درد در ناحیه شانه و کتف، چه در سمت چپ و چه در سمت راست، میتواند ناشی از علل متنوعی باشد و بهطورکلی در دو دسته اصلی طبقهبندی میشود: دردهای اسکلتی – عضلانی و دردهای ارجاعی.
- دردهای اسکلتی – عضلانی: این نوع دردها معمولاً موضعی هستند، با حرکت شانه تشدید میشوند و به اختلالات عضلانی یا مفصلی مرتبطاند. شایعترین علت در این گروه، گیرافتادن و التهاب تاندونها یا کیسههای مفصلی (بورس) در فضای زیر استخوان شانه است؛ حالتی که میتواند تا ۶۵٪ از موارد درد شانه را شامل شود. (منبع). درمان این دردها معمولاً با روشهای غیرجراحی مثل فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی، ماساژ، داروهای ضد التهاب و در برخی موارد استفاده از پی آر پی شانه انجام میشود که میتواند روند بهبود التهاب و درد را تسریع کند.
- دردهای ارجاعی: این نوع درد شانه از اندامهای داخلی منشأ میگیرد، با حرکت شانه تغییری نمیکند، ماهیتی مبهم دارد و اغلب با علائمی مانند تهوع، تعریق یا تنگی نفس همراه است.
شایعترین علت درد ارجاعی شانه، اختلالات گوارشی و کبدی است که در حدود ۴۷٪ موارد با درد شکمی همراه بوده و معمولاً به بیماریهایی مانند کیسه صفرا، کبد یا پانکراس مرتبط میشود (منبع).
همچنین، درد شانه – بهویژه در سمت چپ – میتواند نشانهای از بیماریهای قلبی مانند آنژین یا سکتة قلبی باشد، حتی در غیاب درد قفسه سینه؛ موضوعی که باتوجهبه خطر بالای عوارض قلبی باید بسیار جدی تلقی شود (منبع).
از سوی دیگر، عوامل روانتنی مانند اضطراب، افسردگی و سایر اختلالات روانپزشکی نیز میتوانند در تشدید این علائم نقش داشته باشند. شناخت دقیق الگوی درد شانه و کتف اهمیت ویژهای در یافتن منشأ درد و انتخاب روش درمانی مناسب و پیشگیری از عوارض جدیتر دارد.
درد یک کتف در مقابل درد بین دو کتف
محل و نحوة توزیع درد در ناحیة شانه و کتف میتواند سرنخهای مهمی دربارة منشأ و شدت مشکل بدهد. بهطورکلی، درد در این ناحیه به دو شکل اصلی ظاهر میشود: درد گسترده در هر دو کتف یا بین شانهها (که اغلب غیرجدی است) و درد محدود به یک شانه یا کتف (که میتواند جدی یا غیرجدی باشد).
درد در هر دو کتف
این نوع درد معمولاً به دلایل غیرجدی مثل سفتی عضلانی ناشی از نشستن طولانی، وضعیت بدنی نامناسب (مثل قوز کردن جلوی کامپیوتر)، استرس یا کمتحرکی ایجاد میشود. درد معمولاً مبهم، فشار گونه و در هر دو کتف بهصورت متقارن احساس میشود. بااینحال، در موارد نادر، اگر این درد با علائمی مثل تنگی نفس، تهوع، تعریق شدید یا خستگی غیرعادی همراه باشد، ممکن است به مشکلات جدیتر مثل بیماریهای قلبی یا ریوی اشاره کند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
درد محدود به یک شانه؛ چپ یا راست
درد یکطرفه در ناحیه شانه یا کتف اغلب منشأ موضعی دارد و معمولاً بهدلیل اختلالات اسکلتی-عضلانی مانند کشیدگی، التهاب یا درگیری مفاصل و اعصاب گردنی ایجاد میشود. عادات حرکتی و استفادهی بیشتر از دست غالب نیز میتوانند در بروز درد شانه نقش داشته باشند؛ مثلاً افراد راستدست بیشتر دچار درد در سمت راست میشوند.
- با این حال، در برخی موارد، درد شانه یا کتف میتواند ناشی از ارجاع درد از اندامهای داخلی باشد. علل شایع درد ارجاعی شامل موارد زیر است.
