در ارتوکینتراپی خون بیمار گرفته شده و پس از پردازش در شرایط خاص، سرمی غنی از پروتئینهای ضدالتهابی تهیه میشود. این سرم با هدف کاهش التهاب، تسکین درد و کند کردن روند تخریب غضروف به مفصل یا بافت آسیبدیده تزریق میشود. ارتوکین معمولاً در بیمارانی تجویز میشود که دچار آرتروز خفیف تا متوسط، التهاب مزمن مفصل یا آسیبهای تاندون و رباط هستند. تأثیر آن در کوتاهمدت بهصورت کاهش درد و التهاب طی چند هفته و در بلندمدت بهصورت بهبود عملکرد و افزایش کیفیت زندگی برای چند ماه تا حتی چند سال بروز میکند. روش انجام درمان بهطور کلی سرپایی است و پس از آمادهسازی سرم، تزریق تحت هدایت سونوگرافی یا فلوروسکوپی در محل مورد نظر انجام میشود. پس از تزریق، انجام تمرینات و جلسات بازتوانی در مرکز فیزیوتراپی به بیمار کمک میکند تا دامنه حرکتی بهبود یافته و عضلات اطراف مفصل تقویت شوند، که این امر اثر درمانی ارتوکین را پایدارتر میکند.
ارتوکین تراپی چیست؟
مراحل انجام ارتوکینتراپی
ارتوکینتراپی (Orthokine Therapy) واژهای است که از دو بخش «ارتو» به معنای استخوان و مفصل و «کین» به معنای حرکت گرفته شده و در مجموع به معنای «حرکت درست یا سالم» است. این روش یک درمان بیولوژیک غیرجراحی است که با استفاده از خون خود فرد، برای کاهش التهاب و درد مفاصل و بهبود حرکت آنها بهکار میرود.
در ارتوکینتراپی، ابتدا خون بیمار گرفته میشود و پس از پردازش ویژه، سرمی سرشار از مواد ضدالتهابی به دست میآید. این سرم سپس به مفصل یا بافت آسیبدیده تزریق میشود تا التهاب کاهش یافته و عملکرد مفصل بهتر شود. کل فرایند سرپایی بوده و معمولاً بدون نیاز به بیهوشی یا جراحی انجام میشود.
بسیاری از بیماران ارتوکین را با روشهایی مانند پیآرپی (PRP) یا سلولدرمانی اشتباه میگیرند، زیرا هر سه بر پایه خون یا فرآوردههای زیستی بدن انجام میشوند، اما در واقع مکانیسمهای متفاوتی دارند. پیآرپی بر فاکتورهای رشد پلاکت خون تمرکز دارد و سلولدرمانی به بازسازی مستقیم بافت از طریق سلولها میپردازد، ارتوکین بر مهار التهاب با افزایش پروتئینهای ضدالتهابی تکیه دارد. به همین دلیل بیشتر نقش آن در کاهش درد و التهاب پایدار است تا بازسازی کامل بافت.
تفاوتهای کلیدی ارتوکین، پیآرپی (PRP) و سلولدرمانی
ارتوکین تراپی (Orthokine)
این روش بر مهار التهاب تمرکز دارد؛ با افزایش غلظت پروتئینهای ضدالتهابی طبیعی بدن (مثل IL-1Ra) جلوی فرآیندهای التهابی در مفصل گرفته میشود.
پیآرپی (PRP)
پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) حاوی فاکتورهای رشد است که پس از تزریق، فرایندهای ترمیم و بازسازی بافت را تحریک میکنند.
سلولدرمانی
استفاده از سلولهای بنیادی یا سلولهای بازسازیکننده برای تبدیل یا پشتیبانی از بافتهای آسیبدیده مانند غضروف.
ارتوکینتراپی برای درمان چه عارضهای مناسب است؟
ارتوکینتراپی بیشتر برای افرادی مناسب است که از آرتروز خفیف تا متوسط مفاصل (مثل زانو، لگن، شانه یا مچ)، دردهای مزمن ستون فقرات با منشأ التهابی، یا مشکلات بافت نرم مانند تاندینوپاتیهای مزمن و آسیبهای رباطی رنج میبرند (منبع ۱، منبع ۲). همچنین برای کسانی که پس از آسیب یا جراحی دچار التهاب طولانیمدت شدهاند یا افرادی که نمیخواهند یا نمیتوانند جراحی انجام دهند، یک گزینه درمانی مؤثر و کمتهاجمی محسوب میشود.
عارضههایی که ارتوکینتراپی روی درمان یا کاهش علائم ناشی از آنها موثر است در ادامه آورده شده است. برای خواندن اطلاعات بیشتر روی عارضه مورد نظر کلیک کنید:
کاهش درد و التهاب؛ کند کردن تخریب غضروف
بهبود راهرفتن و کاهش درد حرکتی
افزایش دامنه حرکت و کاهش درد
بهبود درد فعالیتی و عملکرد روزمره
کاهش التهاب و اسپاسم در دردهای مزمن
درد محوری و خشکی کمر با فعالیت
مانند آرنج تنیسبازان یا آشیل؛ کاهش التهاب و تسهیل ترمیم
کاهش التهاب پس از آسیب یا جراحی رباط/مینیسک
کنترل التهاب طولانیمدت و کمک به بازگشت سریعتر
گزینه غیرجراحی برای بیماران غیرکاندید یا بیمیل به جراحی
با اینکه ارتوکینتراپی یک روش ایمن و کمعارضه است، در بعضی افراد توصیه نمیشود یا باید با احتیاط انجام شود:
- افراد با عفونت فعال (سیستمیک یا در محل تزریق)
- بیماران مبتلا به بیماریهای انعقادی کنترلنشده یا مصرفکنندگان داروهای ضدانعقاد قوی بدون امکان تنظیم
- کسانی که دچار کمخونی شدید یا اختلالات خونی هستند
- بیماران با بیماریهای خودایمنی فعال و کنترلنشده (مثل لوپوس یا روماتیسم در فاز حاد و فعال)
- افرادی که سیستم ایمنی بسیار ضعیف دارند (مثل بیماران تحت شیمیدرمانی یا پیوند)
- کسانی که انتظار بازسازی کامل بافت در آرتروز شدید و تخریب پیشرفته مفصل دارند (در این موارد درمان معمولاً کارایی محدودی دارد و جراحی توصیه میشود، مگر اینکه توانایی انجام جراحی وجود نداشته باشد)
آرتروز زانو
تزریق ارتوکین تحت هدایت سونوگرافی درون زانو
ارتوکینتراپی بیشتر برای بیماران مبتلا به آرتروز زانو در مراحل خفیف تا متوسط توصیه میشود؛ یعنی زمانی که درد و خشکی مفصل وجود دارد اما هنوز تخریب کامل غضروف رخ نداده و بیمار در مراحل انتهایی بیماری یا کاندید تعویض مفصل نیست (منبع). همچنین در افرادی که به دارودرمانی یا فیزیوتراپی پاسخ کافی ندادهاند و به دنبال گزینهای کمتهاجمی برای کنترل درد و بهبود عملکرد زانو هستند، تجویز میشود.
