان آرتروز زانو، عمدتاً از سلول‌های بنیادی مزانشیمی استفاده می‌شود که می‌توانند از مغز استخوان یا چربی بدن بیمار به دست آیند، یا از بانک‌های سلولی تهیه شوند. این سلول‌ها به دلیل قابلیت ترمیم و بازسازی بافت‌ها، نقش مؤثرتری در بهبود شرایط مفصل دارند.

سلول‌های بنیادی پس از تزریق به زانو، با دریافت سیگنال‌های شیمیایی از ناحیه آسیب‌دیده، شروع به تکثیر کرده و به سلول‌های غضروفی تبدیل می‌شوند تا بخش‌های تخریب‌شده غضروف را ترمیم کنند. علاوه بر این، این سلول‌ها با تولید فاکتورهای رشد و مواد ضدالتهابی، باعث کاهش تورم و درد شده و از تماس مستقیم استخوان‌ها با یکدیگر جلوگیری می‌کنند. در نهایت، این فرایند موجب بهبود روان‌سازی مفصل، کاهش اصطکاک و تسکین درد می‌شود و حرکت بیمار را راحت‌تر می‌کند. انجام تمام مراحل درمان باید زیر نظر متخصص سلول‌های بنیادی صورت گیرد تا دقت تزریق و اثربخشی نهایی درمان تضمین شود.

دوره درمان با تزریق سلول‌های بنیادی معمولاً شامل سه تزریق است. یک ماه پس از تزریق اول، پزشک بر اساس علائم بالینی و معاینات، تصمیم می‌گیرد که آیا تزریق‌های بعدی لازم است یا خیر. تکمیل کامل دوره درمان از اهمیت بالایی برخوردار است تا بهترین نتایج با ماندگاری طولانی به دست آید.

تزریق سلول‌های بنیادی همراه با PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) یکی از روش‌های درمانی نویدبخش است که می‌تواند اثرات آن بین 2 تا 7 سال دوام داشته باشد. برخلاف تزریق آمپول‌هایی مانند کورتون یا اوزون که معمولاً تسکین سریع و موقتی به بیمار می‌دهد، اثر درمانی سلول‌های بنیادی طولانی‌مدت‌تر و پایدارتر است. در برخی موارد، این سلول‌ها می‌توانند با ژل هیالورونیک اسید ترکیب شوند تا علاوه بر بازسازی غضروف، روان‌سازی مفصل و کاهش اصطکاک نیز بهبود یابد و تسکین درد سریع‌تری فراهم شود.

 

تصویر بالا مربوط به بیمار مبتلا به آرتروز زانو است که درمان با تزریق سلول‌های بنیادی را دریافت کرده است. نتایج این درمان پس از ۶ ماه و ۱۲ ماه به‌وضوح قابل‌مشاهده است. این نتایج شامل بازسازی غضروف، کاهش ساییدگی استخوان‌ها، بهبود عملکرد مفصل و کاهش تورم و التهاب در ناحیه آسیب‌دیده است.

مزایای تزریق سلول‌های بنیادی همراه با پی آر پی

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تزریق سلول‌های بنیادی نه‌تنها به تسکین زانو درد کمک می‌کند، بلکه با بهبود عملکرد زانو، افزایش دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بهبود انعطاف‌پذیری، به بیماران این امکان را می‌دهد که به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند و کیفیت زندگی بهتری تجربه کنند. این روش همچنین در درمان نرمی کشکک زانو هم مؤثر است و فشار و درد ناشی از کشکک را کاهش می‌دهد.

پس از تزریق سلول‌های بنیادی، بهبودی‌های اولیه معمولاً پس از دو روز قابل‌مشاهده است و روند بهبود به‌تدریج تا ماه‌ها ادامه می‌یابد. در ادامه، موارد بهبودی به‌تفصیل شرح داده شده است.

بهترین زمان تزریق

بهترین زمان برای تزریق سلول‌های بنیادی در درمان آرتروز زانو، پیش از 70 سالگی و قبل از تخریب کامل غضروف است زیرا با افزایش سن و پیشرفت بیماری، توانایی بدن در ترمیم بافت‌ها کاهش می‌یابد. در مراحل بسیار پیشرفته که غضروف به‌طور کامل از بین رفته است، تزریق سلول‌های بنیادی و پی آر پی تأثیر چندانی نخواهد داشت و تنها گزینه درمانی جراحی تعویض مفصل زانو است. بنابراین، اقدام زودهنگام برای درمان آرتروز می‌تواند از نیاز به جراحی جلوگیری کند و نتایج بهتری به همراه داشته باشد. علاوه بر این، در مراحل اولیه آرتروز نیز مهم است که به‌موقع به تزریق سلول‌های بنیادی اقدام کنید. در ادامه، اثرگذاری تزریق سلول‌های بنیادی در مراحل پیشرفت آرتروز توضیح داده خواهد شد.