- درد در شانه یا کتف چپ: ممکن است ناشی از بیماریهای قلبی مانند آنژین صدری یا سکته قلبی باشد. این درد معمولاً بهصورت فشار یا سنگینی احساس میشود، در سطح داخلی و جلویی بازو و ساعد حس میشود و ممکن است تا انگشت کوچک و انگشتری نیز گسترش یابد. در برخی موارد، این تنها علامت یک مشکل قلبی است، حتی بدون درد قفسه سینه. در افراد بالای ۶۵ سال، این علامت باید بهطور ویژه جدی گرفته شود، چرا که میتواند نشانهی خاموش بیماری و سکته قلبی باشد.
- درد در شانه یا کتف راست: میتواند با اختلالات گوارشی و کبدی مرتبط باشد؛ بهویژه بیماریهای کیسه صفرا، کبد یا پانکراس. مطالعات نشان دادهاند که در حدود ۴۷٪ از موارد درد ارجاعی شانه، این درد با علائم شکمی مانند تهوع یا ناراحتی در قسمت بالای شکم همراه است. در مواردی که درد محدود به یک شانه باشد و با حرکت تشدید شود یا بهبود نیابد، توصیه میشود با متخصص ارتوپد مشورت کنید تا منشأ دقیق درد مشخص و درمان مناسب ارائه شود.
- همچنین، درگیری اندامهایی مانند پانکراس، پرده دیافراگم، ریهها یا مری نیز ممکن است باعث بروز درد ارجاعی در ناحیه شانه شوند، اگرچه شیوع کمتری دارند.
⚠️ هشدار مهم: چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟اگر درد در یک یا هر دو کتف همراه با هر یک از علائم زیر باشد، ممکن است نشانة یک وضعیت اورژانسی و جدی مانند حمله قلبی یا اختلالات داخلی خطرناک باشد. در این موارد، باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه شود.
- تنگی نفس یا احساس خفگی
- تعریق سرد یا ناگهانی
- احساس فشار، سوزش یا سنگینی در قفسه سینه
- تهوع یا استفراغ بدون علت مشخص
- درد منتشرشونده به بازو، فک، گردن یا بین دو کتف
- سرگیجه، احساس ضعف یا غش
- درد شدید و ناگهانی، بهویژه در سالمندان یا افراد باسابقه بیماری قلبی
علل درد شانه و کتف بر اساس الگوی درد
برای تشخیص دقیقتر منشأ درد، ابتدا باید الگوی درد خود را بشناسید؛ اینکه دردتان تیر میکشد؟ نقطهای است؟ با حرکت بدتر میشود یا اصلاً ربطی به حرکت ندارد؟
برای کمک به شناسایی این الگو، فرمی آنلاین شامل ۱۵ سؤال طراحی شده است که با پاسخگویی به آن در ۳ تا ۵ دقیقه، نوع درد شما مشخص میشود (مثلاً درد تیرکشنده به بازو، درد مداوم، یا درد تیز با محدودیت حرکت).
پس از شناسایی الگوی درد، میتوانید آن را در یکی از پنج دستهی زیر قرار دهید تا با علل احتمالی مرتبط آشنا شوید.
⚠️ هشدار: اگر همراه با درد دچار تنگی نفس، تعریق شدید، بیحسی گسترده یا سرگیجه هستید، بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید.
علل درد شانه و کتف شامل موارد زیر است.
- درد عضلانی: درد ناشی از سفتی یا آسیب عضلات شانه و کتف که اغلب بهصورت موضعی (در یک نقطه خاص) یا گسترده احساس میشود.
- درد عصبی: درد سوزشی یا الکتریکی ناشی از فشردگی عصبها که ممکن است از شانه به بازو یا دست منتشر شود.
- درد ارجاعی: دردی که از اندامهای داخلی مانند قلب، ریه، یا کبد با علائمی مانند تنگی نفس، تهوع، یا تعریق به شانه منتشر شود و نیازمند توجه فوری پزشکی است.
