تزریق سلولهای بنیادی و PRP بهعنوان یکی از پیشرفتهترین و مؤثرترین روشهای درمانی برای پارگی تاندون شانه، جایگزینی عالی برای جراحی به شمار میرود. این روش بهویژه در موارد پارگیهای شدید ناشی از تصادفات، فعالیتهای ورزشی یا آسیبهای همراه مانند بورسیت و التهاب، کاربرد دارد. همچنین برای بیمارانی که پس از جراحی شانه همچنان از درد و محدودیت حرکتی رنج میبرند، نتایج بسیار مثبتی ارائه میدهد و خطر پارگی مجدد را به طور چشمگیری کاهش میدهد.
سلولهای بنیادی پس از تزریق به شانه، به سلولهای تاندون تبدیل شده و به طور مداوم تا شش ماه فرایند ترمیم را ادامه میدهند. بیشتر بیماران تنها با یکبار تزریق، طی هفته اول حدود ۸۰ درصد بهبودی در علائم را تجربه کرده و میتوانند به فعالیتهای عادی روزمره خود بازگردند.
درمان نوین پارگی تاندون شانه بدون جراحی؛ پی آر پی و سلولهای بنیادی
تاندون شانه بافتی است که عضله را به استخوان متصل کرده و نقش مهمی در پایداری مفصل دارد. در صورت پارگی، به دلیل محدودیت در ترمیم طبیعی و حرکت مداوم دست، معمولاً خودبهخود بهبود نمییابد و درمانهای دارویی یا فیزیوتراپی اغلب مؤثر نیستند، ازاینرو جراحی ضروری میشود. با توجه به اهمیت ترمیم صحیح تاندون شانه، مشورت با متخصص ارتوپد برای انتخاب مناسبترین روش درمانی ضروری است.
یکی از روشهای غیرجراحی و مؤثر برای درمان پارگی تاندون شانه، تزریق سلولهای بنیادی و PRP است که به دلیل خواص احیاکننده و توانایی بازسازی بافت شناخته میشود. سلولهای بنیادی، بهعنوان سلولهای مادر باقابلیت تکثیر و تمایز به انواع سلولها، به محل آسیبدیده تزریق شده و با کاهش التهاب و تبدیل به سلولهای تاندونی، روند ترمیم و بازسازی تاندون را تسریع میکنند. همچنین، این روش میتواند برای درمان پارگی لابروم شانه نیز به کار گرفته شود و به بهبود عملکرد و کاهش درد شانه و کتف کمک کند.
تبدیل شدن سلول بنیادی به سلول های بافت
سلولهای بنیادی انواع مختلفی دارند، از جمله سلولهای بنیادی جنینی، پرتوان القایی (iPSCs)، و مزانشیمی (MSCs) که هر کدام کاربردهای خاصی دارند و از منابع متنوعی مانند مغز استخوان، بافت چربی و بندناف استخراج میشوند. سلولهای بنیادی مزانشیمی با تمایز به سلولهای تاندونی، کاهش التهاب و تحریک تولید کلاژن در بازسازی تاندون نقش کلیدی دارند.
فرایند بهبودی پس از تزریق سلولهای بنیادی معمولاً در دو مرحله انجام میشود. در هفته اول، این سلولها با کاهش التهاب و ترشح فاکتورهای رشد، محیطی مساعد برای بازسازی بافت فراهم میکنند و 50 تا 80 درصد علائم بهبود مییابند. در هفتههای بعد، سلولهای بنیادی با تمایز به سلولهای تاندونی، بازسازی بافت آسیبدیده را آغاز میکنند.
بازسازی کامل تاندون معمولاً بین 3 تا 6 ماه طول میکشد و در صورت عدم آسیب مجدد اثرات درمانی پایدار میماند.در برخی موارد، شدت و میزان آسیب تاندون شانه ممکن است نیاز به تکرار تزریقها برای دستیابی به نتایج بهتر را ایجاد کند. پزشک معمولاً حدود یک ماه پس از تزریق اولیه، روند بهبودی را ارزیابی کرده و بر اساس پاسخ بالینی بیمار تصمیم میگیرد که آیا تزریقهای تکمیلی، مانند دوز دوم یا سوم، ضروری هستند یا خیر.