  آرتروز خفیف تا متوسط

در این مرحله از آرتروز، تخریب غضروف به‌صورت جزئی بوده و التهاب نیز در سطح پایین‌تری قرار دارد. در این شرایط، تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آر‌پی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در ترمیم غضروف آسیب‌دیده و کاهش التهاب داشته باشد. این درمان نه‌تنها موجب کاهش درد و بهبود حرکت مفصل می‌شود، بلکه می‌تواند از پیشرفت بیماری به مراحل شدیدتر جلوگیری کند. ازآنجاکه آسیب‌ها هنوز در مراحل اولیه قرار دارند، به‌احتمال زیاد به تعداد کمتری جلسه درمان نیاز خواهد بود که این امر منجر به کاهش هزینه‌های درمانی نیز می‌گردد؛ بنابراین، این مرحله بهترین زمان برای انجام تزریق‌ها به شمار می‌آید تا از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری شود.

آرتروز متوسط تا شدید

در مراحل پیشرفته‌تر آرتروز زانو، تخریب غضروف بیشتر شده و نواحی استخوانی به یکدیگر ساییده می‌شوند که ممکن است منجر به تشکیل خارهای استخوانی گردد. در این شرایط، هنوز تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آر‌پی می‌تواند مفید باشد، اما به دلیل التهاب و تورم شدید مفصل، تأثیر درمان بلافاصله قابل‌مشاهده نخواهد بود. به همین دلیل، پزشک ممکن است ابتدا پیشنهاد کند که التهاب مفصل با استفاده از داروهای ضدالتهابی یا روش‌های دیگر کاهش یابد تا شرایط مناسب‌تری برای تزریق فراهم شود.

پس از کاهش التهاب، تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آر‌پی می‌تواند به ترمیم غضروف آسیب‌دیده و بهبود عملکرد مفصل کمک کند. بااین‌حال، در برخی موارد، اگر پس از تزریق هنوز درد در ناحیه زانو احساس شود، این درد ممکن است به دلیل وجود خارهای استخوانی باشد که با تزریق سلول‌های بنیادی از بین نمی‌روند. در این شرایط، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد برای کاهش درد از روش‌هایی مانند بلاک عصبی استفاده کند. بلاک عصبی در سه ناحیه اعصاب ژنیکولار تحت هدایت سونوگرافی یا فلوروسکوپی انجام می‌شود.

علاوه بر این، در صورتی که درد ناشی از بافت نرم یا دردهای ارجاعی از ناحیه کمر باشد، پزشک ممکن است از درمان‌های دارویی و فیزیوتراپی بهره بگیرد. در این مرحله از بیماری، اگر هر دو زانو دچار آرتروز شده باشند، تزریق هم‌زمان سلول‌های بنیادی و پی‌آر‌پی به هر دو زانو نیز امکان‌پذیر است.

آمادگی قبل از تزریق

آمادگی قبلی برای تزریق سلول‌های بنیادی و PRP نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد. این آمادگی کمک می‌کند تا فرایند درمان به طور مؤثرتر و بهینه‌تری انجام شده و نتایج بهبودی به حداکثر میزان خود برسد. در ادامه مواردی که باید قبل از تزریق در نظر گرفته شود، به‌تفصیل توضیح داده شده است.

مراحل تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آرپی به زانو

برای انجام تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آرپی، بیمار باید حداقل دو ساعت قبل از تزریق به کلینیک مراجعه کند. این زمان برای انجام مراحل ضروری آماده‌سازی شامل برداشت پی‌آرپی، تهیه مواد درمانی و بررسی وضعیت بیمار اختصاص می‌یابد. باتوجه‌به شرایط فردی هر بیمار و دستور پزشک، فرایند تزریق ممکن است با تغییرات جزئی همراه باشد، اما به‌طورکلی شامل مراحل مشخص و منظمی است که در ادامه به‌تفصیل شرح داده می‌شود.