برای تزریق ارتوکین در آرتروز زانو، بیمار نیازی به آمادگی خاصی جز قطع داروهای ضدالتهاب ندارد. تزریق بهطور مستقیم داخل فضای مفصلی زانو (intra-articular) انجام میشود و حجم معمول بین ۲ تا ۴ میلیلیتر است. برای دقت بیشتر، اغلب از سونوگرافی استفاده میشود تا سرم دقیقاً به داخل مفصل هدایت شود.
اثر درمانی معمولاً از ۲ تا ۶ هفته پس از شروع جلسات تزریق ظاهر میشود و بسته به شدت آرتروز و شرایط بیمار میتواند بین ۶ ماه تا ۲ سال ماندگاری داشته باشد (منبع).
مقایسه روشهای درمان آرتروز زانو
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار IL-1 با IL-1Ra
طول اثر: ۶ ماه تا ۲ سال
مزایا: اثر طولانیتر، بدون عارضه تخریبی، بیولوژیک
محدودیتها: هزینه بالاتر، نیاز به تجهیزات خاص
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب قوی ولی موقت
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: اثر سریع، کاهش التهاب حاد
محدودیتها: تخریب احتمالی غضروف در مصرف مکرر، کوتاهمدت
تزریق هیالورونیک اسید (ژل زانو)
مکانیسم: افزایش لغزندگی مفصل
طول اثر: ۳ تا ۶ ماه
مزایا: بهبود حرکت، کاهش درد
محدودیتها: اثر متغیر، پاسخ ضعیف در مراحل پیشرفته
PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: تحریک بازسازی نسبی
محدودیتها: التهاب اولیه بیشتر، شواهد متناقض
سلولهای بنیادی
مکانیسم: بازسازی بافتی بالقوه
طول اثر: ۱ سال یا بیشتر (متغیر)
مزایا: پتانسیل بازسازی بالا
محدودیتها: پرهزینه، نیاز به تخصص پیشرفته، شواهد محدود
آرتروز لگن
تصویر تزریق دقیق آرتروز لگن تحت هدایت سونوگرافی
ارتوکینتراپی برای بیمارانی با آرتروز لگن در مراحل متوسط و حتی شدید کاربرد دارد؛ یعنی زمانی که درد لگن و کشالهران هنگام راهرفتن یا نشستن طولانی وجود دارد. در افرادی که کاندید تعویض مفصل نیستند (به دلیل سن پایین، شرایط زمینهای یا تمایل شخصی به پرهیز از جراحی) و یا با دارو و فیزیوتراپی تسکین کافی پیدا نکردهاند، این روش پیشنهاد میشود.
ارتوکین تراپی آرتروز لگن میتوان نتایج زیر را به همراه داشته باشد:
- التهاب و تورم مفصل لگن را کاهش میدهد
- درد حرکتی (بهویژه هنگام ایستادن یا نشستن طولانی) را کم میکند
- کیفیت زندگی و توانایی راهرفتن را بهبود میبخشد
- پیشرفت بیماری را کندتر میکند
بهدلیل عمق مفصل لگن، آمادگی بیمار کمی بیشتر است و معمولاً توصیه به ناشتا بودن ۴ تا ۶ ساعت قبل (بهدلیل احتمال تزریق بیحسی و آرامبخش) میشود. تزریق با حجم ۲ تا ۴ میلیلیتر داخل مفصل لگن انجام میشود و تقریباً همیشه به فلوروسکوپی یا سونوگرافی دقیق نیاز دارد، زیرا ورود سوزن به مفصل لگن بدون هدایت تصویری دشوار است.
اثر درمانی معمولاً از ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق شروع شده و میتواند بین ۶ ماه تا ۱۸ ماه ماندگاری داشته باشد.
علاوه بر ارتوکین، ترکیب سلولهای بنیادی و PRP نیز بهعنوان یک روش نوین و مؤثر برای بازسازی غضروف و ترمیم بافتهای آسیبدیده مفصل لگن در نظر گرفته میشود و میتواند درد، التهاب و محدودیت حرکت را کاهش دهد.
مقایسه روشهای تزریقی درمان آرتروز لگن
ارتوکین تراپی
مکانیسم: افزایش IL-1Ra، مهار التهاب
طول اثر: ۶ تا ۱۸ ماه
مزایا: پایدارتر از کورتون، بیولوژیک و بدون آسیب به غضروف
محدودیتها: هزینه بالا، نیاز به تجهیزات ویژه
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب سریع
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: تسکین فوری درد
محدودیتها: اثر کوتاه، خطر آسیب به غضروف در تکرار
هیالورونیک اسید
مکانیسم: بهبود لغزندگی مفصل
طول اثر: ۳ تا ۶ ماه
مزایا: کاهش خشکی مفصل
محدودیتها: شواهد کمتر قوی برای لگن نسبت به زانو
PRP
مکانیسم: فاکتورهای رشد و تحریک ترمیم
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: کمک به بازسازی نسبی
محدودیتها: التهاب اولیه، پاسخ متغیر
سلولهای بنیادی
مکانیسم: پتانسیل بازسازی غضروف
طول اثر: ۱ سال یا بیشتر
مزایا: رویکرد بازسازی بافتی
محدودیتها: بسیار پرهزینه، نیاز به تخصص پیشرفته، شواهد محدود
آرتروز شانه
تصویر تزریق ارتوکین به شانه تحت هدایت سونوگرافی
ارتوکینتراپی در آرتروز شانه خفیف تا متوسط کاربرد دارد؛ یعنی وقتی بیمار دچار درد مداوم در حرکات شانه (مثل بالا بردن دست، پوشیدن لباس یا خوابیدن روی شانه) شده، اما هنوز تخریب کامل مفصل رخ نداده است. این روش بیشتر به بیمارانی پیشنهاد میشود که با دارو، فیزیوتراپی یا تزریقهای ساده بهبود کافی پیدا نکردهاند و در عین حال کاندید جراحی تعویض مفصل شانه نیستند یا تمایلی به آن ندارند.
نتیجه این تزریق در شانه ممکن است شامل موارد زیر شود:
- کاهش درد هنگام حرکات روزمره (مثل رساندن دست به پشت یا بالای سر)
- بهبود دامنه حرکتی مفصل شانه
- کاهش التهاب و خشکی مفصل
- کند شدن پیشرفت تخریب غضروف
در آرتروز شانه، تزریق به فضای مفصل گلنوهومرال یا آکرومیوکلاویکولار بسته به محل آسیب انجام میشود. آمادگی خاصی نیاز نیست جز پرهیز از فعالیت سنگین در روز تزریق. حجم تزریق حدود ۱ تا ۲ میلیلیتر است و معمولاً با هدایت سونوگرافی انجام میشود تا دقت ورود به مفصل افزایش یابد.