تصویر بالا متعلق به یک بیمار ۵۴ساله با یک سال درد مزمن شانه است.
در کلینیک دکتر گوهری، برای درمان پارگی تاندون شانه از کوکتل پیشرفتهای شامل سلولهای بنیادی و PRP استفاده میشود. این روش، اغلب تنها با یک نوبت تزریق، بهبودی قابلتوجهی را برای بیماران به همراه دارد.
سلولهای بنیادی چیست؟
سلولهای بنیادی سلولهای پایهای هستند که به طور طبیعی در بدن وجود دارند و در بافتهایی مانند چربی، مغز استخوان، پوست و خون یافت میشوند. این سلولها میتوانند به بیش از ۲۰۰ نوع مختلف سلول تبدیل و تکثیر شوند و مسئول رشد، ترمیم و نگهداری بافتها و اعضای بدن هستند.
وقتی بدن دچار آسیب میشود، سلولهای بنیادی موجود در بدن به طور خودبهخود فعال شده و به محل آسیب مهاجرت میکنند تا با تبدیلشدن به نوع سلول موردنیاز، به ترمیم و بازسازی بافت کمک کنند. علاوه بر حضور طبیعیشان، سلولهای بنیادی میتوانند از منابع خارجی به دو صورت اوتولوگ (خود بیمار) و آلوژنیک (اهدا شده) بهدستآمده و برای درمانهای پزشکی به بدن تزریق شوند.
در روش اوتولوگ، سلولهای بنیادی از همان بدن بیمار استخراج میشوند که این امر خطر رد پیوند توسط سیستم ایمنی را کاهش میدهد. در مقابل، در روش آلوژنیک سلولهای بنیادی از بانکهای سلولی معتبر خریداری میشوند که این سلولها استاندارد و بیخطر هستند و از اهداکنندگان سالم تأمین میشوند.
نگهداری سلولها در بانک سلولهای بنیادی
سلولهای بنیادی با گشاد کردن رگهای خونی و ایجاد رگهای جدید، جریان خون را بهبود میبخشند و باعث افزایش تغذیه و اکسیژنرسانی به ناحیه آسیبدیده میشوند. پس از تزریق به بافت آسیبدیده، این سلولها التهاب را کاهش داده و فرایند ترمیم طبیعی را فعال میکنند. مکانیزم ترمیم سلولهای بنیادی از دو طریق اصلی انجام میشود.
- تمایز مستقیم (تبدیل به سلولهای بافت آسیبدیده): سلولهای بنیادی در محل آسیب تکثیر شده و به سلولهای موردنیاز مانند سلولهای تاندون تبدیل میشوند. این فرایند به بازسازی مستقیم بافت آسیبدیده و ترمیم ساختار آن کمک میکند.
- اثر پاراکرین (تحریک سلولهای بافت آسیبدیده): سلولهای بنیادی با ترشح فاکتورهای رشد، سیتوکینها و کموکینها، سلولهای طبیعی تاندون را تحریک میکنند تا خود به تکثیر و بازسازی بپردازند. این مکانیزم محیطی مناسب برای بهبودی فراهم کرده و التهاب را کاهش میدهد.
سلولهای بنیادی بخشی از ترمیم تاندون را با تبدیل مستقیم به سلولهای تاندون شانه و بخشی را با تحریک سلولهای موجود در تاندون، برای تکثیر و بازسازی انجام میدهند.
پی آر پی چیست؟
PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) یک فرآورده خونی است که از خون خود بیمار تهیه میشود و حاوی غلظت بالایی از پلاکتها و فاکتورهای رشد است. این پلاسمای غنی، با تزریق به ناحیه آسیبدیده، فرایند بازسازی بافتها را تحریک کرده، التهاب را کاهش میدهد و به تسریع بهبودی کمک میکند. PRP یک گزینه درمانی ایمن است که به دلیل استفاده از خون خود فرد، هیچ خطر واکنش آلرژیک ندارد. برای بهدستآوردن PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) پزشک مراحل زیر را طی میکند.