1.  آسپیرات (تخلیه مایع مفصلی)

آسپیرات یا تخلیه مایع مفصلی اولین مرحله در فرایند تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آرپی است. در این مرحله، پزشک با استفاده از یک سوزن خاص، مایع اضافی یا خون تجمع یافته در مفصل زانو را که معمولاً به دلیل التهاب و آرتروز تجمع کرده است، خارج می‌کند. این مایع می‌تواند شامل مایع سینوویال باشد که نقش کاهش اصطکاک در مفصل را دارد. تخلیه این مایع اضافی باعث کاهش فشار و التهاب در مفصل می‌شود و فضای کافی برای تزریق مواد درمانی مانند سلول‌های بنیادی و پی‌آرپی فراهم می‌کند. این مرحله به آماده‌سازی مفصل برای دریافت مواد درمانی کمک کرده و می‌تواند تأثیر درمان را افزایش دهد.

2. استخراج پی‌آرپی (پلاسمای غنی از پلاکت)

 

در مرحله آماده‌سازی پی‌آرپی، ابتدا خون از بیمار گرفته می‌شود و سپس در دستگاه سانتریفیوژ قرار می‌گیرد تا پلاکت‌ها و عوامل رشد از سایر اجزای خون جدا شوند. این فرایند معمولاً 30 تا 45 دقیقه طول می‌کشد و پلاسمای غنی از پلاکت (پی‌آرپی) آماده تزریق به مفصل می‌شود.

3. ترکیب پی‌آرپی، سلول‌های بنیادی و اگزوزوم

سلول‌های بنیادی (تهیه‌شده از بانک سلولی) همراه با پی‌آرپی استخراج‌شده از خون بیمار  و اگزوزوم (که از بانک سلولی نیز تهیه شده) ترکیب می‌شوند و به‌صورت یک کوکتل برای تزریق به زانو به طور آماده می‌شوند.

4. تزریق به ناحیه زانو

در مرحله تزریق، پزشک با استفاده از اولتراسوند برای هدایت دقیق سوزن به ناحیه آسیب‌دیده زانو، فرایند تزریق را انجام می‌دهد. استفاده از اولتراسوند به پزشک این امکان را می‌دهد که محل دقیق تزریق را مشاهده و کنترل کند، به‌ویژه زمانی که تزریق به نواحی حساس یا عمیق‌تر از مفصل انجام می‌شود. این تزریق نسبت به تزریق های بلایند، دیدی داینامیک و کامل‌تر از محل تزریق فراهم می‌کند.

زمان تزریق سلول‌های بنیادی و پی آر پی معمولاً حدود 20 تا 30 دقیقه طول می‌کشد و پس از آن، بیمار ممکن است برای مدتی تحت نظارت پزشک قرار گیرد تا مطمئن شود همه چیز به درستی انجام شده است. پس از پایان تزریق، بیمار معمولاً نیاز به استراحت کوتاه در کلینیک خواهد داشت و سپس می‌تواند به خانه برود.

هزینه تزریق سلول‌های بنیادی و پی آر پی در درمان آرتروز زانو

هزینه تزریق پی‌ آر پی و سلول‌های بنیادی برای درمان آرتروز زانو می‌تواند متغیر باشد و بسته به عوامل زیر تغییر کند.

1. گستردگی آسیب و حجم سلول‌های بنیادی استفاده شده: هرچه گستردگی آسیب بیشتر باشد، نیاز به حجم بیشتری از سلول‌های بنیادی برای درمان وجود دارد تا تاثیر درمان به بهترین شکل ممکن حاصل شود.
2. بانک سلولی انتخابی برای تهیه سلول‌های بنیادی: نوع بانک سلولی تأثیر زیادی بر هزینه درمان دارد. پزشک بر اساس شرایط بیمار و نیاز درمانی، تصمیم می‌گیرد که سلول‌های بنیادی از کدام بانک سلولی تهیه شوند. این انتخاب ممکن است بر قیمت نهایی درمان تأثیر بگذارد.
3. تعداد جلسات درمان: در برخی از موارد آرتروز، ممکن است بیش از یک جلسه درمانی مورد نیاز باشد. برای مثال، بسته به شدت آسیب، بیمار ممکن است به 2 تا 3 جلسه پی‌آرپی یا تزریق سلول‌های بنیادی نیاز داشته باشد که هزینه درمان را افزایش می‌دهد.