اثر درمانی معمولاً از ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق شروع میشود و بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه ماندگاری دارد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای تزریقی درمان آرتروز شانه
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار التهاب با IL-1Ra
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: بهبود درد و حرکت، اثر پایدارتر از کورتون
محدودیتها: هزینه بالا، نیاز به تجهیزات مخصوص
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب قوی و سریع
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: کاهش فوری درد
محدودیتها: اثر کوتاه، تخریب غضروف و تاندون در مصرف مکرر
هیالورونیک اسید
مکانیسم: بهبود لغزندگی مفصل
طول اثر: ۳ تا ۶ ماه
مزایا: کمک به کاهش خشکی
محدودیتها: شواهد علمی محدودتر برای شانه نسبت به زانو
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی بافت
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: کمک به بازسازی نسبی بافت
محدودیتها: التهاب اولیه بیشتر، نتایج متغیر
سلولهای بنیادی
مکانیسم: پتانسیل بازسازی بافتی
طول اثر: بیش از ۱ سال (متغیر)
مزایا: امکان بازسازی محدود غضروف
محدودیتها: هزینه بسیار بالا، نیاز به مراکز فوق تخصصی، شواهد محدود
آرتروز مچ دست یا پا
ارتوکینتراپی برای بیمارانی که دچار آرتروز خفیف تا متوسط در مفاصل کوچکتر مثل مچ دست یا مچ پا هستند کاربرد دارد؛ یعنی زمانی که فرد با درد مزمن در فعالیتهای روزانه (مثل نوشتن، بستن دکمهها، پیادهروی طولانی یا بالا و پایین رفتن از پلهها) مواجه است، اما هنوز تخریب کامل مفصل و ناتوانی شدید رخ نداده. این روش معمولاً زمانی پیشنهاد میشود که داروهای خوراکی و فیزیوتراپی نتیجه کافی ندادهاند و بیمار به دنبال گزینهای کمتهاجمی و غیرجراحی است.
با تزریق سرم غنیشده حاوی IL-1Ra، مسیرهای التهابی که عامل درد و تخریب تدریجی غضروف هستند مهار میشوند. در نتیجه:
- کاهش درد هنگام فعالیتهای روزمره (مثل گرفتن یا فشار آوردن با دست، یا راه رفتن طولانی)
- کاهش التهاب و تورم مفصل کوچک
- بهبود دامنه حرکتی و عملکرد ظریف دست یا پا
- کند شدن روند پیشرفت آرتروز
بهدلیل کوچک بودن این مفاصل، تزریق با حجم کمتر (۰.۵ تا ۱.۵ میلیلیتر) انجام میشود. آمادگی خاصی لازم نیست جز شستوشوی کامل محل. در بیشتر موارد از سونوگرافی برای هدایت سوزن استفاده میشود، زیرا ورود مستقیم به فضای مفصلهای کوچک بدون تصویربرداری دشوار است.
اثر درمانی معمولاً از ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق شروع میشود و در این مفاصل کوچک، بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه ماندگاری دارد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای تزریقی درمان آرتروز مچ دست یا پا
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار IL-1، کاهش التهاب پایدار
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: اثر طولانیتر نسبت به کورتون، ایمن و بیولوژیک
محدودیتها: هزینه بالاتر، نیاز به تجهیزات خاص
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب سریع
طول اثر: ۴ تا ۶ هفته
مزایا: تسکین فوری درد
محدودیتها: اثر کوتاه، احتمال آسیب به غضروف در مصرف مکرر
هیالورونیک اسید
مکانیسم: بهبود لغزندگی مفصل
طول اثر: ۳ تا ۶ ماه
مزایا: کاهش خشکی و سفتی
محدودیتها: شواهد محدودتر برای مفاصل کوچک
PRP
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی بافت
طول اثر: ۶ تا ۹ ماه
مزایا: کمک به ترمیم جزئی بافت
محدودیتها: التهاب اولیه، نتایج متغیر در مچ
سلولهای بنیادی
مکانیسم: بازسازی بالقوه بافتی
طول اثر: بیش از ۱ سال (متغیر)
مزایا: پتانسیل بازسازی بیشتر
محدودیتها: پرهزینه، شواهد علمی کمتر در مچ
التهاب مفاصل فاست کمر یا گردن
ارتوکینتراپی برای بیمارانی مناسب است که دچار درد مزمن ستون فقرات با منشأ مفاصل فاست هستند؛ یعنی وقتی درد در ناحیه کمر یا گردن با ایستادن طولانی، خم شدن یا حرکات خاص تشدید میشود و در تصویربرداری (MRI یا CT) علائم التهاب یا آرتروز مفاصل فاست دیده میشود. این روش بیشتر زمانی توصیه میشود که بیمار به داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی پاسخ کافی نداده باشد و هنوز کاندید جراحی گسترده ستون فقرات نباشد.
ارتوکین با تزریق سرم غنیشده حاوی IL-1Ra به اطراف مفصل فاست، مسیر التهابی که عامل درد و تخریب تدریجی است را مهار میکند. این کار موجب:
- کاهش التهاب اطراف مفاصل فاست
- کاهش اسپاسم عضلات مجاور
- کاهش درد محوری کمر یا گردن
- بهبود توانایی حرکت و انجام فعالیتهای روزانه
برای تزریق ارتوکین در فاستهای کمری یا گردنی، بیمار باید یک MRI یا CT تازه داشته باشد تا محل التهاب دقیق مشخص شود. تزریق با حجم کم (۰.۵ تا ۱ میلیلیتر برای هر مفصل) و تحت فلوروسکوپی انجام میشود تا خطر آسیب به عصب کاهش یابد. در برخی مراکز ممکن است از سونوگرافی برای گردن استفاده شود.
اثر درمانی معمولاً از ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق آشکار میشود و میتواند بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه ماندگاری داشته باشد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای تزریقی درمان التهاب مفاصل فاست
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار IL-1، ضدالتهابی پایدار
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: اثر طولانیتر از کورتون، بیولوژیک و ایمنتر
محدودیتها: هزینه بالاتر، نیاز به هدایت تصویربرداری
تزریق کورتون در فاست
مکانیسم: ضدالتهاب سریع
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: کاهش فوری درد
محدودیتها: اثر کوتاه مدت، خطر آسیب با تکرار مکرر
رادیوفرکوئنسی (RFA)
مکانیسم: تخریب موقت عصبهای فاست
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: تسکین درد قابل توجه
محدودیتها: نیاز به تکرار، احتمال برگشت عصب و درد
داروهای خوراکی (NSAIDs)
مکانیسم: مهار التهاب عمومی
طول اثر: کوتاه مدت
مزایا: دسترسی آسان
محدودیتها: عوارض گوارشی و کلیوی، اثر کمتر در درد مزمن
فیزیوتراپی و ورزش درمانی
مکانیسم: تقویت عضلات و کاهش فشار
طول اثر: طولانی مدت (در صورت تداوم)
مزایا: غیرتهاجمی، کم عارضه
محدودیتها: نیاز به همکاری مداوم بیمار
آرتروز کمر
ارتوکینتراپی در آرتروز کمر (Lumbar Osteoarthritis) زمانی توصیه میشود که بیمار دچار درد مزمن محوری در ناحیه کمر است که با نشستن طولانی، ایستادن یا فعالیت تشدید میشود و در تصویربرداری شواهد آرتروز و ساییدگی مفاصل بینمهرهای دیده میشود. این روش برای بیمارانی مناسب است که به دارو و فیزیوتراپی پاسخ کافی ندادهاند و هنوز در مراحل اولیه تا متوسط بیماری هستند؛ یعنی زمانی که جراحی ضرورت ندارد یا بیمار تمایلی به جراحی ندارد.
تزریق ارتوکین در آرتروز کمر معمولاً به فضای بینمهرهای یا اطراف مفاصل بینمهرهای انجام میشود. بیمار باید قبل از تزریق، از مصرف داروهای رقیقکننده خون پرهیز کند. حجم تزریق معمولاً ۱ تا ۲ میلیلیتر است و هدایت فلوروسکوپی یا برای ایمنی و دقت ضروری است.