1. نمونهگیری خون از بیمار
ابتدا مقداری خون از ورید بیمار گرفته میشود (معمولاً حدود 10 تا 30 میلیلیتر، بسته به نیاز درمانی).
2. قرار دادن خون در سانتریفیوژ و جدا کردن اجزای خون
خون جمعآوری شده در یک دستگاه سانتریفیوژ قرار داده میشود. این دستگاه خون را با سرعت بسیار بالا میچرخاند تا اجزای مختلف خون بر اساس وزنشان از هم جدا شوند. پس از چرخش در سانتریفیوژ، خون به سهلایه تقسیم میشود.
- پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): لایه فوقانی که پلاسمای حاوی پلاکتهای غنی است.
- پلاسمای فقیر از پلاکت (PPP): لایهای شفاف که پلاسمای معمولی است.
- گلبولهای قرمز و سفید: لایه سنگینتر در پایین.
3. بررسی کیفیت PRP
پس از جداسازی اجزای خون، PRP از لحاظ غلظت پلاکتها و خلوص بررسی میشود تا از کیفیت آن برای تزریق اطمینان حاصل شود. این مرحله تضمین میکند که PRP آمادهشده حاوی مقدار کافی فاکتورهای رشد برای تحریک ترمیم بافت باشد.
در کلینیک دکتر گوهری ابر پلاکت با غلظت بالا از خون بیمار استخراج میشود.
4. جمعآوری پلاکتها
پزشک با استفاده از سرنگ، بخش پلاسمای غنی از پلاکت (لایه میانی) را جدا میکند. این مرحله بهدقت بالایی نیاز دارد تا فقط PRP جمعآوری شود و سایر لایهها جدا بمانند.
کاندیداهای مناسب برای سلولدرمانی تاندون شانه
افراد مبتلا به آسیبهای تاندون شانه، از جمله پارگیهای روتاتور کاف (شامل تاندونهای سوپرااسپیناتوس، اینفرااسپیناتوس، ترس مینور و ساباسکاپولاریس) و تاندون سر بلند بایسپس (دوسر بازویی)، میتوانند از مزایای تزریق سلولهای بنیادی و PRP بهرهمند شوند. همچنین افرادی که علاوه بر پارگی تاندون دچار مشکلاتی مانند بورسیت، تاندونیت یا شانه یخزده هستند نیز میتوانند از این روش بهرهمند شوند.
این روش درمانی با کاهش علائم آسیبهای تاندونی و تحریک بازسازی بافت، به بازگشت عملکرد طبیعی شانه کمک میکند و برای افرادی که شرایط زیر را دارند، بهعنوان یک گزینه درمانی مناسب در نظر گرفته میشود.
افراد دچار آسیب حاد ناشی از ورزش یا تصادف
سلولدرمانی تاندون شانه در مراحل اولیه آسیبهای حاد ناشی از ورزش یا تصادف، نتایج بسیار مؤثری به همراه دارد. این دوره که تا 6 هفته پس از آسیب تعریف میشود، زمانی است که بافت همچنان ظرفیت بالایی برای ترمیم طبیعی دارد. در مقایسه با پارگیهای مزمن که به دلیل تغییرات ساختاری در بافت و کاهش بقای سلولی، روند بهبودی ممکن است طولانیتر باشد، آسیبهای تازه با استفاده از ترکیب سلولهای بنیادی و PRP سریعتر به بازسازی، کاهش التهاب و ترمیم مؤثر پاسخ میدهند.
این روش، بهویژه برای ورزشکارانی که به بازگشت سریع به فعالیت حرفهای نیاز دارند و افرادی که به دلیل آسیب شدید با محدودیتهای حرکتی روبهرو هستند، ارزشمند بوده و امکان بازیابی عملکرد بدون نیاز به جراحی را فراهم میکند.