- درد التهابی: دردی تیز که با حرکت شانه تشدید شده و ممکن است با تورم، گرما، یا حساسیت موضعی همراه باشد.
- درد مکانیکی: دردی شدید و واضح که اغلب پس از ضربه، کشیدگی، یا پارگی بافتهای شانه ایجاد میشود.
دردهای عضلانی
دردهای عضلانی به دردهایی گفته میشود که ناشی از انقباض، تنش یا آسیب عضلات ناحیه شانه، کتف یا گردن هستند. این دردها معمولاً با فعالیتهای تکراری، حمل کیف سنگین یا نشستن طولانی در وضعیتهای نامناسب تشدید میشوند و غالباً با استراحت، اعمال گرما، ماساژ یا تمرینات کششی ملایم بهبود مییابند.
الگوهای درد و آسیبهای احتمالی
در ادامه، الگوهای درد و علل احتمالی مربوط به هر یک شرح داده شده است.
درد نقطهای
دردی تیز و موضعی که در یک نقطه خاص از عضله احساس میشود و معمولاً با فشار بر آن ناحیه تشدید مییابد. این نوع درد ممکن است همراه با احساس سفتی یا وجود گرههای عضلانی (نقاط ماشهای) زیر پوست باشد. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با شرایط زیر دارد.
- درد مزمن عضلانی (سندرم درد میوفاشیال): یکی از علل شایع درد شانه که به دلیل تنش یا آسیب در بافت همبند اطراف عضلات (فاشیا) ایجاد میشود. این درد معمولاً با نقاط ماشهای (گرههای سفت عضلانی) همراه است که با فشار، درد موضعی یا منتشر ایجاد میکنند. وضعیت بدنی نادرست، استرس یا استفادة بیش از حد از عضلات از عوامل زمینهساز آن هستند.
سفتی عضلانی گسترده
دردی مبهم و احساس گرفتگی که ناحیه وسیعی از شانه یا کتف (اغلب هر دو طرف) را درگیر میکند، بدون اینکه به سایر نواحی بدن انتشار یابد. این الگو معمولاً با حرکات روزمره افزایشیافته و نیازمند استراحت یا درمانهای تسکینی است. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با شرایط زیر دارد.
- سندرم درد گسترده عضلانی (فیبرومالژیا): بیماری مزمنی که با درد و سفتی گسترده در عضلات، خستگی، و حساسیت همراه است و اغلب با استرس یا خواب ناکافی تشدید میشود.
- اسپاسم عضلانی: انقباض غیرارادی عضلات به دلیل خستگی، کمآبی، یا فعالیت زیاد.
- کشیدگی عضلانی: اگر درد یکطرفه و محدود به یک عضله باشد، بهویژه پس از فشار یا حرکات تکراری، احتمال دارد ناشی از کشیدگی عضلانی (آسیب خفیف عضله) باشد.
درد مبهم استرسی
دردی پراکنده و مبهم که با عوامل روانی مانند استرس، خواب ناکافی یا وضعیتهای بدنی نامناسب (مانند نشستن ناصحیح) تشدید میشود. این نوع درد غالباً فشار گونه بوده و ممکن است با ماساژ یا تمرینات کششی ملایم بهبود یابد. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با شرایط زیر دارد.
- سندرم درد مزمن عضلانی (میوفاشیال) و تریگر پوینتها: درد مزمن عضلانی ناشی از بافت همبند (فاشیا) اطراف عضلات، معمولاً همراه با نقاط ماشهای.
- سندرم درد گسترده عضلانی (فیبرومالژیا): بیماری مزمنی که با درد و سفتی گسترده در عضلات، خستگی، و حساسیت همراه است و اغلب با استرس یا خواب ناکافی تشدید میشود.
دردهای عصبی
دردهای عصبی به دردهایی گفته میشود که در اثر تحریک یا فشار بر اعصاب ناحیه گردن، شانه یا قفسه سینه ایجاد میشوند. این دردها معمولاً با حرکت گردن، سرفه، عطسه یا نشستن طولانی در وضعیتهای نامناسب تشدید میشوند و غالباً با استراحت یا اصلاح وضعیت بدنی بهبود مییابند.