اثر درمانی معمولاً از ۲ ۴ هفته بعد از تزریق شروع شده و بسته به شدت بیماری میتواند بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه ماندگار باشد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای تزریقی درمان آرتروز کمر
ارتوکین تراپی
مکانیسم: افزایش IL-1Ra، کاهش التهاب پایدار
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: اثر طولانی تر، بیولوژیک و بدون عوارض سیستمیک
محدودیتها: هزینه بالا، نیاز به تزریق تحت هدایت تصویربرداری
تزریق کورتون اپیدورال یا فاست
مکانیسم: ضدالتهاب سریع
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: تسکین فوری درد
محدودیتها: اثر کوتاه، خطر تکرار زیاد و عوارض احتمالی
رادیوفرکوئنسی (RFA)
مکانیسم: تخریب موقت عصب دردزا
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: تسکین موثر در دردهای محوری
محدودیتها: نیاز به تکرار، احتمال برگشت درد
PRP
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی
طول اثر: ۶ تا ۹ ماه
مزایا: تحریک بازسازی نسبی بافت
محدودیتها: شواهد محدودتر نسبت به ارتوکین
دارو و فیزیوتراپی
مکانیسم: ضدالتهاب عمومی و تقویت عضلات
طول اثر: کوتاه مدت تا بلندمدت (با تداوم تمرین)
مزایا: کم عارضه، در دسترس
محدودیتها: در دردهای مقاوم کافی نیست
تاندینوپاتی یا التهاب تاندون مزمن
ارتوکینتراپی در تاندینوپاتیهای مزمن زمانی توصیه میشود که بیمار دچار درد طولانیمدت تاندون (مثلاً در آرنج یا پشت پاشنه) باشد و درمانهای رایج مثل داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی یا تزریق کورتون نتیجه کافی ندادهاند. این روش بهویژه برای افرادی مناسب است که به دلیل شغل یا ورزش مداوم دچار التهاب مکرر تاندون هستند و میخواهند از عوارض کورتون (تخریب یا پارگی تاندون) پرهیز کنند.
در این موارد (مانند آرنج تنیسبازان یا آشیل)، تزریق به اطراف تاندون (نه داخل آن) با حجم ۰.۵ تا ۱ میلیلیتر انجام میشود. آمادگی خاصی نیاز نیست جز پرهیز از تزریق کورتون در هفتههای اخیر. تزریق حتماً تحت سونوگرافی انجام میشود تا محل دقیق التهاب مشخص گردد.
اثر درمانی معمولاً در ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق شروع میشود و میتواند بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه ماندگاری داشته باشد، بهویژه اگر با فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت همراه باشد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای درمان تاندینوپاتی
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار التهاب مزمن، IL-1Ra
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: بدون آسیب به تاندون، اثر پایدارتر
محدودیتها: نیاز به تجهیزات خاص، هزینه بالاتر
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب قوی ولی موقت
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: کاهش سریع درد
محدودیتها: خطر پارگی یا ضعف تاندون در تزریقهای مکرر
PRP
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی
طول اثر: ۶ تا ۹ ماه
مزایا: کمک به بازسازی بافتی
محدودیتها: التهاب اولیه بیشتر، نتایج متغیر
فیزیوتراپی و تمرین اصلاحی
مکانیسم: تقویت و کاهش فشار روی تاندون
طول اثر: نیاز به تداوم طولانی
مزایا: غیرتهاجمی، کمهزینه
محدودیتها: به تنهایی در موارد مقاوم کافی نیست
آسیبدیدگی بافت نرم (رباط یا مینیسک)
ارتوکینتراپی در آسیبهای بافت نرم مانند پارگی یا کشیدگی رباطها (مثلاً ACL) و آسیبهای مینیسک زانو زمانی توصیه میشود که بیمار دچار التهاب و درد طولانیمدت پس از آسیب یا جراحی باشد و روند بهبود طبیعی یا درمانهای متداول (فیزیوتراپی، دارو، استراحت) پاسخ کافی نداده باشند. این روش معمولاً برای بیمارانی که میخواهند از جراحی مجدد یا تزریقهای مکرر کورتون پرهیز کنند، انتخاب میشود.
در آسیبهای رباط یا مینیسک، ارتوکین به اطراف بافت آسیبدیده تزریق میشود. آمادگی اختصاصی شامل داشتن MRI تازه است تا شدت آسیب مشخص باشد. حجم تزریق معمولاً ۱ تا ۲ میلیلیتر است و معمولاً با هدایت سونوگرافی انجام میشود؛ در مینیسک گاهی فلوروسکوپی نیز استفاده میشود.
اثر درمانی اغلب طی ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق ظاهر میشود و میتواند بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه باقی بماند، بهویژه وقتی با بازتوانی و فیزیوتراپی همراه باشد.
مقایسه ارتوکین با سایر روشهای درمان آسیبدیدگی بافت نرم (رباط یا مینیسک)
ارتوکین تراپی
مکانیسم: مهار التهاب و کمک به ترمیم
طول اثر: ۶ تا ۱۲ ماه
مزایا: ایمن، بیولوژیک، بدون آسیب به بافت
محدودیتها: هزینه بالاتر، نیاز به تزریق تخصصی
تزریق کورتون
مکانیسم: ضدالتهاب قوی ولی کوتاه مدت
طول اثر: ۴ تا ۸ هفته
مزایا: کاهش سریع التهاب
محدودیتها: اثر موقت، احتمال تضعیف بافت نرم
PRP
مکانیسم: فاکتورهای رشد و ترمیم نسبی
طول اثر: ۶ تا ۹ ماه
مزایا: کمک به بازسازی جزئی بافت
محدودیتها: التهاب اولیه بیشتر، نتایج متغیر
فیزیوتراپی و بازتوانی
مکانیسم: تقویت عضلات اطراف و کاهش فشار
طول اثر: بلندمدت (با تداوم)
مزایا: غیرتهاجمی، ایمن
محدودیتها: در موارد مقاوم کافی نیست
جراحی (ترمیم یا بازسازی رباط)
مکانیسم: ترمیم یا جایگزینی بافت آسیبدیده
طول اثر: دائمی (اما تهاجمی)
مزایا: بازگرداندن ساختار
محدودیتها: نیاز به بیهوشی، دوره نقاهت طولانی
آسیبدیدگی ناشی از ورزش یا حادثه
ارتوکینتراپی برای بیمارانی مناسب است که پس از یک آسیب ورزشی یا تروما (حادثه) دچار التهاب و درد طولانیمدت در مفصل یا بافت نرم شدهاند. این روش زمانی مطرح میشود که پس از درمانهای اولیه مثل استراحت، دارو یا فیزیوتراپی، علائم همچنان باقی مانده و بیمار برای بازگشت سریعتر به فعالیت ورزشی یا کاری نیاز به روشی کمتهاجمی و مؤثر دارد.
تزریق بسته به محل درگیر (مفصل، تاندون یا رباط) انجام میشود. بیمار بهتر است ۲۴–۴۸ ساعت قبل از تزریق استراحت نسبی داشته باشد. حجم تزریق متغیر است (۰.۵ تا ۳ میلیلیتر بسته به محل). معمولاً از سونوگرافی برای بافتهای سطحی و از فلوروسکوپی برای مفاصل عمیق (مثل لگن یا ستون فقرات) استفاده میشود.