هزینه تزریق سلول‌های بنیادی و پی آر پی در کلینیک دکتر گوهری در سال 1403 به طور متوسط حدود 12 تا 15 میلیون است.

دوره نقاهت و پیگیری درمان پس از تزریق سلول‌های بنیادی

دوره نقاهت پس از تزریق سلول‌های بنیادی برای درمان آرتروز زانو معمولاً از چند روز تا چند هفته طول می‌کشد و به واکنش بدن شما، شدت آرتروز و عوامل فردی بستگی دارد. در این دوره، طبیعی است که بدن به تزریق واکنش نشان دهد و تورم به وجود بیاید.

نتایج نهایی درمان معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته پس از تزریق مشاهده می‌شود، بنابراین باید صبور باشید و به‌تدریج انتظار بهبودی داشته باشید. در ادامه یک برنامه کلی برای دوره نقاهت پس از تزریق آورده‌ شده است تا بتوانید به‌راحتی آن را دنبال کنید.

۲ تا 3 روز اول
– استراحت کافی: انجام کارهای روزمره مجاز است، اما از ایستادن طولانی یا راه‌رفتن زیاد خودداری کنید. – پانسمان: محل تزریق معمولاً پانسمان می‌شود. اگر پانسمان خیس یا آلوده شد، باید آن را تعویض کنید. برداشتن پانسمان پس از پایان روز دوم مجاز است. – یخ‌گذاری: برای کاهش تورم از یخ استفاده کنید (۱۵-۲۰ دقیقه، چند بار در روز). – بالا نگه‌داشتن زانو: زانو را هنگام نشستن یا خوابیدن روی چند بالش قرار دهید تا تورم کاهش یابد. – استفاده از توالت‌فرنگی به‌جای توالت ایرانی – پرهیز از خم و راست کردن زانو
4 تا ۷ روز اول
– پایان تورم اولیه: تورم باید شروع به کاهش کند، اما ممکن است کمی باقی بماند. – پایش علائم: هرگونه درد شدید، تب، افزایش تورم یا قرمزی غیرطبیعی را گزارش دهید. – ورزش‌های کم‌فشار: می‌توانید ورزش‌های کم‌فشار مانند پیاده‌روی سبک (حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه) یا دوچرخه‌سواری ثابت (با مقاومت کم) را شروع کنید.
هفته دوم تا چهارم
– شروع فیزیوتراپی ملایم: از هفته دوم به بعد، فیزیوتراپی معمولاً شروع می‌شود. این شامل تمرینات کششی ملایم و تقویتی برای تقویت عضلات اطراف زانو است. – افزایش فعالیت‌ها: پیاده‌روی و ورزش‌های کم‌فشار می‌توانند به‌تدریج طولانی‌تر شوند. شما می‌توانید تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی کنید. – ورزش‌های آبی: شنا یا ورزش در آب می‌تواند گزینه‌های خوبی برای تقویت عضلات بدون فشار زیاد به زانو باشند. – شروع مصرف مجدد مکمل‌هایی که قبل از درمان قطع کرده بودند.
هفته چهارم تا ششم
– کاهش درد و تورم: اگر تورم به طور کامل برطرف نشده است، معمولاً این دوره به پایان می‌رسد و در بیشتر موارد درد و تورم به طور قابل‌توجهی کاهش می‌یابد. – تمرینات تقویتی: تمرینات تقویتی عضلات چهارسر ران، همسترینگ و ساق پا شروع می‌شود. – ورزش‌های متوسط: اگر پزشک شما تأیید کند و وضعیت زانو بهبود یابد، می‌توانید به‌تدریج فعالیت‌های بیشتری را آغاز کنید. این شامل دوچرخه‌سواری با مقاومت بیشتر، تمرینات تقویتی شدیدتر برای عضلات اطراف زانو و افزایش مدت‌زمان پیاده‌روی است. – پرهیز از ورزش‌های پرخطر مانند دویدن سریع، پریدن یا ورزش‌های پیچشی (مانند فوتبال یا بسکتبال)
پس از 6 هفته
– بازگشت به فعالیت‌های معمولی: معمولاً از این زمان به بعد می‌توانید به‌تدریج به فعالیت‌های معمول خود بازگردید، به شرطی که هیچ‌گونه درد شدید یا تورم مداوم نداشته باشید. – ورزش‌های با فشار کمی بیشتر: می‌توانید ورزش‌های با شدت کمی بیشتر مانند دویدن آرام یا تمرینات تقویتی بیشتر را انجام دهید. – پیشگیری از آسیب‌های بعدی: فیزیوتراپی ادامه می‌یابد تا عضلات اطراف زانو تقویت شوند و از بروز مشکلات جدید جلوگیری شود.