الگوهای درد و آسیبهای احتمالی
در ادامه، الگوهای درد و علل احتمالی مربوط به هر یک شرح داده شده است.
درد تیرکشنده به بازو
دردی سوزشی یا الکتریکی که از ناحیه شانه به بازو یا دست منتشر میشود. این نوع درد اغلب همراه با احساس گزگز، بیحسی یا ضعف در اندام فوقانی است و معمولاً با حرکت گردن یا فشار بر اعصاب گردنی تشدید میشود. درد معمولاً در یک سمت بدن (راست یا چپ) احساس میشود. این الگوی درد میتواند با آسیبهای زیر مرتبط باشد.
- درگیری عصبهای گردن (رادیکولوپاتی گردنی): این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با رادیکولوپاتی گردنی دارد که در اثر فشار یا تحریک ریشههای عصبی گردنی ایجاد میشود. شایعترین علت این حالت، فتق دیسک بین مهرهای گردن است، اگرچه عوامل دیگری مانند آرتروز (اسپوندیلوز)، تنگی کانال عصبی، یا آسیبهای ناشی از ضربه نیز میتوانند باعث آن شوند.
- سندرم خروجی قفسه سینه: فشردگی اعصاب یا عروق در ناحیه شانه که باعث درد و گزگز به بازو میشود.
- آسیب عصبی ناشی از دیابت (نوروپاتی دیابتی): در دیابت، به دلیل قند بالای خون، عصبها دچار التهاب مزمن و آسیب میشوند. درد ناشی از این آسیب عصبی میتواند بهصورت تیرکشیدن، سوزش یا بیحسی در شانه، بازو یا دست حس شود.
درد منتشر گردنی
دردی سوزشی یا مبهم که با حرکت گردن (مانند چرخاندن یا خمکردن) تشدید شده و ممکن است به شانه یا کتف پخش شود، ولی معمولاً به بازو یا دست نمیرسد. بااینحال، در برخی موارد، این مشکل میتواند با گزگز دست در خواب همراه باشد، بهویژه اگر فشار روی عصبهای گردنی وجود داشته باشد. این نوع درد نیز ممکن است با علائمی چون احساس فشار، سوزش یا ناراحتی موضعی همراه باشد و معمولاً بهصورت یکطرفه تجربه میشود. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با آسیبهای زیر دارد.
- درگیری عصبهای گردن (رادیکولوپاتی گردنی): این حالت زمانی رخ میدهد که ریشههای عصبی نخاعی در ناحیه گردن (مثل C5 تا C8) تحتفشار قرار بگیرند، مثلاً به دلیل فتق دیسک، تنگی کانال یا آرتروز مهرههای گردنی.
دردهای ارجاعی
دردهای ارجاعی به دردهایی گفته میشود که از اندامهای داخلی مانند قلب، ریه، کبد یا کیسه صفرا نشئت میگیرند و به ناحیه شانه یا کتف انتشار مییابند. این دردها معمولاً بدون ارتباط با حرکت اندام ظاهر میشوند و میتوانند با علائم سیستمیک نظیر تنگی نفس، تهوع، تعریق یا سرگیجه همراه باشند.
الگوهای درد و آسیبهای احتمالی
در ادامه، الگوهای درد و علل احتمالی مربوط به هر یک شرح داده شده است.
درد با علائم خطرناک
دردی که معمولاً بهصورت یکطرفه احساس میشود (مثلاً در شانه چپ در مشکلات قلبی) و با علائم سیستمیک نظیر تنگی نفس، تهوع، تعریق یا سرگیجه همراه است. این نوع درد اغلب شدید یا فشار گونه بوده و نشانهای از اختلالات جدی داخلی محسوب میشود. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با بیمار زیر دارد.
- مشکلات قلبی: در برخی افراد (بخصوص دیابتیها، سالمندان و زنان)، درد شانه چپ ممکن است تنها علامت اولیه باشد.
درد مداوم و مستقل از حرکت
دردی مبهم یا فشار گونه که با حرکت شانه یا گردن تغییر نمیکند. این الگو ممکن است در هر دو سمت بدن یا بهصورت یکطرفه (چپ برای مشکلات قلبی، راست برای مشکلات کبدی یا صفراوی) احساس شود و معمولاً همراه با علائم سیستمیک نظیر خستگی، تب یا احساس ناراحتی عمومی ظاهر میشود. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با بیماریهای زیر دارد.