نتایج معمولاً طی ۲–۳ هفته پس از تزریق آشکار میشوند و بسته به شدت آسیب و میزان فعالیت بیمار، میتوانند بین ۶ ماه تا یک سال پایدار باشند.
جلوگیری از انجام جراحی
ارتوکینتراپی برای بیمارانی توصیه میشود که با وجود درد و التهاب مفصل یا ستون فقرات، هنوز در مرحلهای نیستند که جراحی تنها راه درمان باشد. این روش بهویژه برای افرادی مناسب است که به دلیل سن پایین، بیماریهای زمینهای (مثل دیابت یا مشکلات قلبی)، یا تمایل شخصی نمیخواهند یا نمیتوانند جراحی انجام دهند. همچنین در مواردی که بیمار مایل است زمان جراحی تعویض مفصل یا عمل ستون فقرات به تعویق بیفتد، ارتوکین میتواند گزینهای مؤثر باشد.
با تزریق سرم غنیشده از خون خود بیمار (حاوی IL-1Ra) التهاب درون مفصل یا اطراف ستون فقرات مهار میشود. این کار باعث:
- کاهش چشمگیر درد و بهبود عملکرد مفصل
- کند شدن روند پیشرفت تخریب غضروف
- افزایش کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره
- در نتیجه، بیمار میتواند بدون نیاز به جراحی فوری علائم خود را کنترل کند.
تزریق دقیقاً در همان مفصلی یا بافتی انجام میشود که جراحی برای آن در نظر گرفته شده بود (مثل مفصل زانو یا لگن در آرتروز شدید، یا فاست/دیسک در ستون فقرات). هدف کاهش درد و التهاب برای بهتعویق انداختن نیاز به جراحی است.
ماندگاری اثر معمولاً بین ۶ ماه تا ۱۸ ماه است و در بسیاری از بیماران، جراحی برای مدت طولانی به تعویق میافتد.
پس از تزریق ارتوکین چه اتفاقی میافتد؟
پس از تزریق ارتوکین، معمولاً بیمار در چند روز اول کمی درد، تورم یا احساس سنگینی در محل تزریق را تجربه میکند که طبیعی و گذراست. سپس در فاصله ۲ تا ۴ هفته، اثر اصلی درمان ظاهر میشود و بهتدریج درد و التهاب کاهش یافته، حرکت و عملکرد مفصل یا تاندون بهبود مییابد. این اثر بسته به نوع عارضه و شدت بیماری میتواند از ۶ ماه تا ۲ سال ماندگار باشد و در بسیاری از بیماران باعث کاهش نیاز به داروهای مسکن و افزایش کیفیت زندگی میشود.
در ادامه روند مراقبتهای پس از تزریق توضیح داده شده است:
بلافاصله پس از تزریق
در ساعات اولیه پس از تزریق ارتوکین، بیمار ممکن است تغییراتی مانند درد یا سوزش خفیف در محل تزریق، احساس فشار یا سنگینی در مفصل، تورم و قرمزی محدود یا کبودی سطحی را تجربه کند. این تغییرات موقتی بوده و معمولاً ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت برطرف میشوند. در برخی بیماران، درد میتواند برای مدت کوتاهی افزایش یابد که ناشی از فعال شدن پاسخ التهابی طبیعی بدن است و نشانهای از شروع فرآیند درمان محسوب میشود.
نکات مراقتی بلافاصله پس از تزریق و در ۲۴ ساعت اول در ادامه توضیح داده شده است:
- استفاده از کمپرس سرد به مدت ۱۰ دقیقه و تکرار چند بار در روز برای کاهش درد و تورم
- مصرف استامینوفن در صورت نیاز برای کنترل درد
- پرهیز از مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن
- رعایت استراحت نسبی و اجتناب از فعالیتهای شدید یا ورزش سنگین در ۲۴ ساعت نخست
- پرهیز از فشار دادن یا ماساژ محل تزریق
- در صورت بروز تورم یا قرمزی شدید همراه با تب، مراجعه سریع به پزشک ضروری است
در چند روز اول
در روزهای ابتدایی پس از تزریق ارتوکین، ممکن است بیمار دچار تغییراتی شود که کاملاً طبیعی و گذرا هستند. درد در محل تزریق یا مفصل میتواند موقتاً کمی بیشتر شود که ناشی از تحریک پاسخ التهابی بدن است. همچنین مقداری تورم، خشکی یا احساس سنگینی در مفصل شایع است. این علائم معمولاً ظرف چند روز کاهش مییابند و سپس اثر اصلی درمان بهتدریج ظاهر میشود.
مراقبتها و روشهای کنترل درد در این مرحله:
- استفاده از کمپرس سرد چند بار در روز برای کاهش درد و تورم
- مصرف استامینوفن برای کنترل درد در صورت نیاز
- پرهیز از مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، زیرا میتوانند اثر بیولوژیک ارتوکین را کاهش دهند
- استراحت نسبی و خودداری از فشار مستقیم یا ماساژ محل تزریق
فعالیتهای مجاز:
- انجام فعالیتهای سبک روزمره مانند راهرفتن آرام یا کارهای سبک خانگی
- پرهیز از فعالیتهای شدید ورزشی، حرکات ناگهانی و بلند کردن اجسام سنگین
- در صورت امکان، رعایت الگوی حرکتی آرام و بدون فشار به مفصل درگیر
در چند هفته بعد
از حدود هفته دوم به بعد، اثرات درمانی ارتوکینتراپی بهتدریج ظاهر میشوند. در این مرحله التهاب کاهش مییابد، درد مفصل یا تاندون کمتر میشود و دامنه حرکتی بهبود مییابد. بسیاری از بیماران گزارش میکنند که خشکی مفصل در صبحها کمتر شده و انجام فعالیتهای روزمره برایشان آسانتر شده است. این دوره آغاز اصلی بهبود عملکرد و افزایش کیفیت زندگی پس از تزریق محسوب میشود.
مراقبتهای توصیهشده در این زمان:
- مصرف دارو فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک (ترجیحاً استامینوفن)
- پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDها)
- شروع تدریجی تمرینات کششی و تقویتی سبک، ترجیحاً تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست
- انجام فعالیتهای روزمره عادی مانند پیادهروی آرام و کارهای سبک بدون محدودیت خاص
- پرهیز از ورزشهای سنگین یا فعالیتهای پر فشار تا زمان تأیید پزشک
- توجه به هرگونه درد یا تورم غیرعادی و گزارش آن به پزشک
فعالیتهای مجاز در این زمان:
- انجام فعالیتهای روزمره مانند پیادهروی آرام، کارهای خانگی سبک و کار اداری
- شروع تدریجی تمرینات کششی و تقویتی سبک (با راهنمایی پزشک یا فیزیوتراپی)
- بازگشت به رانندگی یا کارهای اجتماعی معمول، در صورت نبود درد شدید
- انجام ورزشهای سبک مانند شنا یا دوچرخهسواری ثابت (طبق نظر پزشک)
فعالیتهایی که هنوز باید محدود شوند:
- ورزشهای سنگین مانند دویدن طولانی، پرش یا وزنهبرداری
- فعالیتهای پر فشار که به مفصل یا تاندون درگیر فشار مستقیم وارد میکنند
- حرکات ناگهانی یا شدید که خطر آسیب مجدد را بالا میبرند
در میانمدت (۱ تا ۶ ماه)
در بازه میانمدت، یعنی حدود ۱ تا ۶ ماه پس از تزریق ارتوکین، اثرات اصلی درمان آشکار میشوند. در این مرحله، ارتوکین با افزایش پروتئینهای ضدالتهابی، موجب کاهش التهاب طولانیمدت و کند شدن روند تخریب غضروف میشود. بسیاری از بیماران بهبود قابل توجهی در درد، خشکی مفصل و عملکرد حرکتی تجربه میکنند و نیاز آنها به مصرف داروهای مسکن به حداقل میرسد. این بازه زمانی معمولاً دوره تثبیت اثرات درمانی است.