افرادی دارای پارگیهای جزئی یا دوطرفه تاندون
پارگی جزئی تاندون شانه به آسیبی ناکامل اشاره دارد که بخشی از ضخامت تاندون دچار پارگی شده، اما اتصال به استخوان حفظ شده و جمعشدگی وجود ندارد. در این شرایط، تزریق سلولهای بنیادی و PRP با ترمیم تاندون آسیبدیده نهتنها به بهبودی کمک میکند، بلکه از پیشرفت پارگی نیز جلوگیری مینماید. همچنین، در افرادی که دچار پارگی دوطرفه تاندون شانه هستند، تزریق همزمان به هر دو شانه در یک جلسه امکانپذیر است.
افراد دارای پارگیهای مزمن تاندون شانه
اگر پارگی جزئی تاندون درمان نشود، ممکن است بهمرورزمان مزمن شده و باعث التهاب مداوم در مفصل شانه و بروز عوارضی مانند بورسیت، تاندونیت و آرتروز شانه شود. همچنین، پارگی تاندون میتواند همزمان با مشکلاتی مانند بورسیت و تاندونیت رخ دهد، زیرا التهاب ناشی از آسیب تاندون میتواند به بافتهای مجاور گسترش یابد. این شرایط اغلب منجر به درد مزمن و محدودیت حرکت میشود. در هر دو حالت تزریق سلولهای بنیادی و PRP، میتواند به درمان آرتروز شانه، ترمیم بافت تاندون و کاهش عوارض آن کمک کند.
افراد دارای پارگی کامل تاندون
در مواردی که تاندون به طور کامل از استخوان جدا شده و جمعشدگی شدیدی رخداده است، اگرچه سلولهای بنیادی نمیتوانند بهبودی کامل و بازگشت عملکرد اولیه تاندون را فراهم کنند، اما نقش مهمی در کاهش درد و التهاب ایفا میکنند. استفاده از سلولهای بنیادی میتواند به کاهش التهاب کمک کرده و بافت آسیبدیده را تقویت کند. این فرایند نهتنها به کاهش درد کمک میکند، بلکه خطر آسیبهای بیشتر به عضلات و بافتهای اطراف شانه را نیز کاهش میدهد.
افراد دارای مشکلات شانه پس از جراحی
چسبندگیها و بافت اسکار از عوامل اصلی درد و محدودیت حرکت پس از جراحی اتصال تاندون به استخوان هستند. چسبندگیها با ایجاد پیوندهای غیرطبیعی حرکت را محدود میکنند، درحالیکه بافت اسکار ممکن است انعطافپذیری تاندون را کاهش داده و به درد و سختی منجر شود. تزریق سلولهای بنیادی و PRP میتواند گزینهای مؤثر برای تسریع روند بازسازی و کاهش عوارض پس از جراحی باشد. علاوه بر این خطر پارگی مجدد تاندون شانه پس از جراحی را که طبق گزارشها حدود 25 درصد است، کاهش می دهد.
افرادی جراحی برای آنها مناسب نیست
جراحی تاندون شانه ممکن است برای افرادی که به بیماریهای مزمن مانند دیابت یا مشکلات قلبی مبتلا هستند، یا از کیفیت پایین استخوان یا مشکلات کلی سلامت رنج میبرند، مناسب نباشد. در این موارد، درمانهای پیشرفتهای مانند سلولهای بنیادی و پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) میتوانند جایگزینی مؤثر و کم تهاجمی برای تسریع بهبود و کاهش علائم باشند.
تزریق سلولهای بنیادی و PRP برای افراد دارای عفونت فعال، سابقه سرطان، اختلالات انعقادی، واکنشهای آلرژیک و بیماریهای مزمن کنترل نشده مانند دیابت ممنوع است. این درمان برای زنان باردار یا شیرده نیز توصیه نمیشود.
پانسمان محل تزریق را میتوان پس از 24 ساعت برداشت و فرد به راحتی استحمام کند.
رعایت نکات زیر تا 72 ساعت پس از تزریق ضروری است و توصیه میشود این موارد تا یک ماه پس از تزریق نیز ادامه یابد.
فیزیوتراپ دست بیمار را بهآرامی بالا میبرد تا شانه بدون فشار حرکت کند.
فیزیوتراپ بازو را از کنار بدن بیمار به سمت بالا حرکت میدهد.
فیزیوتراپ ساعد بیمار را بهآرامی به سمت داخل و خارج حرکت میدهد.