- مشکلات گوارشی: مانند سنگ کیسه صفرا یا التهاب کیسه صفرا که درد به شانه راست منتشر میشود.
- رفلاکس معده: که گاهی باعث درد ارجاعی به شانه با حس سوزش یا تهوع میشود.
دردهای التهابی
دردهای التهابی به دردهایی گفته میشود که در اثر التهاب بافتهای شانه مانند تاندونها، کیسههای مفصلی یا خود مفصل ایجاد میشوند. این دردها معمولاً با حرکات شانه (مانند چرخاندن یا بالابردن دست) تشدید میشوند و ممکن است با تورم، گرما یا سفتی موضعی همراه باشند.
الگوی درد و آسیبهای احتمالی
در ادامه، الگوی درد و علل احتمالی مربوط به هر یک شرح داده شده است.
درد تیز با محدودیت حرکت
دردی تیز یا سوزشی که با حرکات شانه بهویژه بالابردن یا چرخاندن دست تشدید میشود. این نوع درد معمولاً با حساسیت موضعی، تورم، گرما و احساس سفتی در شانه همراه است و میتواند منجر به محدودیت حرکتی، از جمله ناتوانی در بالابردن کامل دست، شود. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با آسیبهای زیر دارد.
- تاندونیت شانه: التهاب تاندونهای شانه (مانند روتاتور کاف) به دلیل استفاده بیش از حد یا حرکات تکراری.
- بورسیت شانه: التهاب کیسه مفصلی شانه که باعث درد و تورم میشود، معمولاً پس از فشار یا ضربه.
- شانه یخزده (کپسولیت چسبنده): سفتی و درد شدید شانه که حرکت را محدود میکند، شایع در بیماران دیابتی.
دردهای مکانیکی
دردهای مکانیکی به دردهایی گفته میشود که در اثر آسیبهای ساختاری یا فشار مکانیکی بر مفصل، استخوان یا بافتهای نرم شانه ایجاد میشوند؛ مانند پارگی، دررفتگی یا ساییدگی مفصل. این دردها معمولاً با حرکات خاص یا فشار بر شانه تشدید میشوند و ممکن است با علائمی نظیر تورم، کبودی یا تغییر شکل ظاهری همراه باشند.
در موارد پارگی تاندون شانه، درمانهایی مانند تزریق PRP و استفاده از سلولهای بنیادی میتوانند روند ترمیم و بازسازی تاندون را بهطور چشمگیری تسریع کنند.
الگوهای درد و آسیبهای احتمالی
در ادامه، الگوهای درد و علل احتمالی مربوط به هر یک شرح داده شده است.
درد تروماتیک (درد پس از ضربه)
دردی تیز و شدید که بلافاصله پس از ضربه یا آسیب به شانه ایجاد میشود و اغلب با تورم، کبودی یا تغییر رنگ پوست در ناحیه آسیبدیده همراه است. این نوع درد معمولاً با محدودیت حرکت و حساسیت موضعی نیز همراه میشود. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با آسیبهای زیر دارد.
- پارگی جزئی روتاتور کاف: پارگی تاندونهای شانه که باعث درد شدید و محدودیت حرکت میشود، شایع پس از ضربه یا فشار زیاد.
- دررفتگی یا نیمه دررفتگی شانه: جابهجایی مفصل شانه که درد تیز و ناپایداری ایجاد میکند.
درد شدید با صدا یا محدودیت
دردی تیز که ممکن است همراه با صدای تقتق یا احساس گیرکردن در مفصل باشد، حتی بدون وقوع ضربة اخیر. این نوع درد اغلب باعث محدودیت شدید حرکت یا ناپایداری شانه (مانند حس دررفتگی یا لق شدن مفصل) میشود و با حرکات خاص یا فشار موضعی تشدید مییابد. این الگوی درد بیشترین همپوشانی را با آسیبهای زیر دارد.