مراقبتهای توصیهشده در این مرحله:
- ادامه تمرینات کششی و تقویتی منظم جهت تقویت عضلات اطراف مفصل
- حفظ وزن در محدوده طبیعی برای کاهش فشار بر مفاصل درگیر
- پرهیز از فعالیتهای بسیار پر فشار یا سنگین، مگر با تأیید پزشک
- پایبندی به جلسات فیزیوتراپی یا تمرینات خانگی توصیهشده
- رعایت الگوی حرکتی صحیح در کار و فعالیت روزمره برای جلوگیری از آسیب مجدد
بازگشت به زندگی عادی:
اکثر بیماران از ماه دوم به بعد میتوانند به فعالیتهای روزمره و شغلی عادی بازگردند. بازگشت به ورزشهای سبک مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری معمولاً در همین بازه امکانپذیر است. فعالیتهای پر فشار یا حرفهای ورزشی بسته به شرایط مفصل و نظر پزشک معمولاً پس از ۳ تا ۶ ماه مجاز خواهد بود.
آیا ارتوکینتراپی عوارض خاصی دارد؟
ارتوکینتراپی بهدلیل استفاده از خون خود فرد، یکی از ایمنترین روشهای تزریقی در درمان درد و التهاب مفاصل محسوب میشود و در مقایسه با روشهایی مانند تزریق کورتون یا داروهای شیمیایی عوارض کمتری دارد. با این حال، مانند هر اقدام پزشکی ممکن است با عوارضی همراه باشد؛ این عوارض در بیشتر موارد خفیف و گذرا هستند (مانند درد یا تورم محل تزریق) و بهندرت موارد جدیتری مانند عفونت یا آسیب عصبی رخ میدهد. در مجموع، خطر بروز عارضه در ارتوکینتراپی بسیار پایین و قابل کنترل است.
در ادامه این عوارض توضیح داده شدهاند:
عوارض شایع و گذرا (خفیف)
در بیشتر بیماران، ارتوکینتراپی بدون مشکل خاصی انجام میشود و تنها ممکن است عوارض خفیف و موقتی در ساعات یا روزهای نخست بروز کند. این عوارض معمولاً بهدلیل ورود سوزن یا واکنش اولیه بدن به تزریق ایجاد میشوند، ماهیت جدی ندارند و اغلب ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت برطرف میگردند.
برخی از این عوارض شایع و گذرا شامل موارد زیر میشوند:
- درد یا سوزش خفیف در محل تزریق
- تورم یا قرمزی محدود اطراف مفصل یا تاندون تزریقشده
- احساس سنگینی یا فشار در مفصل (بهویژه زانو یا لگن)
- کبودی کوچک یا حساسیت به لمس در محل ورود سوزن
عوارض کمتر شایع اما همچنان گذرا
برخی عوارض در ارتوکینتراپی کمتر دیده میشوند، اما همچنان گذرا بوده و معمولاً بدون پیامد جدی برطرف میشوند. این عوارض اغلب به دلیل واکنش التهابی اولیه بدن، تغییر موقت در مایع مفصلی یا حساسیت بافتهای اطراف به تزریق ایجاد میشوند. بروز این موارد نیازمند نگرانی جدی نیست، اما در صورت تداوم بیش از چند روز باید با پزشک در میان گذاشته شود.
این عوارض شامل موارد زیر میشوند:
- افزایش موقت شدت درد در چند روز نخست پس از تزریق بهدلیل تحریک پاسخ التهابی طبیعی بدن
- خشکی یا محدودیت حرکتی مفصل برای مدت کوتاه، بهویژه در مفاصلی مانند زانو یا شانه
- احساس خستگی عمومی یا بیحوصلگی در یکی دو روز پس از تزریق
- کاهش موقتی توانایی انجام فعالیتهای روزمره بهعلت درد یا خشکی اولیه
- تورم کمی شدیدتر از حد معمول که ممکن است چند روز طول بکشد و سپس برطرف شود
- احساس گرما یا حرارت موضعی در اطراف مفصل تزریقشده
- سفتی عضلات اطراف مفصل بهعلت واکنش عضلانی به تزریق
- بیحسی یا گزگز خفیف گذرا در اطراف محل تزریق، معمولاً بهعلت تحریک عصبهای سطحی
- کبودی یا خونمردگی وسیعتر از حد معمول در محل ورود سوزن، بهویژه در بیماران با پوست حساس یا مصرفکننده داروهای رقیقکننده خون
عوارض نادر ولی مهم
برخی عوارض جدی و ممکن است معمولاً در شرایط خاص یا در اثر رعایتنشدن اصول استریل و تکنیک صحیح تزریق رخ دهند. آگاهی از این موارد ضروری است، زیرا در صورت بروز نیازمند پیگیری سریع پزشکی هستند تا از ایجاد آسیب جدی جلوگیری شود. البته ذکر این نکته ضروری است که با مراجعه به یک پزشک ماهر و باتجربه میتوان از این عوارض جلوگیری کرد.
برخی از این عوارض نادر در ادامه توضیح داده شده است:
- عفونت مفصل (سپتیک آرتریت) در صورت آلودگی محل تزریق
- آسیب عصبی در تزریقهای نزدیک ستون فقرات یا در محلهای با تراکم عصبی بالا
- خونریزی یا هماتوم بزرگ بهویژه در بیماران با اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای ضدانعقاد
- واکنش حساسیتی شدید (شوک آنافیلاکسی) هرچند بسیار نادر است، زیرا محلول از خون خود بیمار تهیه میشود.
- آسیب ساختاری به مفصل یا تاندون در صورت تزریق نادرست یا وارد شدن حجم بیش از حد سرم
مقایسه عوارض ارتوکینتراپی با سایر روشهای تزریقی
ارتوکینتراپی به دلیل آنکه از خون خود بیمار تهیه میشود، از نظر ایمنی نسبت به بسیاری از روشهای تزریقی دیگر برتری دارد و خطر بروز واکنشهای آلرژیک یا عوارض سیستمیک در آن بسیار پایین است. عوارض شایع آن معمولاً به درد، تورم یا حساسیت خفیف در محل تزریق محدود میشود و بهسرعت برطرف میگردد. در مقایسه، روشهایی مانند تزریق کورتون، ژل هیالورونیک اسید، تزریق پیآرپی(PRP) یا سلولهای بنیادی هرکدام با مجموعهای از عوارض خاص خود همراه هستند؛ بهویژه تزریق کورتون که در مصرف مکرر میتواند باعث تخریب غضروف یا مشکلات متابولیک شود.