پیشگیری از عوارض احتمالی تزریق سلول‌های بنیادی و پی آر پی

مطالعات نشان داده‌اند تزریق سلول‌های بنیادی روشی ایمن محسوب می‌شود و هیچ عارضه جانبی جدی در طول حداکثر 4 سال پیگیری گزارش نشده است. با این حال ممکن است برخی عوامل محیطی منجر به عوارضی شود که معمولاً نادر و خفیف هستند. این عوارض شامل عفونت، واکنش‌های التهابی شدید، درد و تورم در محل تزریق و واکنش‌های آلرژیک می‌شود. برای پیشگیری از این عوارض پزشک باید موارد زیر را رعایت کند.

• تزریق‌ سلول‌های بنیادی و پی آر پی تحت شرایط دقیق و در محیط استریل
• رعایت پروتکل‌های استاندارد در فرایند آماده‌سازی پی آر پی و سلول‌های بنیادی از بدن بیمار ( در صورت استفاده از بافت خود بیمار)
• تهیه سلول‌های بنیادی و اگزوزم‌‌های با کیفیت بالا از بانک‌های سلولی معتبر برای کاهش احتمال پس‌زدگی

 

در کلینیک دکتر گوهری، سلول‌های بنیادی تنها از بانک‌های سلولی معتبر و دارای مجوز تهیه می‌شوند. تمامی فرآیندها تحت نظارت دقیق پزشک قرار دارد و هیچ گونه عوارض جانبی گزارش نشده است.

 

ممنوعیت تزریق سلول‌های بنیادی و پی‌آرپی برای برخی افراد

تزریق سلول‌های بنیادی و PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) برای درمان آرتروز زانو برای برخی افراد ممکن است مناسب نباشد. گروه‌های زیر معمولاً ممنوعیت دارند.

 

سؤالات متداول

آیا پزشک بعد از تزریق سلول‌های بنیادی به زانو، مکمل های دارویی و غضروف ساز تجویز می‌کند؟

پزشک ممکن است بر اساس وضعیت شما و نیاز درمانی، مکمل‌های دارویی و غضروف‌ساز مانند گلوکزامین یا کلاژن را تجویز کند. مصرف این مکمل‌ها باید تحت‌نظر پزشک و طبق تجویز او باشد.

آیا بعد از سلول‌درمانی آرتروز زانو باید رژیم غذایی خاصی رعایت شود؟

بعد از سلول‌درمانی آرتروز زانو رعایت رژیم غذایی غنی از مواد ضدالتهابی، امگا-۳، ویتامین D و کلاژن می‌تواند به بهبود فرایند ترمیم کمک کند. مصرف غذاهای حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها و حفظ هیدراسیون بدن نیز مفید است.

آیا بیمه هزینه‌های سلول‌درمانی زانو را پوشش می‌دهد؟

این بستگی به نوع بیمه و قوانین آن دارد. در بسیاری از موارد، درمان‌های سلول‌درمانی تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرند، مگر در شرایط خاص یا با ارجاع پزشک.

آیا کسانی که جراحی مفصل انجام داده‌اند، می‌توانند از تزریق سلول‌های بنیادی بهره‌مند شوند؟

بله، در مواردی که هدف از درمان پس از جراحی، بهبود بورس‌ها و بافت‌های نرم اطراف زانو باشد، تزریق سلول‌های بنیادی می‌تواند مؤثر باشد؛ اما در صورت انجام جراحی تعویض مفصل، این روش درمانی فاقد کاربرد است.

آیا افرادی که سلول‌درمانی زانو انجام می‌دهند باید از کفش‌های طبی استفاده کنند؟

استفاده از کفش‌های طبی می‌تواند به کاهش فشار و فشار اضافی بر زانو کمک کند، به‌ویژه در دوران نقاهت. مشاوره با پزشک برای انتخاب کفش مناسب می‌تواند به بهبود روند درمان و راحتی بیشتر کمک کند.