- آرتروز شانه: ساییدگی مفصل شانه که باعث درد و صدای تقتق میشود، شایع در سالمندان.
- پارگی لابروم: آسیب به غضروف شانه که باعث درد و حس قفلشدن مفصل میشود.
در کنار روشهای رایج درمانی مثل فیزیوتراپی و جراحی، استفاده از سلولهای بنیادی و PRP هم بهعنوان روشهای نوین برای درمان آرتروز و پارگی لابروم شانه به کار میرود و میتواند روند ترمیم بافت و کاهش درد را تسریع کند.
سؤال متداول
آیا فشارخون بالا میتواند باعث درد شانه یا کتف شود؟
خیر، فشارخون بالا مستقیماً باعث درد شانه نمیشود، اما درد مزمن شانه ممکن است با افزایش خطر فشارخون بالا، بهویژه در افراد مسن، همراه باشد و نیاز به بررسی بیشتر دارد.
آیا درد کتف راست میتواند با کرونا ارتباط داشته باشد؟
درد کتف راست به طور مستقیم از علائم معمول کرونا نیست. اگر همراه با تب، سرفه یا تنگی نفس باشد، بهتر است برای بررسی دقیقتر با پزشک مشورت شود.
درد سرشانه به چه دلایلی ایجاد میشود؟
درد سرشانه معمولاً به دلیل کشیدگی عضلانی، التهاب تاندونها یا فشار روی مفصل ایجاد میشود و در اغلب موارد با درمانهای ساده مانند استراحت یا فیزیوتراپی بهبود مییابد.
آیا درد شانه در دوران بارداری نشانه خاصی است؟
درد شانه در بارداری معمولاً ناشی از تغییرات وضعیت بدن و فشار عضلانی است. بااینحال اگر درد شدید و ناگهانی همراه با علائم دیگر باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
درد شانه و بازوی راست چه معنایی دارد؟
این درد اغلب ناشی از کشیدگی عضلانی، التهاب تاندون یا تحریک عصب است و معمولاً با درمانهای حمایتی بهبود پیدا میکند. در صورت ماندگاری یا شدت زیاد، بررسی تخصصی توصیه میشود.
درد شانه چپ و گردن به چه دلیل است؟
درد همزمان شانه چپ و گردن معمولاً ناشی از گرفتگی عضلات، دیسک گردنی یا وضعیت بدنی نادرست است. در بیشتر موارد با استراحت، تمرینات کششی و اصلاح وضعیت بدنی کنترل میشود.
علت درد کتف راست و گردن چیست؟
درد کتف راست و گردن معمولاً به دلیل کشیدگی عضلات، التهاب مفاصل یا فشار بر عصبها ایجاد میشود. اغلب با روشهای ساده درمانی؛ مانند ماساژ یا تمرینات اصلاحی بهبود مییابد.
علت درد پایین کتف چیست؟
درد پایین کتف میتواند ناشی از فشار عضلانی، حرکات تکراری یا وضعیت نشستن نادرست باشد. با تقویت عضلات پشت و اصلاح عادات روزمره معمولاً این درد کاهش مییابد.
آیا برای تشخیص درد شانه همیشه نیاز به انجام MRI است؟
خیر بسته به علت احتمالی درد، ممکن است پزشک بهجای MRI از نوار عصب، عکس قفسه سینه یا حتی تست قند خون (برای احتمال نوروپاتی دیابتی) برای تشخیص دقیقتر استفاده کند.
اگر درد و سفتی شانه طولانی شد، چه روشهایی برای بهبود آن وجود دارد؟
وقتی درد و سفتی شانه طولانی میشود و به مرور دامنه حرکتی محدود میشود، ممکن است نشانهی شانه یخ زده (کپسولیت چسبنده) باشد. در این شرایط، علاوه بر روشهای سنتی مثل فیزیوتراپی و تمرینات کششی، روشهایی مثل سلولهای بنیادی و PRP هم میتوانند به کاهش التهاب، بهبود حرکت شانه و تسریع روند بهبودی کمک کنند. این درمانها معمولاً تحت نظر پزشک متخصص انجام میشوند و میتوانند در کنار یا جایگزین روشهای معمول مؤثر باشند.