در ادامه ارتوکینتراپی با سایر روشهای درمان تزریقی و مشابه مقایسه شده است:
مقایسه عوارض ارتوکین تراپی با سایر روشهای تزریقی
ارتوکین تراپی
عوارض شایع:
درد و تورم خفیف، احساس سنگینی مفصل
عوارض مهم:
عفونت یا آسیب عصبی (بسیار نادر)
جمعبندی ایمنی:
بسیار ایمن، چون از خون خود بیمار استفاده میشود.
تزریق کورتون
عوارض شایع:
درد و تورم کوتاهمدت
عوارض مهم:
تخریب غضروف در مصرف مکرر، افزایش قند خون، پوکی استخوان
جمعبندی ایمنی:
ایمنی کمتر در استفاده طولانی مدت
PRP
عوارض شایع:
درد و التهاب بیشتر در روزهای اول
عوارض مهم:
عفونت یا واکنش التهابی شدید (نادر)
جمعبندی ایمنی:
نسبتاً ایمن، اما تحمل اولیه سختتر
هیالورونیک اسید
عوارض شایع:
تورم موقت مفصل
عوارض مهم:
واکنش آلرژیک یا عفونت (نادر)
جمعبندی ایمنی:
ایمنی خوب، اما اثر کوتاهتر
سلولهای بنیادی
عوارض شایع:
درد و تورم موضعی
عوارض مهم:
خطر عفونت یا عوارض برداشت سلول
جمعبندی ایمنی:
ایمنی وابسته به مرکز درمانی و تجربه پزشک
هزینه ارتوکینتراپی
هزینه ارتوکینتراپی بهطور کلی نسبت به بسیاری از روشهای تزریقی رایج مانند کورتون یا هیالورونیک اسید بالاتر است، زیرا شامل مراحل اختصاصی از جمله نمونهگیری خون، فرآوری در دستگاه ویژه و چند جلسه تزریق میشود. عواملی مانند تعداد جلسات مورد نیاز، مفصل یا بافت هدف، و مرکز درمانی (خصوصی یا دولتی) بر هزینه نهایی تأثیر میگذارند. در حال حاضر، این روش تحت پوشش بیمههای پایه مانند بیمه سلامت یا تأمین اجتماعی قرار نمیگیرد و بیماران معمولاً باید هزینه آن را شخصاً پرداخت کنند؛ در برخی موارد، بیمههای تکمیلی بخشی از هزینه را تقبل میکنند.
معمولاً هزینه ارتوکینتراپی در مفاصل بزرگ و عمیقتر مانند لگن یا ستون فقرات بالاتر است، زیرا نیاز به تجهیزات تصویربرداری پیشرفته (فلوروسکوپی یا سونوگرافی)، مهارت بیشتر پزشک و زمان طولانیتر دارد. همچنین در بیماریهایی که به چند ناحیه تزریق همزمان نیاز دارند (مانند آرتروز در چند مفصل یا آسیبهای پیچیده ورزشی)، هزینه افزایش بیشتری پیدا میکند. در مقابل، هزینه ارتوکینتراپی در مفاصل کوچکتر مانند مچ دست یا در مواردی که تنها یک جلسه تزریق کافی است، کمتر خواهد بود. بهعلاوه، اگر فرآیند درمان بهصورت سرپایی و بدون نیاز به تجهیزات تصویربرداری پیچیده انجام شود، هزینه نهایی کاهش مییابد.
سوالات متداول
آیا اثر ارتوکینتراپی برای همیشه باقی میماند یا نیاز به تکرار دارد؟
اثر این روش معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال ماندگار است. در آرتروز خفیف تا متوسط اثر طولانیتر است، اما در مراحل شدیدتر ممکن است زودتر کاهش یابد. در صورت برگشت علائم، امکان تکرار جلسات وجود دارد.
اگر داروهای خاص (مانند رقیقکننده خون یا داروهای دیابت) مصرف کنم، میتوانم ارتوکین انجام دهم؟
بله، اما باید حتماً قبل از تزریق با پزشک هماهنگ شود. در بیشتر موارد نیاز است مصرف داروهای رقیقکننده خون برای مدت کوتاه تنظیم یا متوقف گردد تا خطر خونریزی کاهش یابد.
آیا ارتوکینتراپی میتواند جایگزین کامل جراحی شود؟
ارتوکین در بسیاری از بیماران باعث تأخیر طولانی در نیاز به جراحی میشود، اما در موارد تخریب شدید مفصل یا ناپایداری پیشرفته، ممکن است تنها به کاهش موقت علائم کمک کند و نتواند جراحی را بهطور کامل حذف کند.
آیا پس از تزریق میتوانم بلافاصله به کار یا ورزش بازگردم؟
بازگشت به کارهای سبک معمولاً در همان روز یا روز بعد امکانپذیر است. اما بازگشت به ورزشهای سنگین یا فعالیتهای فیزیکی پر فشار باید بهصورت تدریجی و با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود.
اگر چند مفصل درگیر باشند (مثلاً زانو و شانه همزمان)، آیا میتوان ارتوکین را برای هر دو انجام داد؟
بله، امکان تزریق در چند مفصل وجود دارد، اما معمولاً بهصورت جداگانه و در جلسات مختلف انجام میشود تا سرم بهخوبی فرآوری و استفاده گردد.
آیا در دوران بارداری یا شیردهی میتوان ارتوکین انجام داد؟
شواهد محدودی در این زمینه وجود دارد، اما به دلیل ایمنی بالا و اتولوگ بودن، در بیشتر موارد مشکلی ایجاد نمیکند. با این حال، تصمیم نهایی باید با نظر پزشک متخصص گرفته شود.
اگر پس از تزریق درد شدیدتر شد، نشانه چیست؟
درد گذرا در چند روز اول طبیعی است و ناشی از پاسخ التهابی بدن است. اگر درد همراه با تب، تورم شدید یا ترشح از محل تزریق باشد، باید سریعاً با پزشک تماس گرفت تا احتمال عفونت بررسی شود.
آیا برای اثرگذاری بیشتر ارتوکین لازم است همزمان فیزیوتراپی هم انجام شود؟
بله، ترکیب ارتوکین با فیزیوتراپی یا تمرینات اصلاحی باعث میشود اثر درمانی پایدارتر و طولانیتر شود، زیرا التهاب کنترل میشود و عضلات اطراف مفصل نیز تقویت میشوند.
تفاوت هزینه ارتوکین بین مراکز مختلف به چه دلیل است؟
هزینه بسته به تجهیزات مورد استفاده (فلوروسکوپی، سونوگرافی)، تجربه پزشک، تعداد جلسات مورد نیاز و محل درگیر متفاوت است. مراکز خصوصی با امکانات پیشرفته معمولاً هزینه بالاتری دریافت میکنند.
چند جلسه تزریق لازم است و فاصله بین جلسات چقدر است؟
پروتکلها متغیرند، اما معمولاً ۳ تا ۶ تزریق با فاصله هفتگی انجام میشود. تعداد جلسات به شدت علائم و پاسخ بیمار وابسته است. در صورت بهبود کافی، ادامه جلسات متوقف میشود.
آیا میتوان همزمان در دو مفصل تزریق انجام داد؟
بله، ولی غالباً برای پایش بهتر پاسخ و مدیریت عوارض، تزریقها در جلسات مجزا انجام میشوند. در موارد ضروری و با وجود سرم کافی، امکان تزریق همزمان وجود دارد.
آیا برای تزریق باید ناشتا بود؟
برای مفاصل سطحی معمولاً نیاز به ناشتایی نیست. در تزریقهای عمقی (مانند لگن/ستون فقرات) که احتمال آرامبخشی وجود دارد، ناشتایی ۴ تا ۶ ساعت توصیه میشود.
پس از تزریق چه داروهای ضددرد مجاز هستند؟
ترجیحاً استامینوفن استفاده شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها) مثل ایبوپروفن و ناپروکسن معمولاً در روزهای ابتدایی توصیه نمیشوند، مگر بهصلاحدید پزشک.
آیا ارتوکین با فیزیوتراپی تداخل دارد؟
خیر؛ ترکیب با فیزیوتراپی نتایج را پایدارتر میکند. آغاز تمرینات کششی و تقویتی سبک از هفته دوم به بعد، طبق نظر پزشک/فیزیوتراپیست مناسب است.
تزریق با هدایت سونوگرافی بهتر است یا فلوروسکوپی؟
برای مفاصل سطحی و تاندونها، سونوگرافی کفایت دارد و دقیق است. برای مفاصل عمقی و ستون فقرات، فلوروسکوپی دقت و ایمنی بیشتری فراهم میکند.
اگر دیابت یا فشار خون دارم، انجام ارتوکین ایمن است؟
بله؛ چون سرم از خون خود بیمار تهیه میشود و اثر سیستمیک حداقلی دارد. با این حال، تنظیم داروها و کنترل قند/فشار پیش از تزریق ضروری است.
آیا انجام ارتوکین در حضور آرتروز شدید مؤثر است؟
در آرتروز پیشرفته، ارتوکین میتواند درد را کاهش دهد اما احتمالاً جراحی را کاملاً منتفی نمیکند. در این مرحله انتظار واقعبینانه لازم است.
آیا میتوان سرم ارتوکین را برای تزریقهای بعدی ذخیره کرد؟
در برخی مراکز، سرم تهیهشده در چند ویال استریل تقسیم و طبق پروتکل مرکز نگهداری میشود. نگهداری و تاریخ مصرف باید دقیقاً استاندارد باشد.
خطر عفونت پس از ارتوکین چقدر است؟
با رعایت اصول استریل، احتمال عفونت بسیار پایین است. تب، تورم شدید و درد غیرعادی پس از تزریق علائم هشدار است و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
چه زمانی میتوان به ورزش بازگشت؟
فعالیتهای سبک معمولاً از روزهای نخست مجاز است. بازگشت تدریجی به ورزشهای نیمهسنگین از هفتههای بعد و ورزشهای پرفشار معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته با نظر پزشک انجام میشود.
آیا ارتوکین برای منیسک یا رباط مؤثر است؟
در آسیبهای پایدار و غیرحادی که التهاب مزمن دارند، میتواند درد را کاهش و روند ترمیم را تسهیل کند. در پارگیهای ناپایدار یا مکانیکی، تصمیم جراحی همچنان مطرح است.
آیا واکسیناسیون نزدیک به زمان ارتوکین مشکلی ایجاد میکند؟
بهطور معمول تداخل جدی گزارش نشده است؛ بهتر است بین واکسیناسیون و تزریق ارتوکین چند روز فاصله رعایت شود و با پزشک هماهنگ گردد.
آیا امکان انجام ارتوکین در بارداری یا شیردهی وجود دارد؟
به دلیل اتولوگ بودن، خطر سیستمیک کم است؛ اما شواهد محدود است. تصمیمگیری باید فردی و با نظر پزشک زنان و پزشک معالج انجام شود.
آیا ارتوکین با هیالورونیک اسید یا تزریق PRP قابل ترکیب است؟
در برخی پروتکلها، ترکیب یا توالیگذاری درمانها انجام میشود؛ شواهد یکسان نیست. برنامه درمان باید بر اساس تشخیص بالینی و پاسخ بیمار شخصیسازی شود.
اگر پس از چند ماه اثر کاهش یافت، تکرار تزریق امکانپذیر است؟
بله. در صورت بازگشت علائم و نبود منع پزشکی، تکرار دوره ارتوکین قابل بررسی است. فاصله تکرار به پاسخ بیمار و شدت بیماری وابسته است.
رانندگی پس از تزریق مجاز است؟
برای تزریقهای سطحی و بدون آرامبخشی، معمولاً بلافاصله یا همان روز امکانپذیر است. پس از آرامبخشی یا تزریقهای ستون فقرات، رانندگی همان روز توصیه نمیشود.
آیا باید داروهای مصرفی را قبل از تزریق قطع کنم؟
بیماران باید مصرف داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین یا کلوپیدوگرل را با نظر پزشک تنظیم کنند. همچنین توصیه میشود داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها) چند روز قبل از تزریق متوقف شوند تا اثر ارتوکین کاهش نیابد.
آیا انجام آزمایش یا تصویربرداری پیش از تزریق لازم است؟
بله، داشتن تصویربرداری بهروز (MRI یا رادیوگرافی) برای تعیین محل دقیق آسیب و ارزیابی شدت بیماری ضروری است. در برخی موارد، آزمایش خون پایه نیز پیش از شروع دوره درمان درخواست میشود.
ارتوکین چگونه تهیه میشود؟
ابتدا ۳۰ تا ۶۰ میلیلیتر خون از بیمار گرفته میشود و در شرایط استریل داخل انکوباتور و سانتریفیوژ پردازش میگردد. در نتیجه، سرمی غنی از پروتئینهای ضدالتهابی (IL-1Ra) تهیه میشود که برای تزریق آماده است.
تزریق ارتوکین چگونه انجام میشود؟
سرم آمادهشده در ویالهای استریل ذخیره میشود و در جلسات هفتگی یا متوالی به مفصل یا بافت مورد نظر تزریق میگردد. کل فرایند سرپایی است و نیازی به بستری ندارد.
آیا همه تزریقها در همه مفاصل یکسان است؟
اصول پایه مشابه است، اما تفاوت در محل تزریق، حجم ماده تزریقی و استفاده از ابزار تصویربرداری وجود دارد. برای مفاصل عمیقتر، هدایت فلوروسکوپی یا سونوگرافی ضروری است.
تزریق در مفصل زانو چگونه انجام میشود؟
تزریق با حجم ۲ تا ۴ میلیلیتر به فضای داخل مفصلی زانو انجام میشود. برای دقت بیشتر، معمولاً از هدایت سونوگرافی یا فلوروسکوپی استفاده میشود. آمادگی خاصی جز قطع مسکنهای غیراستروئیدی (مانند ناپروکسن و ایبوپروفن) لازم نیست.
چرا تزریق در لگن دشوارتر است؟
بهدلیل عمق زیاد مفصل لگن، تزریق بدون هدایت تصویربرداری امکانپذیر نیست. بیمار باید ۴ تا ۶ ساعت ناشتا باشد و تزریق معمولاً تحت فلوروسکوپی با حجم ۲ تا ۴ میلیلیتر انجام میشود.